Blijham in grootmoeders tijd

Blijham in grootmoeders tijd

Auteur
:   H. van der Kamp en G.D. Holvast
Gemeente
:   Bellingwedde
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5148-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Blijham in grootmoeders tijd'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

De uitgever van het boekje "Blijham in oude ansichten" (samengesteld door H. van der Kamp) deed een beroep op ons, om medewerking te verlenen aan de uitgifte van dit boekje , ,Blijham in grootmoeders tijd". Wij hebben ons bereid verklaard nit onze collecties ansichten/foto's van voor 1940 een serie afbeeldingen met teksten beschikbaar te stellen. Onze dank gaat uit naar allen die op welke wijze dan ook hun medewerking hebben verleend. Wij hopen dat u kunt genieten bij het kijken en lezen van dit boekje. De schrijvers: H. van der Kamp en G.D. Holvast.

In een boek van Van der Aa uit ongeveer 1850 lazen wij onderstaande omschrijving van het dorp Blijham. Wij vonden dit te interessant om u dit te onthouden. Hieronder een iets verkorte versie: "Blijham, voormalig dorp in Groningen, dat aan de oostzijde der Ee gelegen was, vermoedelijk ter plaatse waar het tegenwoordig dorp van dien naam ligt. Het is in het jaar 1299 door eene geweldige inbreukder zee, die den Dollard veroorzaakt heeft, verzwolgen. Blijham, ook Bleiham of Bleyham, is een dorp in de provo Groningen, 1 uurZ.O. van Winschoten en 1 uurtenN. van Wedde. Sommigen willen verkeerdelijk dat de naarn van dit dorp afkomt van het oude oorlogswerktuig "Blijde"; anderen houden het voor den eerste aanwas uit den Dollard, als hebbende het gelegen in het diepste van de Zuidelijken boezem, alwaar weinig slag van water was en gevolgelijk de slib bij stille tijden het eerst bezakken moest, en willen daarvan, naar ons voorkomt te regt, den naam afleiden, als zijnde een Blijde Ham of land, welke aanwinst een aangenaam vooruitzigt gaf, dat de Dollard betere landouwen zoude terug geven, dat hij verzwolgen had. De eerste kerk van dit dorp, moet meer landwaarts dan de tegenwoordige gestaan hebben. De thans nog aanwezige kerk, die in 1783, op kosten der ingezetenen gebouwd is, staat echter ter plaatse waar destijds een klein vervallen kerkje stond, zodat deze reeds de derde kerk is, welke dat dorp gehad heeft. Het is een vrij aanzienlijk gebouw. De EvangLuth. hadden onder dit dorp vroeger eene kerk, te Winschoterzijl, welke echter in het jaar 1837, naar Winschoten verplaatst werd. Blijham ligt over het algemeen, in eene vruchtbare klei, en heeft vele stukken vruchtbare zand, maar ook eenige zogenoemde onvruchtbare zandkampen. Men vindt er hoge en lage veenbouw en lage groenlanden, waarvan de bodem uit gemengde klei, roodoorn en veengrond bestaat. In het Noorden heeft men de uiterdijkslanden, die in 1529 of in 1545 zijn binnen gedijkt, zwaren kleigrond. Men heeft onder dit dorp de warten (of hoogten) Udengast en Lutjegast en telt er 20 kolken, in eene van welke

men wil, dat nog eene aanzienlijke schat, in eenen ketel, zoude verborgen liggen, op welke de visschers zich somswijlen verbeelden te stooten. Blijham is aan gedurige overstroomingen blootgesteld en heeft zulks onder andere in de jaren 1709, 1728, 1763, 1799 en 1825 onder vonden. Blijhamsterwater , water in Westerwolde, het ontspringt in de Hoornseveenen, loopt eerst in eene oosterlij ke rigting, langs de zuidzijde van den Laudijk, gaat vervolgens onder dien dijk door om met eene bogtige , noordelijke strekking, langs Blijham te vlieten, en zich alzoo bij Winschoterzijl met het Beersterdiep te vereenigen."

1. Installatie van burgemeester H. Waalkens in het jaar 1936 in de raadszaal van het gerneentehuis, gemeente Wedde te Blijham. Bovenste rij, van links naar rechts: J. van Dijk, S. Dethmers, J. Heikens, G. Kromkampen A.J. Fiet. Tweede rij: B. Veldhuis, Joh. Waalkens, H. Hekman, G. Koch, J. St6tefalk, Alb. Waalkens, mevrouw Waalkens-Hermans, mevrouw Free-Waalkens, E. Buringh, H. van Hateren, H. Meijer, mevrouw Hermans-Stoker, K. Broeils, G. Frieling, P.B. van Zalen, Brands, Stoelen D. Broezer. Derde rij, zittend: F. Poel, H. Kenter, J. Raatjes, mevrouw Waalkens-van Heteren, mevrouw Waalkens-Kuiper , zoons Jan en Harry Waalkens, H. Waalkens, mevrouw Waalkens-Harison, H.P. Waalkens, E. Moorlag en E. Mulder.

Bij de installatie was de gemeenteraad als voigt samengesteld: SDAP: F. Poel, H. Kenter, J. Raatjes, J. Stotefalk en E. Moorlag. CPN: H. Bosen E. Mulder. Gemeentebelangen: E. Buringh. CHU: H. Hekman.

2. Kleine molen. In Blijhamster taal heette hij , ,Lutje meuln". Hij stond daar prachtig bij de driewegenkruising Winschoten- Bellingwolde- Ter Apel; statig en fier als een wachter. De molen werd in 1823 gebouwd. In het kerkelijk archief is nog een tekening van de molen bewaard gebleven. Deze tekening werd in 1832 gemaakt door dominee Koppius (zie hiernaast). In 1857 werd de molen verhoogd tot de zwichtstellen om meer wind te kunnen vangen. Mogelijkerwijs is toen de naam "Kleine molen" ontstaan.

De familie Hazelhoff, eertijds uit Westerwolde afkomstig, is altijd eigenaar van deze molen geweest. Ook bezaten zij enkele nabij gelegen landerijen. Het was een koren- en pelmolen voor gortpellen. Hazelhoff adverteerde met zijn produkten als voIgt: "Yoar het malen van meel en het pellen van gart, is het Kleine Molen die aanbevolen wordt."

Een verhaal uit de Eerste Wereldoorlog luidt als voIgt. Het was toen verboden zander vergunning van de overheid gart te pellen. Toen molenaar Engel Hazelhoff drukaan het gart pellen was, kwam er een controleur binnen, die hem dit verbood. Engel Hazelhoff sprak toen de volgende woorden: "Ken mie niks scheeln, ik goa gewoon deur, want de boern moutn gorde hebn, veur heur zoepnbrei (karnemelksepap). "Tegen een dergelijke redenering viel niets in te brengen. Helaas is met de bevrijding op vrijdag 13 april 1945 de molen tegen tien uur 's morgens in brand geschoten. Pogingen om de brand te blussen liepen op niets uit en de molen brandde tot de grond toe af. De mooie molen, een sieraad voor Blijham, was er geweest!

A ins ston op 'n kruuspunt van drei wegen 'n meul'n stoer en fier,

't was 'n boak'n veur onsall'n, veul joaren ston' e hier.

Nou is 't 'n lege plekke,

de meul'n, hoi is nait meer.

Hoi is vaal'n in oorlogsdoagen, hoi sneuvelde ... op 't veld van eer.

DE LUTTlE MEULEN IN BLIlHAM

Wie missen die ... doe luttje meul'n,

moar in gedachten zai' k die nog ... zo fier door stoan. lk wait het wel, doe kont die nait verweer'n.

Want den haarst doe 't wel doan.

Hail veul hest zain gebeur'n

veel vreugd en laid ging aan dien vout veurbie, moor nooit zoals doe 'n geheim verroaden

en doarom eer'n wie nog aaltied die.

Moar 't slimste is dei lege ploatse ... dat lege stee in 't laand.

Nooit zell'n dien wiek'n weer draai'n,

't wordt mie benauwd om 't haart bekaand.

februari 1949

w.J. de long

3. Stoomtram "Oost Groningen", in de volksmond genoemd "Olle Grait". De tram staat bij station "Kleine Molen" te Blijham. Achter de locomotief ziet u de postwagen en daarachter de personenwagens. Ook konden er zo nodig goederenwagens worden aangekoppeld. Dit station was een drukke laad- en losplaats van onder andere aardappelen, bieten en stro. Ook werd er veel kunstmest aangevoerd voor de landbouw. Het stationsgebouw met woongedeelte werd toen bewoond door stationschef Hesselink. Op het emplacement stond nog een watertorentje, zodat de locomotieven voorzien konden worden van voldoende water. De stoomtram vervoerde in hoofdzaak reizigers, maar op maandag werd er in dichte wagons ook vee naar de markt in Winschoten vervoerd. Verder had" Oostelijk Groningen" een eigen zandgraverij in Veele. Met de tram werd er zodoende zand aangevoerd voor de aanleg van de Oosterstraat en Raadhuisstraat in B1ijham. Maatschappij (Ojostelijk (G)roningen had lijnen van Winschoten naarTer Apel (reistijd bijna twee uur) en van Winschoten naar Bellingwolde en Delfzijl. TotaJe lengte van de Jijnen was 83 kilometer. De eerste tram reed op 31 oktober 1914 door B1ijham. Op 31 mei 1948 werd het personenvervoer overgenomen door de GADO en het losse goederenvervoer door Van Gend en Laos. In 1950 werden aIle lijnen opgebroken en werden er op sommige baanvakken fietspaden aangelegd.

4. Nog juist dicht in de buurt van Blijham, en wei op de Winschoter Hogebrug, ziet u de paardetram kornende uit de richting Winschoten en rijdende richting Bellingwolde. Deze foto is omstreeks 1912 genomen. Ter toelichting dient dat de eerste paardetram in de provincie Groningen reeds in 1880 reed. De maximurnsnelheid voor de paardetram werd toen vastgesteld op 15 kilometer per uur. Verder ziet u links op de foto het cafe van de toenmalige eigenaar de heer Tj. van D uinen, waarnaast (j uist niet zichtbaar) een grate speeltuin met ontspanningscentrum lag. Dit alles werd verwoest tijdens de felle gevechten en bombardementen op 13 en 14 april 1945. Van de 27 gebouwen die nabij de Hogebrug stonden werden er toen 25 verwoest. Mede doordat het nieuwe trace van de provinciale weg nog niet vast stond, werden de boerderij en het cafe herbouwd op de plek waar vraeger de speeltuin lag. De tegenwoordige eigenaar, de heer A.R. Heemstra, sloot later het cafe.

5. Het tolhuis gelegen op de hoek van de Winschoterweg en de Turfweg. Omstreeks 1850 werd door de provincie de weg van Winschoten naar Blijham verhard. Op een zeer oude kaart van 1595 wordt deze weg aangeduid met, ,Die Heerwech", Aangenomen mag worden dat er toen reeds tol werd geheven en tolhuizen voor de pachters werden gebouwd. We kunnen helaas nergens achterhalen wanneer de tolheffing hier is opgeheven (bij een particulier tolhuis in het Oosteinde gebeurde dit omstreeks 1930). Wellazen wij een historisch verhaal dat een zoon van de tolgaarder de boerderij tegenover het tolhuis in brand stak. Hij had van zijn ouders gehoord dat er weinig tol werd ontvangen terwijl zij een hoge pacht hadden betaald (de tol werd verpacht). Uit woede hierover stichtte hij brand, hopend dat dan meer werkverkeer het tolhuis zou passeren. Dit gebeurde in 1884; de jongen werd er zwaar voor gestraft.

Tegenover het tolhuis werd later een stopplaats voor de stoomtram gemaakt. Tevens werd er een wissel voor het laden en lossen van landbouwartikelen in de tramlijn aangelegd. In 1963 werd door de reconstructie van de wegen ook het tolhuis afgebroken; een paar jaren daarvoor had men deze foto genomen. De familie D. Arents woonde hier als laatste. Zij bouwde later vooraan de Turfweg een nieuwe woning.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek