Beetsterzwaag in oude ansichten

Beetsterzwaag in oude ansichten

Auteur
:   A. Bos en drs. J.J. Spahr v.d. Hoek
Gemeente
:   Opsterland
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3549-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Beetsterzwaag in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Een klein beetje gelijk had de oude man wel, die beweerde dat Beetsterzwaag niet een dorp was waar men de mensen ooit bijnamen zou hebben gegeven. Weliswaar kunnen wij in een handomdraai een aanzienlijke reeks bijnamen in dit boekje etaleren (we doen het spaarzaam, omdat "kwetsen" buiten het bestek valt), maar het is te begrijpen dat ouderen Beetsterzwaag niet zomaar als een dorp met een ordinaire naarngeving wensen te zien. Het dorp onderscheidde zich namelijk vanouds van het overige platteland door een welbewuste "deftigheid", elders beminnelijk aangeduid als "kak".

Het bestuur en de rechter van de grietenij Opsterland zetelden in Beetsterzwaag en de daaraan verbonden ambten werden gehanteerd door grootgrondbezitters, die juist hier bijeen woonden.

Patriciers, uit Beetsterzwaagster boerengeslachten voortgekomen (zoals Fockens, Van Teijens en Van Boelens), koesterden zich voor en na in het bezit van erfdochters, die grote namen van elders aantrokken (zoals Lycklarna Ii Nijeholt, Van Eysinga, Van Lynden, Van Harinxma thoe Slooten en Sandberg). Rijkdom en macht stegen samen in het hemelbed. Tegelijkertijd was de armoede van hen, die een bed-

stee voor lief moesten nemen, dragelijk, Terwijl tot in verre omtrek de veengraverijen werkloze arbeiders in uitzichtsloze omstandigheden achterlieten, bleef Beetsterzwaag vrij van verveningen. Weliswaar kwarn er arrnoede voor, doch minder schrijnend dan in de meeste andere dorpen, mede doordat hier dreigende werkloosheid kon worden opgevangen door het werk in bossen, tuinen en huizen van de machtigen. Dat dezen meestal matige lonen betaalden, nam men op de koop toe; er was een zekere geborgenheid. WeI moest je dan netjes de pet afnemen voor de langs rijdende Etta ,Arnolda of Reinhard, anders stond je in de kou, zoals Willem Vrijburg, die uiteindelijk de warmte van bakkerij Van der Vegt moest zoeken om ziin toneelstukken te schrijven.

Aan het samengaan van grootgrondbezitters en bezitslozen, die aan het werk werden gehouden, danken wij de aanleg van de naar Friese verhoudingen nogal uitgestrekte bossen van Oudbeets, Beetsterzwaag en Olterterp, een uiterst belangrijke "groene long". Daarmee houdt dan weer verband dat mime vertegenwoordiging van .Jogementen", van welke hotel De Herder, gedurende de door de ansichten bestreken periode, de meeste roem genoot. Die belangstelling is later meer

in Olterterper richting gegaan, naar "Het Witte Huis" en "Lauswolt". Dat dit laatste nog eens hotel zou worden en dat daar Russische schakers hun handtekening op de wanden van de bar zouden schrijven, dat zou vroegere bewoners niet zo comme if [aut zijn voorgekomen.

In 1900 was de plattegrond van het dorp nog zeer overzichtelijk: de hoofdstraat, he kerkepad, een achterom, wat zandpaden en een hoekje achteraf, de Koufinne. Het karakteristieke van Beetsterzwaag als dorp lag in de hoofdstraat, de Buorren, waar minstens de helft van de bevolking woonde. Het achtste deel van de daar staande "panden" bestond uit woningen van adel of patriciaat, waarbij we dan "aanzienlijken", als artsen en notarissen, buiten beschouwing laten. Een elfde deel was min of meer kennelijk herberg of logement. Er waren zo'n twintig winkels bij, de bakkers, slagers en een snoepwinkeltje inbegrepen. In onze eeuw is Oudbeets bij Beetsterzwaag getrokken, waarmee het turfgraversdorp Nijbeets zelfstandig werd. Daarmee is het aantal boerderijen van Beetsterzwaag verdrievoudigd. Yoorts is Olterterp, hoewel een zelfstandig dorp, zo sterk bij Beetsterzwaag betrokken, dat het verantwoord is om ook de kaarten van dat dorp in dit boekje op te nemen.

Het spreekt vanzelf dat diverse winkeliers een aardige bijverdienste zagen in het in omloop brengen van ansichten, waar bos en hei hier al vroeg enig toerisme teweeg brachten. Het is al evenzeer vanzelfsprekend, dat bij de achtereenvolgende series vele bosgezichten zijn, maar dat de nadruk valt op de Buorren van Beetsterzwaag en op "Het Witte Huis"

Wij hebben uit eigen verzarneling en uit die van de gemeente,maar ten dele in diezelfde verhoudingen geput, want bos is bos en de "Twaalf Apostelen" staan er nog net zo bij als in de tijd toen onze grootouders daar verstoppertje speelden. Aan straatbeelden zijn meer herinneringen op te hangen.

Dit laatste is trouwens ook enigszins betrekkelijk, want de bijschriften zijn aan een limiet gebonden. In de beschikbare regels moest daarom worden volstaan met slechts een aanduiding van vroegere situaties, bijzonderheden en anekdotes. Gelukkig zijn er ingewijden - die ook ons welwillend hebben voortgeholpen bij wie de geinteresseerde lezers het fijne van de zaak kunnen horen. We noemen slechts Willem Mook, Bauke Mulder, Jan Numan en de man die jarenlang plaatselijk correspondent was van de "Drachtster Courant", "Otto" van der Werff.

1. J .A. Lycklama a Nijeholt maakte in 1879 een tekening van de middeleeuwse kerk van Oudbeets - tien jaar vbbt architect De Goed daar een nieuwe kerk zou bouwen en negentig jaar v66r de tonger in de toren zou slaan, die nu een wat schamele voorpost van Beetsterzwaag vormt. De familie Lycklama heeft daar, evenals de familie Van Lynden, een goed onderhouden grafkelder, waarop een marmeren engel van Duitse makelij staat te treuren in een weerbestendig, maar lachwekkend triest, houten hokje.

cJ3oel'derij ie cJ3eets. 8roefe uii cJ3eetsterzwaag.

Uitg. W. :Xuman~ in photc-arukeleu , Beetsterzwaag,

2. Beetsterzwaag is niet lang een echt boerendorp geweest, maar Oudbeets is - mede in tegenstelling tot het jonge veenarbeidersdorp Nijbeets - vanouds volkomen agrarisch. Op den dum dan afgezien van de dominee, de meester van de fine school (later de boerderij van Sipke de Vries), de kastelein van cafe "Havenzicht" (nu hengstenstation Kuperus) en bakker Vonk, De boerenhuizen zijn merendeels van het Kerkepad naar de hoofdweg verschoven, maar deze boerderij - nag steeds de pleats fan Cnossen - staat nag waar hij enkele eeuwen geleden stand

3. Aan Rijksweg 43, die Oudbeets in tweeen splitst, staat nog dit huis van Jan Weis, brandstoffenhandelaar uit een oude molenaarsfamilie. Vroeger stond hier dan ook de Beetster korenmolen (molenstenen naast de ingang getuigen daar nog van), nadat deze in de negentiende eeuw uit Beetsterzwaag was overgebracht. Eertijds was de molen namelijk te vinden ter hoogte van de "kombuis", het vroegere kommiezenhuis. Eerder was er trouwens nag een korenmolen, ongeveer waar nu boswachter Gerlof de Haan woont.

Uitg. W. H,,,an, 8eetsterzwaa ?.

Fockensstate. BEETSTERZW A..A.G ..

4. De entree van Beetsterzwaag vanaf de Beetster kant: reehts op de aehtergrond staat het oude logement "Bosehlust" en links ziet u de boerderij "Foekens-state", waar in 1900 Wytze Brouwer woonde. Nog steeds wordt het kermisdeel van Sweachster merke, van origine voora1 een paardenmarkt, op dit erf gehouden. De kermispret begon vroeger al op de zondagavond van tevoren, de bitingeldersjoun, als de jongens alvast met een meisje afspraken om samen merke to hdlden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek