Beekbergen in oude ansichten deel 1

Beekbergen in oude ansichten deel 1

Auteur
:   G.B. Wolters
Gemeente
:   Apeldoorn
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0231-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Beekbergen in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Beekbergen mag tot de oudste Veluwedorpen gerekend worden. Het maakt deel uit van de uitgestrekte gemeente Apeldoorn. Bij het dorp behoort een aantal buurtschappen, zoals Lieren, Oosterhuizen, Amerika, Zwaan spreng, Engeland en de Woeste Hoeve. In de dorpskern staat de historische kerk, een van de weinige monumenten die de gemeente rijk is. Het dorp ontstond vanouds als een nederzetting op het schrale Veluwemassief, toenmaals vrij ontoegankelijk en doorkruist door oude hessen wegen. Tussen de dorpskern en de buurtschappen ontstonden na de ontginning de enggronden (hier "enken" genoemd), die aanvankelijk vrijwel uitsluitend als bouwland werden gebruikt. Hoewel er in en nabij het kerndorp een aantal kleine boerderijen lag moet men deze toch hoofdzakelijk in de buurtschappen zoeken. De landbouw was zeer primitief en het grondgebruik erg verspreid. Het Apeldoorn-Dierenskanaal, tussen 1858 en 1868 gegraven, mag als de grens tussen de hoger en lager gelegen gronden worden beschouwd. In laatst-

genoemd gebied trof men het (wellicht) enige natuurwoud van ons land aan waarvan de laatste boom in 1871 is geveld, namelijk het Beekbergerwoud. De ruimte in dit boekje laat het niet toe dieper op de geschiedenis van dorp en streek in te gaan. We noemen slechts even het begrip "markegronden", complexen grond met een gemeenschappelijke eigendom en bestuurd door "markegerechten", waarbij een "holtrichter" de leiding had. Aan deze toestand worden we nog herinnerd bij het lezen van de namen Speldermark, Lierdermark, Engelander- of Bruchelermark enzovoort.

Het water van het hogere Veluwegebied wordt afgevoerd door een aantal beken. Daar, waar het zuivere bergwater aan de oppervlakte komt, ontstaan kleine stroompjes. Deze verenigen zich tot beekjes, die naar het IJsseldal stromen. Deze bronnen worden "sprengen" genoemd, waardoor een mooi sprengenlandschap is ontstaan. In de vorige en in het begin van deze eeuw werden heide- en stuifzandgebieden uit handen van markengerechtigden aangekocht door kapitaalkrachtige instellingen of personen. Deze droegen het cultiveren daarvan op aan ontginningsmaatschappijen en zo ontstonden diverse landgoederen. Moest de bevolking aanvankelijk bestaan van de voortbrengselen van een primitieve landbouw en enige huisvlijt, ná de ontginningen kwam er ook werk door bosaanplantingen en het onderhoud daarvan, alsmede in de houtverwerking.

Door het vele natuurschoon kwam het dorp al spoedig in trek als recreatiegebied. Vooral in de zomermaanden was het dorp vol met pensiongasten, die in de hotels en de vele pensions verbleven. Campings waren er vrijwel nog niet.

Behalve landbouw en toerisme kwamen er naderhand ook arbeidsmogelijkheden in de opkomende papierindustrie. Aan de beken ontstonden wasserijen. Het zuivere beekwater was zeer geschikt voor de genoemde industrieën. De bekendste papiermaker was Marten Orges, wiens grafzerk in de oude dorpskerk is te

vinden. Oude watermolens herinneren ons thans nog aan de papierindustrie, ze werden door waterkracht aangedreven. Bekende namen zijn de Tullekensmolen, de Ruitersmolen en de Gasthuismolen.

Rond de eeuwwisseling werden er nogal wat instellingen op caritatief gebied gevestigd.

De verbindingen werden onderhouden door het lokaalspoor tussen Apeldoorn en Dieren-Arnhem. Over de straatweg kon men met de diligence naar Apeldoorn en Arnhem. Bekende pleisterplaatsen waren "De Smittenberg" in Beekbergen en "De Woeste Hoeve" aan de weg naar Arnhem.

Het kerkplein tussen de kerk en de Dorpsstraat was vroeger een kerkhof. Later werd in een passende omgeving een begraafplaats aangelegd. In de dagen waarover dit boekje een summiere informatie tracht te geven waren het vooral de oude boerderijen, verscholen tussen prachtige bomen en boomgroepen, die het karakter van het dorp bepaalden en het geheel tot een lustoord maakten.

1. In vergelijking met thans was het vijftig jaar geleden nog erg rustig op het kruispunt bij "De Smittenberg". Het hotel-café met boerderij en stalhouderij werd beheerd door Biesterbosch en later door diens schoonzoon Buiting. Op de hoek van de Arnhemseweg en de Engelanderweg was een "overtuin" met zitjes onder lommerrijke bomen. Het huis op de hoek van de Dorpsstraat werd bewoond door de familie Wrede, die er brood en kruidenierswaren verkocht.

2. "De Smittenberg" gezien vanaf de noordkant. Hier heeft de Dorpsstraat aansluiting met de Arnhemseweg. De aangebouwde schuur diende als stalhouderij en werd tevens gebruikt als wachtruimte voor aangespannen voertuigen, zoals bijvoorbeeld de postkoets. Verder had het hotel-café nog een groot achterhuis, in boerderijvorm, met een veestalling en twee brede achterdeuren. Volgens overlevering zou er aanvankelijk ook nog een bierbrouwerij aan verbonden zijn geweest, die eigendom was van I.D. Brouwer.

3. Waar nu de Dorpsstraat en de Libellestraat samenkomen stond vroeger de boerderij van Gerrit Woudenberg, die gehuwd was met Gerritje de Groot. Van hun nakomelingen zien we hier Reinder, Gerard en Dina. Bij de voorgevel van het woongedeelte waren een mooie natuurstenen stoep en een zwengelpomp.

4. De Dorpsstraat tussen "De Smittenberg" en de kerk. De drie huizen rechts werden bewoond door respectievelijk Nieuwenhuis (veldwachter), Blom en Schut. Aan de linkerzijde stond ook nog een mooie oude boerderij; na afbraak daarvan werd er een woning gebouwd waarin een tijdlang het postkantoortje was gevestigd. Het pand kwam later in handen van schilder H. van Tongeren. Daarnaast staat de woning van smid G.M. Hogeweij, die er naast zijn ambacht ook nog een boerderij op nahield.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek