Bergen in oude ansichten

Bergen in oude ansichten

Auteur
:   J.G. Donker
Gemeente
:   Bergen
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4034-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Bergen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

IN LEIDING

Alvorens een toelichting te geven op de inhoud van het boekwerkje "Bergen in oude ansichten" is het wellicht dienstiz een korte samenvatting te geven van de hi storie van deze gemeente.

De gemeente Bergen is aan het einde der achttiende eeuw ontstaan uit de drie voormalige heerlijkheden Well, Afferden en Heijen. Tot de heerlijkheid Well behoorden de parochies Bergen en Well. Sinds de zestiende eeuw werd door de schepenbank van deze heerlijkheid als zegel de atbeelding gebruikt Van ecn schild met rechtstaande pijl, de punt naar boven gekeerd. Dit zegel is ontleend aan het wapen van Straelen. In de dertiende eeuw behoorde Well namelijk aan de heren van Straelen.

De heerlijkheid Afferden met het kasteel Bleijenbeek viel samen met de parochie Afferden, waarvan de heilige Cosmas en Damianus de patronen zijn. Op de verschilJende zegels van de schepenbank waren deze geneesheren uit Klein-Azie, de H. Cosmas met een vijzel met stamper in de linkerhand, en de H. Damianus met een ampulla in de rechterhand, afgebeeld.

De heerlijkheid Heijen, welke in tegenstelling tot de beide genoemde Gelderse heerlijkheden, behoorde tot het hertogdom Kleef, voerde de afbeelding van St.-Dionisius, de kerkpatroon, in zijn wapen.

Het congres van Wenen in 1815 heeft de oostgrens van de provincie Limburg en derhalve ook van de gemeente Bergen definitief vastgesteld. Toen is bepaald dat de plaatsen op de rechter Maasoever tot de N ederlanden zouden behoren, zodat de Nederland-Duitse grens op een afstand van tenminste 800 rijnlandse roeden (ongeveer drie km) ten oosten van de Maas gesitueerd werd. Dit was in die tijd gelijk aan de afstand, welke men met een kanonschot kon bereiken.

De gemeente Bergen lag geheel in deze "Maaszoom", de toenmalige veiligheidsgordel van het Nederlandse grondgebied.

In 1817 is de gemeentegrens op enkele punten gewijzigd. Een enclave van de vroegere heerlijkheid Afferden, welke omsloten werd door het grondgebied van Weeze, werd bij laatstgenoemde plaats gevoegd, terwijl het toenmalige gehucht Siebengewald tot Nederlands grondgebied verklaard werd.

N alatenschap der heerlijkheden

In de Franse tijd zijn de heerlijke rechten afgeschaft en in 1815 zijn zij niet hersteld. Derhalve is met de Franse tijd de hi storie van de heerlijkheden afgesloten. Dit betekent echter niet, dat in het verdere verloop van de geschiedenis van het grondgebied der gemeente Bergen en haar bevolking de sporen van de vroegere heerlijkheden uitgewist zijn.

Er heeft gedurende tientallen jaren nog een band bestaan tussen de bewoners van de kastelen van Well en Heijen enerzijds en het bestuur der gemeente anderzijds. Tot in de dertiger jaren van deze eeuw zijn er namelijk verscheidene perioden geweest dat de burgemeester der gemeente Bergen op een van beide kastelen woonachtig was. Tot I januari 1935 was de gemeente in drie administratieve afdelingen verdeeld, welke eigen inkomsten en eigen lasten moesten dragen. Het grondgebied van deze afdelingen, respectievelijk genaamd Well-Bergen, Afferden en Heijen, correspondeerde met dat van de drie voormalige heerlijkheden.

De oorlogsjaren 1940-/945

In onze vaderlandse geschiedenis zijn dejaren 1940-1945 als een zeer sombere en moeilijke peri ode a an te merken. Dit geldt onverminderd voor de gemeente Bergen. Hier is in het

bijzonder te denken aan de oorlogswinter 1944-1945. Toen is Bergen evenals andere gemeenten aan de oostzijde van de Maas werkelijk een bufferzone geweest. De geallieerde strijdkrachten zijn in september-oktober 1944 namelijk doorgedrongen tot de westzijde van de Maas, waarrnen deze rivier als een zekere natuurlijke begrenzing van het bevrijde gebied gebruikte. Sedertdien lag de hele gemeente letterlijk in de vuurlinie. Er zijn in aile dorpen bij de beschietingen, waaraan men herhaaldelijk was blootgesteld, inwoners gedood of gewond. Door het bevel tot evacuatie, dat de bezetter successievelijk gegeven heeft in de periode oktober 1944 tot en met januari 1945, is voorkomen dat er meer slachtoffers gevallen zijn. Door de evacuatie lag de mogelijkheid tot plundering del' woningen open, waarvan een gretig gebruik gemaakt is. Verder is er door de oorlogshandelingen zeer veel schade aangericht aan woningen, bedrijfsgebouwen en andere panden. Bij de terugkeer van de geevacueerde bevolking in het voorjaar 1945 bleek 80% van de woningen door oorlogsgeweld getroffen te zijn. Van de drie kastelen, stille getuigen van het weI en wee van de vroegere heerlijkheden, werden de kastelen te Heijen en te Well zwaar beschadigd, terwijl het kasteel Bleijenbeek te Afferden geheel verwoest werd. De kerken in de- zes dorpen waren onherstelbaar beschadigd en van de tien lagere scholen waren er zes verwoest.

H et verleden in beeld

Het boekwerkje, dat met dit relaas wordt ingeleid, wil een beeld geven van het veri eden van de gemeente Bergen door middel van oude ansichten. Bij de presentatie van zo 'n uitgave kan men de vraag stellen: wat is oud? Het is naar onze mening niet moeilijkorn hierop voor de gemmente Bergen een antwoord te geven. Door de oorlogshandelingen in de. winter

1944-1945 en de daarop gevolgde wederopbouw is het beeld van aile dorpen van de gemeente Bergen ingrijpend veranderd. Fotomateriaal, dat dateert uit de jaren vaal' 1945 mag men in dit verband zeker "oud" noemen. De ansichten, welke in dit boekje zijn opgenomen, stammen uit de periode 1900-1945. Tijdensde evacuatie in 1944-1945 zijn vele toto's en prentbriefkaarten, welke als een dierbare herinnering bewaard werden, verloren gegaan. Dit heeft het verzamelen van geschikt materiaal voor deze uitgave bemoeilijkt. De medewerking, welke verschillende personen ons gegeven hebben door het beschikbaar stell en van een of meer foto's heeft het ons toch mogelijk gemaakt dit boekwerkje samen te stellen. Hiervoor zijn wij allen ten zeerste erkentelijk. Zonder iemand tekort te willen doen, mogen we de volgende personen noernen, die zoveel hebben bijgedragen, dat het zonder hun medewerking wellicht niet mogelijk geweest zou zijn dit boekwerkje sam en te stellen:

- J. J. Daernen, arnbtenaar tel' gemeentesecretarie van Bergen;

- W. Th. M. Hendriks, archivaris van de gemeente Venlo;

- Ir. L. A. H. Peters, oud-burgemeester van Bergen op Zoom.

Gaarne hopen wij dat allen, die van deze uitgave kennis zullen nemen, dit met grote voldoening mogen doen. Voor sommigen kan het een kennismaking zijn met' een voor hen onbekend verleden en voor anderen een oproepen van herinneringen aan een vertrouwde omgeving uit voorbije jaren.

De toto's op pagina 6, 7, 9, 10, 23, 24, 27, 28, 57, en 65 zijn tel' beschikking gesteld door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg.

In 1929 werd in de trappenhal van het gemeentehuis een gebrandschilderd raam aangebracht, waarin het heden en het veri eden van de gemeente Bergen was uitgebeeld. De afgebeelde wapens en kastelen vragen geen nadere toelichting na hetgeen in de inleiding is medegedeeld over het ontstaan en de samenstelling van de gemeente. Links en rechts boven zijn dag en nacht symbolisch voorgesteld door respectievelijk de werkende en de rustende werkman. Verder ziet men de scheepvaart, de landbouw en de bosbouw uitgebeeld als belangrijke pijlers van het toenmalige bestaan van de inwoners der gemeente. Het raam werd ontworpen door Victor van Schoonhoven-van Beurden uit Tilburg en op 13 april 1929 door oud-burgemeester G. Peters namens de schenkers aan het gerneentebestuur aangeboden.

Het kasteel te Heijen is sedert eeuwen de plaats geweest, waar de heren van Heijen gezeteld hebben. Sedert de vorige eeuw heeft hier de familie Otten gewoond, welke familie nauw verbonden geweest is met het bestuur der gemeente Bergen. Theodor Wilhelm Otten was burgemeester van 1879 tot 1904 en zijn zoon Egbert van 1918tot 1937.

Hierboven burgemeester E. Otten in ambtskostuum.

Het hoofdgebouw en de vierkante poorttoren van het kasteel te Heijen in 1928. Door de beschietingen in de oorlogswinter 1944-45 heeft het kasteel veel schade opgelopen. De tegenwoordige eigenaar en bewoner, de beeldhouwer Peter Roovers, heeft het laten herstellen in 1950. Vooral doordat dit kasteel met zijn bijgebouwen nu van aile pleisterwerk ontdaan is, heeft het veel aan schoonheid gewonnen.

8

Voordat de heren van Afferden resideerden op het kasteel Bleijenbeek woonden zij in een burcht, welke te Afferden dieht aan de Maas gelegen was. In de tweede helft van de 14de eeuw is die vesting verwoest. Omstreeks 1390 is ongeveer 3 km landinwaarts tussen Afferden en Siebengewald het kasteel Bleijenbeek gebouwd. Het hoofdgebouw, waarvan de voorzijde hier is afgebeeld, en de dienstgebouwen waren door een graeht omgeven.

Het kasteel Bleijenbeek beschikte over een eigen kapel in renaissance stijl, rijk voorzien van rnuur- en plafondschilderingen.

10

Het poortgebouw met boerderij van het kasteel Bieijenbeek is in 1945 geheel verwoest doordat een honderdtai Duitse militairen trachtten zich in de soiide kelders van het kasteel tot de iaatste man te verdedigen. Sedertdien herinnert nog slechts een ruine aan een lang en rijk verieden.

VGoizijde Kz.steel te Well (L.)

Het aanzien dat Well in de loop der eeuwen gehad heeft, is voor een groot gedeelte bepaald door het kasteel. Gedeelten van het kasteel dateren uit de 15de eeuw. In de 17de eeuw heeft het zijn definitieve vorm gekregen. De voorhof, de tiendschuur en het hoofdgebouw zijn omgeven door een buitengracht terwijl het hoofdgebouw door een binnengracht van de overige gebouwen gescheiden is. Het hoofdgebouw is nagenoeg vierkant met een zware ronde hoektoren links van de ingang.

II

Kasleel te Well (L.)

12

Het hoofdgebouw, gezien vanuit het westen, met de brug over de binnengracht tussen hoofdgebouw en voorhof. In dit hoofdgebouw hebben achtereenvolgens verschillende adellijke families gewoond. Op het kasteel zou volgens de overlevering de vloek gerust hebben dat nooit meer dan drie generaties van eenzelfde familie hier zouden wonen. Een der bewoners in het begin der 19de eeuw was baron Pieter Willem de Liedel, die burgemeester van Bergen geweest is.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek