Aduard in oude ansichten

Aduard in oude ansichten

Auteur
:   J. Lalkens
Gemeente
:   Winsum
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4217-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Aduard in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Bij een wandeling door de gemeente Aduard wordt men sterk geconfronteerd met het verleden van deze streek, veraf en dichterbij. De namen van straten, wegen, waterlopen, enkele gebouwen en plaatsen hebben allemaal be trekking op periodes uit de geschiedenis, zoals die van het bestaan van de beroemde abdij (1192-1584), van het landjonkersregiem (1600-1795) en van de bezettingstijd, die ook in onze gemeente veel leed bracht. Verder zijn ook bij de naamgeving mannen vernoemd die hier veel hebben betekend. Ik meen zelfs dat er voor meer vernoemingen nog ruimte genoeg over is. (Misschien ook wel voor vrouwen? )

Het aantal inwoners is de laatste halve eeuw behoorlijk gestegen, maar als er een vergelijking wordt gemaakt tussen het aantal inwoners en het aantal woningen, vroeger en nu, dan ligt dat scheef. Dat komt omdat vroeger vaak twee a drie behoorlijke gezinnen in betrekkelijk kleine huizen werden geborgen. Ruimte voor wasautomaten, koelkasten, vrieskisten, televisietoestellen, voor douches, baden, enzovoort was toen niet vereist. Een viertal kinderen in een kleine bedstede ging destijds heel goed (twee recht, twee averecht).

In een bepaalde periode ging ook hier het aantal inwoners snel achteruit; zo was er bijvoorbeeld tussen 1953 en 1962 in onze gemeente een vertrekoverschot van eenenzestig gezinnen. Gelukkig is dat later ten goede omgebogen onder andere door de komst van

veel forensen. De "import" gaf aan het gemeenteleven zeer goede impulsen.

Ambachten en bedrijven: ook daarin is er in onze gemeente veel veranderd. Veel kruideniers, bakkers, smeden, schoenmakers, kleermakers, timmerlieden, schilders, molenaars en cafehouders zijn verdwenen. In een opgave uit de vorige eeuw bezat Aduard ook een "chirurgijn" en zelfs vier "kremers", een oude Nederlandse benaming voor marskramers. Industrie gaf hier bij dat verdwijnen te weinig tegenwicht. Van wat er is geweest, verdween er ook weer veel.

In een vrij ver verleden is Aduard al eens een cooperatieve stoomzuivelfabriek rijk geweest. Van het wanneer weet ik alleen dat de directie nogal te maken heeft gehad met de actie van Domela Nieuwenhuis, wiens rol in 1895 al wel was uitgespeeld in Nederland. Dat er te Den Ham een schaatsenfabriek van de heer Noorman bestond, is beter bekend. Vrijwel geheel Den Ham profiteerde ervan door "thuiswerk" in de wintertijd. In Aduard draaide een reeks jaren een conservenfabriek (later vlees en conserven verwerkend). Het gebouw is thans een deel van het centrale magazijn van V & D. Ernaast stond de machinefabriek "Wecoma", in welk gebouw Stalad zich later vestigde (stalen meubelen). De vroeger bekende autosloperij bij de straatweg bracht veel vertier. De gebouwen, met het terrein, werden later verhuurd aan de Ennam en thans aan Alfa Laval. Het wegenbouwbedrijf Sjouke Dijkstra en Zn. gaf in de loop der jaren een

gezonde ontwikkeling te zien en het bleef gelukkig voor Aduard bewaard, toen ter wille van de ruimte vestiging elders werd overwogen.

Wat ook is v erdwenen. Om iets te noemen: twee van de drie borgen, namelijk de borg van de Gayckinga's aan de tegenwoordige Gaaikemadijk en de borg Huis te Aduard. AIleen de borg Piloursema te Den Ham is nog aanwezig. Vroeger was de gemeente rijk bedeeld met echte Nederlandse koren- en watermolens: Den Ham had er twee, Aduard vier en Den Horn ook twee. Nu is slechts de watermolen aan het Aduarderdiep overgebleven. Een goed florerende veemarkt bracht destijds een massa vee, verkopers, kopers en kijkers naar Aduard. Eerst gebeurde dat tweemaal, later eenmaal per jaar, totdat de concurrentie te sterk werd. Bij de herdenking van het zevenhonderd vijftigjarig bestaan van Aduard (tien jaar te laat), in 1952, heeft men nog een keer een veemarkt gehouden. Bij de grootse manifestatie ter gelegenheid van dat jubileum speelde het nieuwe, zeven hectare grate sportpark, op initiatief van burgemeester Seinen aangelegd, een grote roL De toen pas opgerichte harddraverijvereniging organiseerde een hippisch festijn. Dat park is nu reeds vijfentwintig jaar lang zeer bekend en in trek; gemiddeld komen er per draverij zo'n duizend mensen. Ten slotte nog enkele punten:

1. Toen Aduard in de vorige eeuw de kans had een spoorwegaansluiting te krijgen, is dat om agrarische redenen afgewezen.

2. Pas in 1843 kwam de Friesestraatweg tot stand en via de Grindweg lag de wereld voor Aduard toen meer open.

3. Parochies en gebouwen verdwenen. Wat de hervormden betreft: te Wierum, Lagemeeden, Fransum en ten dele te Den Ham. Voorts de rooms-katholieke kerk te Aduard en de doopsgezinde te Den Horn. (Interessant zijn de vele kerkpaadjes door de weiden.) Verschuivingen en nieuwe creaties kwamen ervoor in de plaats.

4. Ook scholen verdwenen: te Lagemeeden, Dorkwerd en te Den Ham.

5. Veel veranderde er door de aanleg van het Van Starkenborghkanaal, dat in 1937 werd geopend; landerijen, wegen, vertier en ... wachten voor de geheven bruggen (vaak klimmen in de bezettingstijd).

6. In de malaisetijd was het gemeentebestuur zuinig en oppassend. Het werd er later voor gestraft door ook een zuinige uitkering uit de staatskas,

7. Ik stop, om geen ruzie met de uitgeverij te krijgen!

De namen onder de groepfoto's zijn aIle aangegeven van links naar rechts. Ter wille van de varia tie zijn de foto's van de drie dorpen "dooreengeklutst". Hartelijk dank aan allen die mij hun foto's welwillend tijdelijk afstonden.

1. 1906. De christelijke school te Aduard, met links het hoofd D. Rinkema en rechts onderwijzer P. Holtman. Voorste rij: Fokko Buursema Ezn., Fokko Buursema Fzn., Gerrit Bannink, Hendrik Smit, Sieger van Dijk, Ekke Wolters Wzn., Menno Kooi en Jakob Snip. Tweede rij: Foske Smit, Alida Buursema Edr., Hendrik Wolters Wzn., Geertruida A. Bannink, Kornelis Kooi, Johanna Westerhof, Berend K. Bosma, Johannes Bosma en Mekke van Dijk. Derde rij: Sijtse Buursema Fzn., Koene Smit, Korne1is Smit, Roelof Smit, Hendrik van Til Gzn., Jilko Kooi, Jouke 1. Bosma en Marten J. van Til Hzn. Vierde rij: Antje Westerhof, Cornelia Kooi, Trientje Smit, Trijntje Wielsma, Betje van Dijk, Mina Snip en Anna Groefsema. Vijfde rij: Rensje Kooi, Henderika Buursema Fdr., Froukje Bannink, Aaltje van Til, Grietje Westerhof, Berendina Groefsema en Klazina Wielsma.

2. 1911. De hervormde kerk te Den Ham. Oorspronkelijk behoorden de gemeenteleden tot de kerk te Fransum en pas in 1555 kreeg Den Ham een eigen kerkgebouw, eerst zonder toren. Die kwam er in 1633. In 1729 werd de kerk afgebroken en door cen nieuwe vervangen. In het pannendak is dat jaartal te lezen. In 1911 is de toren geheel en het dak gedeeltelijk door blikserninslag verwoest, terwijl daarna een klein ere, houten toren werd gebouwd. Volgens een koopcontract uit 1800 is (alleen) de toren het blijvend eigendorn van de burgerlijke gerneente. De stichting "Oude Groninger Kerken" is bezig het kerkgebouw over te nemen. Eens per maand ongeveer wordt er de laatste tijd, meestal 's avonds, een dienst gehouden. De gerneenten van Aduard en Den Ham zijn in 1973 samengevoegd.

3. De dappere vrijwillige brandweer van Aduard. Vooraan: Egbert Holtrop, Franke Veenman, commandant J. Vennema en Pieter Doornbos. Tweede rij (laag): Gerrit Smits, Dirk Smits, Fokke Westra, Joh. Smits sr., Derk Smit, Geert Westra, Kees Zantinga en Freerk Koekkoek. Tweede rij (hoog): Sipke Mulder, Jan Bruining, Jan Kazemier (als voerman) en Bonne Velting. Een boeiende ontwikkeling maakte de brandweer door: 1. met emmers water van hand tot hand, 2. de kruikarbrandspuit, 3. een dubbelwerkende hefboombrandspuit (staat in een museum in Warffum), 4. moderne autobrandspuit en 5. sedert 1968 is de taak door de brandweer van "de stad" overgenomen.

4. Circa 1926. De laatste van de twee korenmolens van Aduard, gebouwd in 1771, was eigendom van Kornelis Bakker en werd afgebroken in 1928. Naast de molen staat een schuurtje met een gerieflijk aanbouwtje. De woning rechts op de voorgrond ziet 1I hier in de vroegere staat met ijzerschuur en schoorsteenpijp voor het smidsvuur. Een houten schuur zien we links achter. De foto is genomen vanaf de toren van de gereformeerde kerk. Achter de molen is de Kleiweg te zien.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek