Arnhem in oude ansichten deel 1

Arnhem in oude ansichten deel 1

Auteur
:   R.S. Dalman
Gemeente
:   Arnhem
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3022-6
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Arnhem in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Arnhem in oude ansichten deel 1

door R.S. Dalman

ZALTBOMMEL

Bij het voorplaatje:

Op zondag 21 mei 1911 werd officiee1 de dienst met de elektrische tram geopend en wei op.lijn 1 met als traject (tot 1912) OranjestraatVelperpoort. Op deze ansicht zien we de eerste proefrit op zaterdag 6 mei 1911 in aanwezigheid van burgemeester en wethouders aan het toenmalige tijdelijke eindpunt Stationsplein. De eerste tramwagen arriveerde twee dagen hiervoor in Arnhem en werd door paardenfl) naar de remise getrokken.

W~OEN

OEKJE

ISBN1 0: 90 288 3022 7 ISBNI3: 978 90 288 3022 6

© 1971 Europese Bibliotheek - Zaltbommel

© 2009 Reproductie van de twaalfde druk uit 2000

Europese Bibliotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbommel telefoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: publisher@eurobib.nl

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zander voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

VOORWOORD

De tijd glijdt weg, ongemerkt worden we oud, Met de tijd veranderen we, in onze dagen hals over kop en kop over hals.

Wie verderop leest en de verbeelding van wat was waarneemt, zal het verzuchten en die goeie ouwe stad in die goeie ouwe tijd met genegenheid beschouwen.

Men zij gewaarschuwd: ook die ouwe tijd had al zijn beperkingen, ook die ouwe stad had al zijn betrekkelijkheden,

Maar fijn is het om het te lezen en te zien. En leerzaam is het ook.

De schrijver-verluchter, R. S. Dalman, gidst ons door het Jeven van grootvader en overgrootmoeder op een boeiende wijze, want hij weet er zo geweldig veel van. Hij bewijst tegelijkertijd, hoe belangrijk het is, dat ook gewone burgers de dingen van het verleden voor ondergang in prulJebak en papiermoJen behoeden en er stad en burgerij mee dienen.

Aan de burgers van oudsher en aan de burgers, voorheen buitenJui, warm, neen zeer warm aanbevolen

door

mr. H. H. J. Bisterbosch, wethouder van die goeie nieuwe stad.

IN LEIDING

Wat is het dat de stormachtig groeiende belangstelling voor zaken uit een nog niet zo heel ver veri eden, veelal gemakshalve "grootmoeders tijd" genoemd, heeft teweeg gebracht? Wat is de oorzaak van deze nostalgie, dit stille heimwee naar de goede oude tijd, die overigens zo goed niet was en waarvan zoals bij aile herinneringen het zwarte is uitgewist en aIleen de vrolijkste kleuren bewaard bleven? Is het de te hoge versnelling waarin wij allen ingeschakeld staan en waardoor wij gedwongen worden een tempo van leven en werken aan te houden, dat boven ons kunnen dreigt uit te gaan, tengevolge waarvan zelfs de sterkste levensmotor over de kop gejaagd wordt? Van dit "voer voor psychologen" hebben vele psychologen reeds geproefd en het klaarblijkelijk onverteerbaar bevonden. Ik zal derhalve als leek niet pogen een oplossing hiervoor te vinden, integendeel, door het feit dat ik geen weerstand heb geboden aan herhaalde verzoeken van de uitgever van de reeks steden en dorpen in oude ansichten om uit mijn omvangrijke collectie oude ansichten van Arnhem een aantal van de aardigste beelden van Arnhem tussen 1890 en 1930 tot een boekje in deze reeks te verwerken, geef ik nieuw voedsel aan deze .Jcwaal". Het resultaat heeft u, voorzien van een beknopte tekst, thans in uw hand. Dat de tekst beknopt is, mogelijk naar veler

mening te beknopt, is verklaarbaar door de opzet van dit boekje. Niet voor niets luidt de titel: "Arnhem in oude ansichten", Het is in de eerste plaats bedoeld als kijkboek en de tekst heeft dan ook niet meer pre ten tie dan een gids te zijn bij de ansichten, welke, onvermijdelijk bij een stad, die zoveel van het oorlogsgeweld heeft gel eden als Arnhem, veelal beelden vertonen van straten en pleinen, welke grotendeels of zelfs volledig verdwenen zijn, dan wei onherkenbaar veranderd. Waar dit mogeJijk is heb ik het jaar, of zelfs de juiste datum van de opname vermeld. In vele gevallen was dit echter niet meer te achterhalen. Het poststempel, indien al aanwezig, biedt veelal te weinig houvast om er een exacte tijdsbepaling aan te kunnen ontlenen, immers vele kaarten vertoefden jaren in de winkel eer ze werden gekocht.

Binnen het korte tijdsbestek waarin ik de tekst gereed moest hebben was het mij helaas niet mogelijk ieder vermeld gegeven te verifieren op zijn juistheid. Voor eventuele onjuistheden en hiaten, ik kan slechts hopen dat het er weinig zullen zijn, verzoek ik derhalve bij voorbaat de lezer om clementie. Zoveel mogelijk heb ik geput uit betrouwbare bronnen. Voor de tekst van dit boekje heb ik gebruik gemaakt van oudejaargangen van het Zondagsblad van de Arnhemsche Courant, de

Arnhemsche Courant zelve, verder van gegevens uit het gemeentearchief, de Gelderse Bibliotheek, uit mijn eigen collectie van ruim driehonderd boeken, gidsjes, folders en andere geschriften over Arnhem en tens lotte in niet onbelangrijke mate van gegevens voorkomend in de boekjes "Sjouwen door oud Arnhern" en "Nog eens sjouwen door oud Arnhem", De schrijver van deze boekjes, de heer A. S. Sternpher, wetenschappelijk ambtenaar verbonden aan het gemeentearchief, was zo vriendelijk mij hiervoor zijn toestemming te verlenen en mij tevens enige nuttige wenken te geven bij mijn speurtocht naar feiten en cijfers in het gemeentearchief. Op deze plaats wil ik hem hiervoor mijn hartelijke dank betuigen. Tevens dank ik wethouder mr. H. H. J. Bisterbosch, die zich spontaan bereid verklaarde een voorwoord te schrijven en die zich in woord en daad altijd bijzonder geinteresseerd heeft betoond in mijn collectie.

De afgebeelde ansichten zijn zander uitzandering afkomstig uit mijn collectie.

Kan men bij een gebruiksvoorwerp uit "grootmoeders tijd" al mijmeren en dromen over de rustige en gezapige tijden van weleer, die helaas voorgoed voorbij zijn, nog beter gaat dit bij het bekijken van oude ansichten, die toch levende beelden vertonen uit die dagen, welke

beelden als het ware voor decennia bevroren zijn, om in deze tijd te ontdooien, teneinde ons in staat te stellen, al naar gelang de mate van fantasie waarover men beschikt, terug te keren naar de oude tijd.

Geen milieuverontreiniging door auto-uitlaatgassen en industriegeurtjes; de Rijn waarin men nag zonder gevaar voor de gezondheid kan zwemmen; een stadsbeeld vol groen met fraaie villa's van rustende planters en hoge ambtenaren uit Indie, waaraan Arnhem in het midden der vorige eeuw de benaming "Het Gelders Haagje" ontleende. Een stad, nog zonder gegier van straaljagers, waarin het meest opvallende geluid het geklepper van paardehoeven en het geratel van ijzeren wielbanden over kinderkopjes was, alsmede het getingel van de bel van de paardetram, later de elektrische tram, met als toppunt het schrille gefluit van een stoomlocomotief op het stationsemplacement. Een stad, waar de "beter gesitueerden" uit heel Nederland in de zomermaanden voor minstens twee volle weken in pension vertoefden en de omstreken verkenden per rijtuig, stoomtram of te voet, waarnaar de heer Burgers uit 's-Heerenberg in de twintiger jaren zijn collectie dieren overbracht en waar het Nederlands Openluchtmuseum in 1918 zijn poorten opende.

Deze laatste twee gebeurtenissen waren voor Arnhem

eigenlijk het startschot voor een nieuwe tijd, de tijd van de dagjesmens, de haastige bezoeker, die thans in een dag wil zien, waar de vorige generatie twee volle weken voor uittrok. De pensions gingen plaats maken voor campings, de deftige cafe's voor snackbars en Chinese eethuisjes. Voorgoed voorbij is de tijd van de "pindachinees" met zijn koffertje voor de ingang van Vroom & Dreesmann, de geur van een nog dampende paardevijg midden op straat, het schrille gegier van lijn 2 in de bocht van de Vijzelstraat naar de Bakkerstraat, het uitbundige gehos door feestelijk versierde winkelstraten op koninginnedag, de zomeravondconcerten in de "bloempot" midden op het Velperplein, waar de doktel', de dominee en de notaris van Greshoffflaneerden. V oorbij de tijd waarin de weeskinderen van Insula Dei in uniforme gestichtskledij vol spanning de komst van de fotograaf verbeidden, om tezamen met een keurcollectie oude besjes, in stemmig zwart gestoken, vereeuwigd te worden op een aantal ansichten.

Een fraaie stad is Arnhem qua architectuur nimmer geweest, haar roem dankt zij aan haar omstreken. Ook is de rol welke de stad in de historie heeft gespeeld meer die van een figurante, dan van een hoofdrolspeelster geweest. Na het slechten van de omwalling, in het begin der vorige eeuw, kwam de stad slechts

langzaam tot leven, hetgeen zich voor het eerst uitte in een vandalistisch aandoende vernieuwingsdrang, die korte metten maakte met de weinig aanwezige oude gevels, Lange tijd bleef het inwonersaantal laag, eerst in het begin van de twintigste eeuw brak een periode van versnelde groei aan. Buitenwijken als de Transvaalbuurt, Graaf Ottoplein met zijstraten, Burgemeesterswijk getuigen hier nog van. Deze tijd, van 1890 tot 1930, culminerend in de aanleg van de nu nog beroemde buitenwijken als Geitenkamp, Paasberg en de eerste aanzet tot de wijken Alteveer, Gulden Bodem en Hoogkamp wil dit boekje bestrijken.

Om enigszins een samenhang in beelden te kunnen geven, zij het niet in tijd, heb ik de vorm van een imaginaire wandeling verkozen boven het systeemloos plaatsen van de kaarten of een volgorde in tijd aan te houden. Voor de ouderen onder de lezers hoop ik hierme de een aantal herinneringen te hebben kunnen terugroepen, voor de jongeren een beeld van de stad, zoals deze vroeger was en zij haar nooit gekend hebben.

De eerste indruk, die een per trein gearriveerde bezoeker van Arnhem omstreeks 1918 opdeed was deze: het Stationsplein gezien in zuidelijke richting. Links het in 1914 door de heel' F. Simon geopende hotel Oranje-Nassau, in 1918 uitgebreid met de hier zichtbare panden. Op de voorgrond een drinkbak voor paarden, rechts onder de Coehoomstraat, links de tuin van lunchroom Haarhuis. In het rechterpand van het blokje van drie, middenonder, was tot 1918 Levensverzekering Mij. "Arnhem" gevestigd, het linkerpand bood vanaf 1909 onderdak aan de Levensverzekering Mij. "Utrecht". Voerheen was hier de V.V.V. gevestigd.

9

Station8plein. ARNHEM:.

10

Als we ons onderaan het toen nog hellende Stationsplein omdraaien, zien we op deze hete zomerdag omstreeks 1905, achter de puffende dames in maximode, het in 1870 gebouwde stationsgebouw (het tweede in Arnhem; het eerste lag ruim honderdvijfig meter oostelijker). Links bovenaan hotel "de la Station", eigenaar A. Jansen. In het sousterrain werd een sigarenwinkeltje gedreven en was het bureau Vreemdelingenverkeer tijdelijk gevestigd. De gehele bebouwing van het Stationsplein werd in de oorlog verwoest; het plein werd later bij de bouw van het nieuwe station afgegraven.

St~tionsjJlein

Op hetzelfde punt blijven we even staan en kijken nu op deze ansieht van omstreeks 1895 riehting Utrechtsestraat. In het midden een politieposthuisje, zoals er diverse in Arnhern stonden. Geheel links in het vooruitspringende pand op de hoek van de Coehoornstraat woonde de heel' H. J. Cordes, van 1888 tot 1910 wethouder del' gemeente Arnhem, Het huis hoek Bergstraat, links van het politiehuisje, werd na de oorlog afgebroken om plaats te maken voor het kantoor van de A.N.W.B. Let op het nog primitieve verkeersbord rechts.

11

~i'nhem

Nleuwe Plein.

12

Indien we ons nu een halve slag omdraaien, kijken we richting Nieuwe Plein. De paardetram, met als eindpunt de Oranjestraat, komt net aanrijden. In het pand, rechts op deze ansicht uit 1903, werd in 1918 lunchroom Haarhuis gevestigd; voorheen was hier lunchroom Bervoets. Na de oorlog maakte het pand plaats voor het oudere deel van het huidige hotel Haarhuis. Op de plaats van de ladder, geheeJ rechts onder, stond jarenlang een kiosk voor versnaperingen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek