De Haarlemmermeer in oude ansichten

De Haarlemmermeer in oude ansichten

Autor
:   J.D. Smid
Gemeinde
:   Haarlemmermeer
Bundesland
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3719-5
Seiten
:   80
Preis
:   EUR 16.95 inkl. MwSt. *

Lieferzeit: 2 - 3 Wochen (unverbindlich). Der gezeigte Umschlag kann abweichen.

   


Auszüge aus dem Buch 'De Haarlemmermeer in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Hoewel de gemeente Haarlemmermeer vergeleken bij de meeste andere Nederlandse gemeenten pas korte tijd bestaat, heeft zij toch al weI een dusdanige leeftijd bereikt, dat gevolg kon worden gegeven aan het verzoek van de uitgever om ansichtkaarten te verzamelen uit de periode 1880-J 925.

Want in 1880 was de gemeente alweer 25 jaar oud, en was het 28 jaar geleden dat het meer door de stoorngemalen de Cruquius, de Leeghwater en de Lijnden was drooggemaakt.

Sommige dorpen zult U in dit boekje tevergeefs zoeken; dat zijn die woonkernen die pas na 1925 zijn ontstaan. Daarentegen zult U wei ansichten vinden van Rijk, dat in de jaren 1958 en 1959 grotendeels werd afgebroken om ruimte te maken voor de uitbreiding van Schiphol.

Maar in bovenbedoeld tijdvak bestond het nog; het had toen al een lange historie achter de rug. Op een kaart van Rijnland van 1531 komt het dorp Rijk al voor. Over de oorsprong van de naam tast men in het duister; sommigen menen dat die is ontstaan uit de samentrekking van "Rietwijk", anderen menen dat het een land was dat goede opbrengsten gaf en daarom een "Rijker oord" was. In elk geval heeft eeuwen geleden de Rijker boer gewoond in het gebied, dat begrensd wordt door wat we nu aanduiden als Sloterweg/Rijnlanderweg, Schipholweg, Ringvaart en Vijfhuizerweg. Maar als de stormen woedden drong het water het land binnen en bleef achter in de lage gedeelten die

door het turfsteken waren ontstaan. Zodoende werden de watervlakten steeds groter, het water ondermijnde de gebouwen. In 1600 stortte de kerktoren in; omstreeks 1647 was het hele dorp door het water verzwolgen.

Bij de droogmaking van het Haarlemmer Meer yond men de fundamenten van de toren terug; van de overige gebouwen was niets meer te bespeuren.

Een ander oud gebied is Vijfhuizen. Ten tijde van de 80-jarige oorlog, in 1573, werd het aan de vlammen prijsgegeven; wat er nog van over was werd in 1591 door het water overspoeld. Er bleven slechts 175 bunders gespaard. waarvan een gedeelte behoorde bij ZuidSchalkwijk.

Meer in het midden van het Oude Haarlemmer Meer lag het eiland de Vennep : in 1531 maakte het nog deel uit van een groter gebied, waartoe ook de Ruigehoek behoorde. Ook hier heeft het water toegeslagen. Op een kaart van 1575 staat het aangegeven als Vennip, op een kaart van 1615 als Devennip en op een kaart van 1848 staan behalve het eiland Vennep ook vermeld de Venneperpolder en het eilandje Zuid-Vennep of het Veer.

In het zuidelijk dee I van het Haarlemmer Meer lag het eiland Abbenes.

Op oude kaarten staan hier scheepstimmerwerven en een zeilmakerij aangegeven. In 1531 had het nog een vrij grote omvang, maar in 1836 was het door afspoeling niet meer dan een stuk land van 40 a 50 bunders Vooral in het najaar was het, door het hoog opkomende water, ontoegankelijk. De enige voordelen die het

land toen nog opieverde waren de hooi-oogsten. Eeuwen geleden moet op dit eiland een klooster hebben gestaan, met een abt aan het hoofd. Het land zelf schijnt behoort te hebben aan de rijke Abdij van Leeuwenhorst onder Noordwijkerhout. Hiervan zou de naam Abbenes afkomstig zijn. "Nes" betekende vroeger "nat of dras land". Het was dus het drassige land van de abt.

Ben andere betekenis van "nes" is "sluis" (zoals bijv, bij Eemnes). Deze sluis zou zich dan in een helling achter het eiland hebben bevonden. De eerste verklaring Jigt echter het meest voor de hand.

De naam Sciphol wordt het eerst aangetroffen in oude stukken, daterende uit het jaar 1447. Op een oude kaart van Rijnland in de jaren 1610-1615 van Floris Balthasar treffen we ook de naam "Schip Holl" aan. Men neemt aan dat op deze plaats, v66r de drooglegging van het rueer, een baai was gevorrnd, een "holl " waar de schepen bij zware stormen uit het westen ingedreven werden, aan de grond liepen en zeer vaak vergingen.

Toen in het laatst van de 19de eeuw als onderdeel van de verdedigingslinie om Amsterdam daar ter plaatse een fort gebouwd werd kreeg dit fort (dat nu niet meer bestaat) ook de historische naam "Schiphol".

In 1917 werd een stuk bouwland, grenzende aan het fort Schiphol, tot militair vJiegveld ingericht. Dit vliegveld kreeg ook de naam Schiphol.

Hieruit is onze grote burgerluchthaven Schiphol gegroeid.

Zwanenburg ontleent zijn naam aan een gebouw dat net buiten de grenzen van Haarlemmermeer ligt. in het oude "Houtrijk en Polanen", gebouwd op een smalle landengte tussen het IJ en het Haarlemmer Meer.

In de graventijd moet hier het oude kasteel Polanen hebben gestaan, gebouwd door de heren van Persijn; het zou in 1268 door Friezen, Kennemers en Waterlanders zijn verbrand. Later stond hier het Huis ter Hart. dat in 1527 verbrandde. In 1645 werd het herbouwd door Pieter Post, vaste architect van het Hoogheemraadschap Rijnland. Het diende toen als "gerneenlantshuijs", waar de vergaderingen van Rijnland werden gehouden en waaropzichter De Leeuw geregeld metereologischewaarnemingen deed. Op de voorgevels werden de wapens van dijkgraaf en hoogheemraden aangebracht.

Bij dit huis lag de voornaamste buitenwaterkering van het waterschap Rijnland, waartoe ook het Haarlemmer Meer behoorde.

(De beide andere "gerneenlantshuijsen" van Rijnland stonden in Leiden en Spaarndam), 15 Jaar later werd het huis vertimmerd en zette men stenen zwanen op de voorpoorten. Hieraan ontleende het gebouw de naam Swanenburg.

In 1862 werd het verbouwd tot suikerfabriek.

Maar toen was het Haarlernrner Meer al 10 jaar droog.

Voor men met de drooglegging begon neeft men een kaart van het meer getekend, daarop het gehele droog te leggen gebied ordelijk verdeeld en de richting van de vaarten aangegeven.

In februari 1 850 werd in het ondiepe Kagermeer het begin van de Hoofdvaart gegraven; telkens als de bodem van het meer hoger was gekomen, werd de vaart verlengd en verder uitgediept. Met een kleine afwijking bij Abbenes loopt de Hoofdvaart rechtlijnigtussendestoomgemalen De Leeghwater en De Lijnden. Langs de Hoofdvaart kwam vanzelfsprekend de Hoofdweg.

De Kruisvaart werd op dezelfde die pte als de Hoofdvaart aangelegd en doorkruiste deze ongeveer in het midden. Langs de Kruisvaart kwam de Kruisweg te liggen, die verbinding gaf met Aalsmeer en Heemstede. Heel begrijpelijk noemde men het dorp dat op deze belangrijke kruising ontstond het Kruisdorp.

In haar vergadering van 12 november l868 besloot de gemeenteraad van Haarlemmermeer dit dorp officiecl de naam Hoofddorp te geven; men yond de naam Kruisdorp toen bezwaarlijk, omdat er reeds een dorp met die naam bleek te bestaan.

Het Venneperdorp, kerkelijk Nieuw- Vennep genoemd, op het kruispunt van de Hoofdvaart en de Venneperdwarstocht, lag volgens onderwijzer-geschiedschrijver Boekel "ongeveer op de plek, alwaar men in vroegere eeuwen met eene schouw moest overgaan, om van het land van de Vennep te komen aan den Ruigenoord".

In de eerder genoemde raadsvergadering van 12 november 1868 werd besloten het dorp aan de Vennepertocht officieel de naam Nieuw-Vennep te geYen.

Zwanenburg kreeg zijn officiele naam pas op 28

augustus 1913. Het werd voordien aangeduid als "de buurtschap nabij Halfweg".

De afbeeldingen in dit boek zijn voor een gedeelte afkomstig uit het gerneente-archief, gedeeltelijk ook zijn zij in bruikleen afgestaan door particulieren. Een woord van dank aan hen is hier zeker op zijn plaats.

Het aanbod van particulieren was zelfs zo groot, dat lang niet aile beschikbare kaarten in dit boekje konden worden opgenomen; de uitgever kon om technische redenen niet boven dit aantaJ uitgaan.

Uiterst moeilijk was het, een goede keuze te doen: geen enkel dorp mocht zich tekort gedaan voelen, maar er moest ook rekening worden gehouden met de toestand waarin de kaarten zich bevonden; van verbleekte kaarten konden geen goede afdrukken worden gemaakt. Tevens moest worden overwogen, welke afbeeldingen in elk geval aan de vergetelheid moesten worden ontrukt.

Mochten er aan de samenstelling toch nog tekortkomingen kleven, dan zal dit hopelijk toch geen afbreuk doen aan de totaalindruk van dit boekje.

De gegevens zijn gedeeltelijk geput uit oude verslagen van vergaderingen van de gemeenteraad en andere in het gemeentearchief aanwezige documenten, voor een belangrijk deel ook zijn zij ontleend aan de "Geschiedenis van het Haarlemmermeer", geschreven in 1868 door de toenmalige hoofdonderwijzer van Abbenes, de heer P. Boeke!.

;. ;..-



T~_"I,~·=~7~

.J. JC..M __ ?? ~",,"*- .??? .,.AJa, ??

. '''~-'-''.41_~ JM~~""'~.;,H'~-:.oo-_

""'----r-~~~.1'1"_

Ter orientatie eerst een kaartje van de Haarlernrnerrneerpolder in 1868. Om over de Ringvaart te kornen was er een ophaalbrug (bij Halfweg), een aantal rolbruggen en enkele ponten. Fort Schiphol, fort de Liede en het fort bij de Cruquius zijn duidelijk aangegeven. Kijkt U eens naar de cholera-hospitalen! In 1866 brak de cholera uit; zij kwarn het rneest voor aan de Ringdijk en veel minder in het midden van de polder. Op de Badhoeve was het manege-gebouw als hospitaal ingericht, elders gebruikte men een koestal, een vroegere hulpschool, een gedeelte van een boerenwoning, leegstaande huizen en schuren. Men moest nu eenmaal roeien met de riernen die men had, en men kon op deze wijze de lijders tenrninste geven wat het rneest wenselijk was. Toch zijn er nog vrij veel patienten bezweken, waardoor veel kinderen ouderloos werden. Kijkt U ook even naar de grens tussen Noord- en ZuidHolland, die hier zo nadrukkelijk staat aangegeven (onder Bennebroek, langs de Ringvaart om De Kaag naar Oude Wetering), Bij de wet van 7 juni 1855 werd nl. bepaald dat de Haarlernrnerrneerpolder in zijn geheel, met inbegrip van de Ringdijk en de Ringvaart, als een afzonderlijke gemeente tot de provincie Noord-Holland zou behoren .

Molen "De Eersteling" bij de Kruisweg te Hoofddorp, gebouwd in 1856 door de molenmaker D, van Dijk, die tevens de eerste molenaar was. De molen is thans eigendom van de heer E. F. de Koning. Dit is de oudste molen in de Haarlernrnermeerpolder ; zij bestaat nog steeds.

7

8

Op de plaats waar zich nu de gereformeerde kerk bevindt stond in 1858 de enige school in Hoofddorp, de openbare lagere school nr IV. Het eerste hoofd der school was de heer K. F. Roosdorp. Ook Dik Trom zal wei hier op school zijn geweest. Zou hij op de foto staan?

Toen deze foto werd gemaakt was de school al bijna veertig jaar oud. Links op de foto het toenmalige hoofd der school, de heer Klaver. Rechts de onderwijzer Wierts.

9

10

Paardenmarkt te Hoofddorp. Sinds 1861 werd op de derde woensdag in juni een jaarlijkse paardenmarkt gehouden voor hotel "De Wapens van Haarlernmerrneer" en naast cafe "Marktzicht". Daar stond oak de grote polderboom. geplant door de polderjongens. Op de plaats van deze markt kwam het polderhuis op 2 september 19 t 3.

Toen het polderhuis nog niet was gebouwd zag men vanaf de Hoofdweg het cafe "Marktzicht" liggen achter het Marktplein. Tegenwoordig heeft de heer Slot in dit pand een sJijterij. Rechts staat, achter de polderboorn verscholen, de oude gereforrneerde kerk.

II

~oet uit HOOF8DORP, (Haar:emmerm ?? er)

12

En hier zien we omstreeks 1900 aan de Hoofdweg, opzij van het vroegere Marktplein, het bondshotel "De Wapens van Haarlemrnerrneer" van de heer De Groot. Op de pJaats van dit hotel is nu de autozaak van de firma Van Mechelen gevestigd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Kolophon | Privacy | Haftungsausschluss | Lieferbedingungen | © 2009 - 2014 Europäische Bibliothek Verlag