Amstelveen in oude ansichten

Amstelveen in oude ansichten

Auteur
:   J.A. Luijten
Gemeente
:   Amstelveen
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1752-4
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Amstelveen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

door

H. Luyten

ambtenaar Culturele Zaken gemeente Amstelveen

Vierde druk

Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXXXII

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 3773 6 ISBN13: 978 90 288 3773 7

© 1975 Europese Bibliotheek - Zaltbomme1

© 2009 Reproductie van de vierde druk uit 1982

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door mid del van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bibliotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

IN LEIDING

Hoewel de titel van deze uitgave .Amstelveen in oude ansichten" luidt, komt men op welhaast de meeste foto's de naam Nieuwer-Amstel tegen. Al heel vroeg werden de namen Amstelveen en Nieuwer-Amstel door elkaar gebruikt. Nieuwer-Amstel was van oudsher de naam van het ambacht of de rechtskring. Met Amstelveen duidde men veelal de dorpskern aan. Tot 1964 was Nieuwer-Amstel de officiele naam van de gemeente. Op 13 december 1963 werd bij wet bepaald, dat Nieuwer-Amstel met ingang van 1 januari 1964 Amstelveen zou heten.

Amstelveen in het eerste kwart van deze eeuw.

In 1900 een dorp met de Iidtekens van een ingrijpende annexatie door Amsterdam in 1896. Een stad welhaast v66r deze grenswijziging, een stad echter die in dat jaar 31.787 inwoners aan 's lands hoofdstad verloor en van stad tot dorp werd met een inwonertal van 5468. Het gedeelte dat - ruwweg - wordt begrensd door de Kinkerstraat, Van Baerlestraat, Hobbemakade, Van Ostadestraat, 3e Oosterparkstraat en Javastraat en aan de zuidzijde - door de Ringspoorbaan, werd Amsterdam.

Waar nu het Concertgebouw staat (in gebruik genomen in 1888) was vroeger Amstelveen. Het wat speelse gebouw aan de Amsteldijk, waar nu het gemeentearchief van Amsterdam onderdak he eft gevonden, werd in 1892 als gemeentehuis van Nieuwer-Arnstel in gebruik genomen.

Gulzige broer Amsterdam - eeuwen her ontstaan uit Nieuwer-Amstel - was met deze annexatie nog niet tevreden. Nog geen twintig jaar later liet de stad weer het begerig oog vaIlen op een deel van Amstelveen en in 1921 ging ook dit over naar de hoofdstad: het huidige Buitenveldert. Hoewel deze annexatie niet zo ingrijpend was als die van 1896 werden toch 1400 Amstelveners Amsterdammer. Het bevolkingsgetal bedroeg in 1921 nog ongeveer 6700.

Hoe emotioneel destijds ook op deze gebeurtenissen werd gereageerd, Amstelveen is er bepaald niet aan ten onder gegaan. De bijna 35.000 inwoners van v66r 1896 heeft men niet aIleen weer bereikt; in 1970 he eft men dit cijfer verdubbeld. Deze uitermate sneIle en unieke ontwikkeling, door nauweIijks een gemeente in Nederland geevenaard, zette in na de Tweede Wereldoorlog. Zij zal in de toekomst beslist nog uitvoerig worden beschreven in het vervolg op het standaardwerk "Amstelveen, acht eeuwen geschiedenis."

Laten wij ons bepalen tot de eerste dertig jaren van deze eeuw, toen er nog geen sprake was van deze groei, toen Amstelveen werkelijk nog een dorp was.

Dit zonder meer charmante Amstelveen willen wij hier graag nog eens voor u laten herleven door middel van oude ansichtkaarten. Niet aileen de dorpskern - .Jiet oude dorp" - opgebouwd rond de herhaaldelijk verwoeste maar steeds weer opgebouwde hervormde kerk, maar ook de - zeker toen - vrij zelfstandige

dorpjes Bovenkerk en Nes aan de Amstel, ook de majestueuze rivier de Amstel, waarover men sedert mensenheugenis op vele wijzen de lof zingt, ook het puur Hollandse landschap, waar tot in het begin van de twintigste eeuw voor veel Amstelveners het werkterrein lag: het venen van de polders.

Aan het einde van de 19de eeuw werd de gemeente bestuurd vanuit het eerder genoemde raadhuis aan de Amsteldijk, in 1891 gebouwd door architect W. de Groot.

Toen het huis der gemeente in 1896 overging naar Amsterdam, werd opdracht gegeven tot bouw van een nieuw raadhuis, nu aan de Dorpsstraat. Nog hetzelfde jaar werd het in gebruik genomen. Het totale gemeentelijke apparaat kon er worden ondergebracht. In 1925 echter bleek het al te klein. In december van dat jaar werd daarom een hulpsecretarie gebouwd op het voormalige batterijterrein aan de Poel.

Het was slechts een tijdelijke oplossing. Een steeds grotere decentralisatie van diensten yond plaats. Zo verhuisde de politie in 1944 naar de Marechausseekazerne aan de Ouderkerkerlaan (thans het gebouw van de dienst Sport-, Jeugd- en Recreatiezaken) dat in 1921 was gebouwd. Het aantal personeelsleden bij de politie had ook al als gevolg van de annexatie grote veranderingen ondergaan.· Waren er in 1891 nog 35 politieambtenaren, in 1897 telde het corps 16 personeelsleden, waarvan 13 nachtwachten (vergoeding

fl,OO per nacht).

In 1916 waren het er nog 10 en in 1932 zelfs 7.

In het laatste kwart van de negentiende eeuw werden in Amstelveen vijf kerken gebouwd, die ook nu nog aanwezig zijn, Allereerst was dat de hervormde (dorps)kerk, die - zoals vermeld - gebouwd werd in 1866 ter vervanging van de in 1591 gebouwde kerk. Twintig jaar later bleek een ander kerkgebouw nodig aan vervanging toe. Het was de befaamde bouwmeester Dr. P. Cuypers die de Urbanuskerk te Bovenkerk ontwierp. In 1888 kwam deze gereed.

Zijn zoon - Jos Cuypers- werd de geestelijke vader van de St.-Urbanuskerk te Nes aan de Amstel, een imposant bouwwerk dat sedert 1891 de Amsteloever aldaar beheerst.

Pogingen worden gedaan om de beide U rbanuskerken geplaatst te krijgen op de monumentenlijst. Zowel architectonisch als landschappelijk acht men deze bedehuizen van grote waarde.

Zeventien dagen voor de eeuwwisseling kwam de vierde kerk gereed, de gereformeerde kerk aan de Handweg.

Tenslotte werd in 1928 de St.-Annakerk in gebruik genomen, nadat de parochianen eerst vier jaar lang de diensten hadden gevolgd in een houten noodkerkje, dat stond op een terre in aan de Amsterdamseweg, even voor het tegenwoordige expositiecentrum .Aemstelle". In 1896 telde Amstelveen twee open bare scholen (een

in Amstelveen zelf en een in Bovenkerk) en vijf bijzondere scholen. De Amstelveense school was gevestigd in het pand aan het einde van het ook nu nog meest rustieke straatje van Amstelveen, rechts van de dorpskerk.

In januari 1933 werd de kweekschool van het Leger des Heils aan de Amsterdamseweg in gebruik genom en. Het verenigingsleven teelde wierig in Amstelveen.

In het "Verslag van den toestand der gemeente" van 1920 lezen wij dat Amstelveen niet minder dan 55 verenigingen telt. Niet gering voor een bevolking van 8180 inwoners.

Veel daarvan zijn inmiddels opgeheven, doch op de lijst komen verenigingen voor die ook nu nog bestaan als de Turnvereniging ODIN (opgericht 1911), "Patrimonium" (opgericht 1919) en de woningbouwvereniging "Amstelland" (opgericht 1913).

In hetzelfde verslag vinden wij ook dat 40,77% van de bevolking katholiek is, 38,20% nederlands hervormd en 11,94% gereformeerd.

De opgave, deze - en andere - dorre zaken te .vertalen" in foto's was niet eenvoudig.

Amstelveen-kenner bij uitstek - J. Wilhelmus, overleden in 1970 - immers presenteerde in 1966 zijn boekje .Amstelveen 1900". Met een tachtigtal foto's vertelde hij het verhaal van "zijn dorp", waar hij aan de rand van de Poel geboren werd.

In datzelfde jaar verscheen het door rijksarchivaris mr.

J. W. Groesbeek in opdracht van het gemeentebestuur geschreven boekwerk .Amstelveen, acht eeuwen geschiedenis", een imponerende uitgave die de geschiedenis verteIt van Amstelveen van de vroegste tijden tot 1940.

In beide uitgaven werd gul gebruik gemaakt van illustratiemateriaal in de vorm van foto's en oude ansichten.

Groesbeek lichtte zijn illustraties uit het gemeentelijk oudheidkundig bezit, waarvan de basis voor de fotoverzameling werd gelegd door dezelfde J. Wilhelmus, toen hij een genereuze schenking deed uit zijn eigen collectie.

Om deze redenen waren een aantal doublures niet te vermijden, vooral wanneer het de dorpskern betreft. Niettemin hopen wij dat wij er in geslaagd zijn een indruk te geven van Amstelveen zoals het zich rond de eeuwwisseling vertoonde. Eens te meer zal de beschouwer zich verbazen over de groei van "dorp tot stad", als men ziet naar het huidige Amste1veen dat zijn 70.000 inwoners woonruimte geeft in ruim opgezette wijken, afwisse1ende hoog- en laagbouw, toegankelijk door middel van brede wegen, met de voorzieningen die een dergelijkeexpansie vereist.

Maar niemand zal zich bij het doorbladeren van dit boekje voor een gevoel van weemoed behoeven te schamen.

Bij de samenstelling hebben ons vier hoofdpunten voor

ogen gestaan niet als zodanig aangeduid, maar door de rangschikking van de foro's weI merkbaar.

Op de eerste plaats is er de dorpskern Amstelveen, vervolgens Bovenkerk, dan de Amstel met zijn orngeving - waarbij het dorp Nes aan de Amstel is opgenomen - en tens lotte een aantal op zichzelf staande zaken, die een rol speelden in het dageIijkse Amstelveense gebeuren in die tijd.

1. De dorpskern Amstelveen.

Het "oude dorp" raakt steeds meer markante punten kwijt, Zo verdween nog niet lang geleden een van de oudste delen, de Fabriekssteeg. Het bekende "Huis met de Kogel" moest plaatsmaken voor een nieuwe weg. Oude panden aan de Amsterdamseweg moeten binnenkort verdwijnen.

De route voert van het Dorpsplein via de Amsterdamseweg naar de Kalfjeslaan, vanwaar "de trein terug naar Amstelveen wordt genornen." Van het station komt men via Ouderkerkerlaan, Stationsstraat nog even op het Dorpsplein, vanwaar via raadhuis en Handweg Bovenkerk wordt bereikt.

2. Bovenkerk.

Is Nes aan de Amstel een nog op zichzelf staande kern, gelegen op een afstand van zes kilometer van Amstelveen; Bovenkerk is nagenoeg met Amstelveen verbonden. Niettemin heeft het voor een deel zijn eigen karakter behouden.

3. Langs de Arnstel.

De noordeIijke weg langs de Amstel - vroeger een romantisch zand- en jaagpad - is werkelijk uniek. De omgeving is schitterend. Er staan fraaie his torische monumenten als bijvoorbeeld de buitenhuizen Amstelrust, Wester-Amstel en Oostermeer (beide laatsten op Amstelveens grondgebied). De buurtschap over Ouderkerk is een pittoresk gehucht met een grote historie. Door de voortdurende belangsteIIing van Monumentenzorg blijft het rustieke karakter bewaard. Van de buurtschap "De Zwarte Kat" is weinig meer bewaard gebleven. Aileen een herberg herinnert nog aan de naam. N es aan de Amstel met Cuyper's kerk was en is - in welk jaargetijde ook - uiterst boeiend.

De gegevens voor de teksten in dit boekje zijn voornamelijk ontleend aan:

"Amstelveen, acht eeuwen geschiedenis" (1966) mr. J. W. Groesbeek

.Amstelveen 1900" (1966)

J. Wilhelmus

"Korte Beschrijvinghe van de Historie van Amstelveen" (1963) Culturele Zaken Amstelveen

Diverse katalogi van historische tentoonstellingen, gehouden in het gemeenteIijk expositiecentrum "AemsteIIe" in de periode 1966-1970.

De foto's werden gelicht uit het gemeentelijk oudheidkundig bezit, tenzij ter plaatse anders is vermeld.

De hervormde (dorps)kerk te Amstelveen in 1900. Predikant van de gemeente was toen ds. Willem Herman Julius Baart de la Faille. Het slanke torentje werd later door brand verwoest. In 1918 bouwde aannemer A. Olyhoek te Amstelveen voor f. 9.999,00 een nieuwe toren, die in 1927 door de bliksem werd getroffen. Rechts van de kerk de oudste huisjes van Amstelveen, die alsjaartal1799 en 1800 in de voorgevel dragen.

9

Ned. HeN. Kerk. fmstehleen .

.

t ?

"

Nogmaals de hervormde kerk omstreeks 1900. Links van het gebouw de pastorie, die in de jaren 1875-1876 werd gebouwd door Cornelis van Diest uit Koudekerk (ZH). De bouwkosten bedroegen f. 13.870,-. In de voorgevel zit nog de gedenksteen, waarvan de tekst luidt: "De eerste steen gelegd door de Weleerwaarde heer ds. H. M. M. Rappard 22 maart 1876". In deze pastorie is thans de Bouwtechnische dienst van de gemeente Amstelveen gevestigd.

Rechts van de hervormde kerk. Het gebouwtje ongeveer midden op de foto was het wachthuisje van de nachtwaker, die vandaar uit zijn ronde door het dorp maakte. Links van de laatste boom zien we de dorpspomp.

11

12

In 1925 zag het dorpsplein er zo uit. Het witte gebouw, rechts op de hoek was de barbierswinkeL Links staat het huis van de dokter. De grote telegraafpaal 100nt aan, dat ook Amstelveen meeprofiteerde van de technische vooruitgang.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek