Aalst en Waalre in oude ansichten

Aalst en Waalre in oude ansichten

Auteur
:   S.H.A.M. Zoetmulder
Gemeente
:   Waalre
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3502-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Aalst en Waalre in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Machtige kasteelheren noch dito abten hebben in een grijs of een recent verleden op Waalre of op Aalst hun stempel gedrukt. Dat hebben die dorpelingen en dan vooral hun nota belen zelf gedaan. Tot voor enkele tientallen jaren waren het typisch boeredorpen met wat huisnijverheid die op den duur zou uitgroeien tot een bloeiende textielindustrie, lange tijd geflankeerd door middelgrote sigarenfabrieken - al v66r de tweede wereldoorlog verdwenen - maar inmiddels door een sterk expanderende metaalnijverheid ("Brabantia") in omvang voorbijgestreefd nadat de houtbewerking ("Simplex") de kaarsenfabricage (Koster) in betekenis verdrongen had.

Toch merkt men er niet z6 veel van die schoonindustriele bedrijvigheid dat ze een beletsel zou vormen voor een nieuwe functie welke beide dorpen sedert de jaren twintig gingen krijgen: woon- en dagrecreatiegemeente, zoals het later in het bestemmingsplan van het stadsgewest Eindhoven is gaan he ten. Die forensenstroom zou de gemeente tot het Wassenaar van's lands vijfde stad maken, zou de aanblik van beide dorpen ingrijpend veranderen, zou het agrarisch element steeds verder terugdringen. Met dat al bleven Waalre en Aalst, in 1920 verenigd, rijk aan natuurschoon in die kenrr. rkend Kempische afwisseling van bossen en weiden, akkers en heiden waaraan dit landschap zijn grote bekoorlijkheid dankt.

Er is door al die uitbreiding en vernieuwing veel ver-

dwenen dat zijn, in elk geval uiterlijke, charme had. Die weer oproepen is het doel van deze uitgave. Daartoe is voor het grootste dee 1 gebruik gemaakt van oude prentbriefkaarten en foto's uit de verzameling van Paul Bijnen. Hij heeft die geerfd van zijn vader Jan Bijnen - uit een eeuwenoud en oorspronkelijk valkeniersgeslacht in Waalre - die reeds omtrent de eeuwwende de gehele streek "op de gevoelige plaat heeft vastgelegd."

Toen in de jaren vijftig de E-3 werd aangelegd - thans de grens met de gemeente Eindhoven - heeft de archeoloog Gerrit Beex aan de grens van Aalst en Geldrop in de heide sporen van rendiercultuur ontdekt. Wat Waalre betreft: het duikt in de Brabantse geschiedenis op in het begin van de achtste eeuw als de aanzienlijke Frank Aengilbald aan de geloofsverkondiger Willibrord een uitgebreid domein schenkt dat ook het latere Valkenswaard omvat. Er staan dan acht hoeven op; het domein besloeg tevens Aalst. Dit zou later een afzonderlijke heerlijkheid worden en is nog een van de bezittingen geweest van vermaarde Zuidnederlandse geslachten als Merode en Horne, sedert 1551 van de heren van Waalre en Wedert (Weert: Valkenswaard), het uit Kamerijk stammende geslacht Van der Clusen dat er tot 1735 het bewind gevoerd heeft, daarin voorafgegaan door de Homes, de Van Cuyks, de Van Rotselaers.

Beide dorpen hebben aanvankelijk een uiteraard

kleine kern gehad, gevormd door de herdgangen. Ret patroon van Waalre met zijn goed-Brabantse driehoekige Markt - nog het gaafst bewaard in de buurtschap het Loon - is lang onaangetast gebleven. Aalst daarentegen heeft het grootste deel van zijn behuizingen al in de negentiende eeuw gegroepeerd tot een lint bebouwing langs de rijksweg Eindhoven-Valkenswaard met op enige afstand daarvan de buurtschappen Kerkeind en Laareind, Ekenrooi en Achtereind. Ret grensde in het noorden aan Stratum (thans Eindhoven) door de Goorloop in welker stroomgebied in de jaren dertig van de vorige eeuw de toenmalige president van de Eindhovense rechtbank, jhr.mr.A.A.J. van der Beken Pasteel, een aantal pachthoeven liet bouwen. Hij was in 1823 door koop Heer van Aalst geworden en gaf al die boerderijen beek-namen als Voorbeek, Beekhoven, Achterbeek, Moerbeek, enzovoort. Slechts een, aan de Gestelsestraat (nu tegen de E-3 gelegen), is er nog van over.

De bevolking van Aalst wordt in die tijd als arm geschilderd, ondanks de inkomsten van de vele herbergen langs de straatweg, en bestond grotendeels uit pachtboeren, arbeiders en weinig eigengeerfden. Zij verdienden nog een centje bij als thuiswever, meest voor Geldropse wollenstoffenfabrikanten naar wie zij 's zaterdags over een tot Weverspad uitgesleten trace door de heide hun stukken brachten.

Toch hadden beide dorpen hun eigen textielonder-

nemers: in Waalre Van Dijk, in het omwentelingsjaar 1848 opgezet, en Boost & van Moorsel, eveneens diep in de negentiende eeuw, in Aalst Hezernans van 1863. Geleidelijk trok ook de plaatselijke sigarenindustrie werkkrachten aan uit de eigen bevolking met als grootste die van Swane in Waalre met tevens fa brieken in Neerpelt en Kaldenkirchen. Laatstgenoemde familie, geparenteerd aan de Heren van Waalre, Van der Clusen op hun kasteel langs de Dommel voorbij het Timmereind, heeft voordien in dit dorp gedurende generaties een rol gespeeld als mulder, brouwer, schoolmeester en gemeentesecretaris. Zij was er zeer lang de grootste grootgrondbezitster aan welke situatie in de jaren dertig van deze eeuw geleidelijk een einde begon te komen. In Aalst vond zij als evenknie de uit Duitsland afkomstige familie Koster met haar waskaarsenfabriek die echter al v66r de tweede wereldoorlog het zwaartepunt van haar bedrijvigheid naar de Verenigde Staten zou verleggen.

Waalre heeft, evenals Valkenswaard, zijn valkeniers gekend en zijn teuten: tot diep in het buitenland reizende kooplieden die's winters met gevulde buidel terugkeerden naar hun Tweestromenland, als men Dommel en Tongelreep mutatis mutandis met Tigris en Euphraat mag vergelijken. Ret kon zich vijfkwart eeuw geleden al beroemen op zijn bebossing en ontginningen. Na die teuten hebben duizenden allochtonen het paradijselijke van dit gebied ontdekt.

1. Jan Bijnen (1874-1959) dreef de boek- en kunsthande1 "Veni, Vidi, Vici" in Waalre en fietste al in zijn jonge jaren met een groot houten fototoeste1 de gehele streek af om p1aatjes te schieten voor prentbriefkaarten. Die werden naar zijn in het Hoogduits achter op de foto gep1aatste aanwijzingen in ... Leipzig tot veel gevraagde ansichtkaarten met foutloze bijschriften verwerkt. Fotograferen had hij geleerd van Piet Jonkers op het Wilhelminap1ein te Eindhoven.

2. Op het eind van de vorige eeuw stond geheel rechts op de Waalrese Markt het huis van bovenmeester Sloots naast de open bare lagere school. Links, waar nu Dorpszicht staat, ziet men de schuur van het woonhuis van jonkheer W. Tengnagel de Raedt wiens tabakskerverij annex handel in snuif en sigaren later zou worden overgenomen door Frans van Best (kerftabak "De Landman") te Valkenswaard.

3. De "centkilo" Tengnagel de Raedt - in de oude kerk moesten de dubbele deuren onder de toren open om hem door te laten - staat hier voor zijn huis, eigendom van de familie Swane, op de Markt te Waalre. Naast hem staan Charlotte van Zuylen en A. van Zuylen. De jongen met de melkbus is de latere adjudant van de gemeentepolitie van Valkenswaard, W.C. van den Brandt, inmiddels al jaren met pensioen. Zijn ouders woonden op de N.S. wachtpost Bolksheuvel.

4. Ret herenhuis links was in het eerste decennium van deze eeuw de residentie van de kaarsenfabrikanten Koster die ongeveer een halve eeuw voordien als Koster uit Duitsland waren gekomen en weldra in Aalst een rol gingen spelen. Vandaar dat een verkiezingsstrijdversje een van de firmanten, kandidaat voor de Aalster gemeenteraad van zeven man, als "de Mof" aanduidde. De witte Koster-villa naast de kerk was toen nog niet gebouwd.

5. Dezelfde situatie als de voorgaande afbeelding met nu de nieuwe villa. Ret zogenaamde Kosterstraatje was een pad langs het koetshuis naar de wasblekerij achter het herenhuis dat in het begin van de jaren dertig afbrandde. Ter plaatse verrees een nieuwe fabriekshal, die thans al tientallen jaren met de oorspronkelijke Koster-kantoren aan de Gestelsestraat deel uitmaakt van de Simplex-houtwarenfabriek.

6. De Loondermolen is een tijd lang eigendom geweest van de familie Van Basten Batenburg-Swane. Ret krooshek aan de onderkant van de houten brug over de Dommel bood een graag gegrepen gelegenheid voor het zetten van fuiken die een overvloedige palingvangst verzekerden.

7. Dit was de droefstemmende ruine van de Loondermo1en met zijn mooi leiendak tijdens de bezetting 1940/44 toen het Dommelwater nog z6 helder was dat de echtgenote van landbouwer-cafehouder Wouters - hun behuizing is in de jaren zestig tot een riant landhuis verbouwd - in de molenkolk veilig haar was kon spoelen.

8. Mulder Hurkens van de Loonder watermolen had de gewoonte op maandag niet te malen maar zich dan met de boeren bezig te houden. Hij kon trots zijn op zijn beide knappe dochters die, de poffer op, zich met hun vader mochten laten portretteren.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek