Brabants dorps- en landleven

Brabants dorps- en landleven

Auteur
:   J.C. Jegerings
Gemeente
:  
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6210-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Brabants dorps- en landleven'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Inleicling

In 1978 verscheen bij deze uitgever mijn eerste boekwerkje .Brabants dorpsleven in oude ansichten" , met daarin foro's over het leven en werken van de Brabanders. Het verzamelen van goed fotomateriaal kon jaren geleden nog zonder veel moeite en geld. De grate belangstelling voor eigen grand, die geleidelijk in brede kring begon te leven was voor velen, gelukkig zou ik willen zeggen, aanleiding om boeken en prenten over eigen dorp, stad en pravincie te verzamelen. Binnen een kring van verzamelaars en gei:nteresseerden bestond die bezigheid echter al vele decennia langer. Uit dien hoofde konden zeer brede collecties foro's over Brabant worden opgezet. Nu pas blijkt het grote belang van zulke collecties. In het bijzonder tonen de foto's hoe de mensen leefden, woonden en werkten. Beschrijvingen zijn uiteraard verrijkend, maar foto's zijn Of voor een vluchtig verkenning of voor naslag belangrijke indicatoren. Hieruit blijken onder andere de bouw van boerderijen, klederdrachten, landbouwwerktuigen, werken op erf en land, religie, ontspanning, onderwijs, gezondheid enzovoort. Getracht is in 76 foro's van elk van die terreinen, zij het helaas summier, wat te laten zien uit de periode van ongeveer 1900 tot 1935. Vooral uit die periode zijn nog vele herinneringen in dorp en stad te vinden. Natuurlijk heeft de Tweede Wereldoorlog, maar vooral de daarop volgende economische graei met zijn moderniseringen veel uit die tijd doen verdwijnen. Men

prefereerde hoogte, veelheid en modernisme, hetgeen voor veel dorpen fataal werd voor een latere herkenbaarheid.

Gelukkig zijn er voortvarende bestuurders geweest, die de kernen van dorpen met hun gebouwen en speciale wegenstructuren hebben weten te behouden; zij wilden niet ten onder gaan aan die drang tat algehele vernieuwing. Terug te draaien valt er nu niet meer, helaas, maar men kan op zijn minst datgene koesteren wat nog aanwezig is.

Een echte vergelijking van hetgeen de foto's tonen met nu is daardoor natuurlijk niet meer mogelijk. Het Brabant van voor de oorlog is niet meer te vinden. De oude foro's en prentbriefkaarten helpen ons op weg om toch een goed beeld te krijgen van hoe het oude Brabant eruit zag. De boerderijen en de woninkjes met hun strodaken lijken ramantische onderkomens; het erf en het land tekenen een beeld van een rustig en vredig leven. De interieurs karakteriseren de sociale toestand van de bewoners. Het werk van de boeren en keuterboeren komt tot uitdrukking in hun dagelijkse werkzaarnheden. Typerend blijft het grate aandeel dat de vrouwen in en random de boerderij hadden. De religie had een vooraanstaande plaats in het leven van de dorpsbewoners, die overwegend katholiek waren. Het blijkt uit de soms ingetogen vroornheid van de mensen, die gestoken in hun zondagse kledij de zondag als een echte rustdag ervoeren. Zij liepen mee in de vele pracessies en namen deel

aan bedevaarten, die bijna in elk dorp waren te vinden.

Zo scheppen al deze foro's een beeld wat vervlogen lijkt, maar toch waardevol genoeg is om te bewaren. Een volledig beeld van het vroegere Brabant is niet in 76 foto's te vatten, maar ik heb getracht om met een selectie dat oude beeld wat op te roepen en voor de geest te halen. De armoede, de rust, het leefpatroon van mensen werden in deze fete's voor het nageslacht vastgelegd.

Maar Brabant veranderde ingrijpend, toen de economie en de bevolkingstoename de Brabantse tradities, gewoonten en gebruiken, maar ook de specifiek geheel eigen sfeer, hebben doen verdwijnen of verble ken. Op een oude prentbriefkaart van 1900 yond ik de navolgende tekst: Zo was het vroeger / De wasch in de tobbe, de pot op 't vuur / Het eten steeds lekker, de rnelk niet zuur / De kousen gestopt, de kinderen rein / Zoo was het vroeger, zoo moet het zijn. De foto toont de vele huishoudehjke activiteiten van de vrouw. Een mooie ode, die op het lijf van de Brabantse vrouw is geschreven.

Dit soort publikaties zal hopelijk een doel dienen: de huidige en toekomstige generaties bewust te maken en te houden van hetgeen nog van onze voorouders resteert. In het heden leven zonder het verleden heeft geen toekomst!

Ik wens u veel kijk- en leesgenot.

Nuenen, december 1995,j.C.}egerings

Uit onder andere de navolgende bronnen putte ik mijn informatie: Oud-Brabants Dorpsleven (Van Dam, 1972); De landbouwers van de Noordbrabantse zandgrond (Deckers, 1922); de Hondekar (Briers e.a., 1989); Schonheit der Petroleumlampen (Kreuzer, 1990); Devotionalia (Knippenberg 2, 1985); Boerderijen (Kortlang e.a., 1989); Het landbouwvoertuig in de Etnografie van de Kempen (Theunissen, 1969); De Brabantse Molens (Zoetmulder, 1973); Molens in Noord-Brabant (Y. Bussel, 1 978); Bedevaartplaatsen in N oord -Brabant (Margry, 1952); Kroniek van de Kempen (div jrg.); " ... die jakken en rokken dragen" (Livestro, 1986); Handwerk in de Kleine Meijerij rond 1900 (v. Iersel, 1985); De Nederlandsche Landen Tuinbouw in woord en beeld (Lantinga, 1935).

In Putte, ten zuiden van Ossendrecht, werd in 1913 deze foto gemaakt van een "heidewoning". In feite waren het krotten of plaggenhutten, waarin landarbeiders woonden. De woninkjes zijn uit steen opgetrakken en met veel stra en wilgetenen bewerkt. Los staat het toilethuisje, geheel uit stro. De arbeider had random zijn huisje wat grand voor aardappel- en groenteteelt en hield voor eigen gebruik kippen, geiten en sams een varken. Schijnbaar is het karige huis]e nog bewoond. Op de achtergrand wordt hard gewerkt aan een nieuwe behuizing.

Putte N. B. - Heldewoolog.

2 In Brabant kon men op de zandgranden rand de eeuwwisseling veel zogenaamde keuterboeren aantreffen die

in een kleine, zeer eenvoudige behuizing wonend een eigen bedrijfje hielden met wat vee en pluimvee. Graot waren die boerderijtjes niet, zoals de foto uit 1910 1aat zien, Op de prentbriefkaart staat vermeld:

"St. Oedenrode - Zandhoefshutje." Voor de open deur zit de boerin aardappelen te schillen met het kind als toeschouwer. Het gebinte van de schuur staat nag overeind. Op de muur een wit kruisteken, als afweer tegen boze gees ten, duivels en ongelukken.

3 Een eenvoudige, geheel onderkomen zogenaamde heidehut dient als decor voor deze foto uit 1910. Hetlinkergedeelte is bijna ingezakt. Dat er veel armoede onder deze keuterboertjes bestond is duidelijk. De boer onderhoudt zich met zijn kinderen. De stoel en een voetenbankje staan er voor de boerin. Opmerkelijk is ook hier de laagte van het strodak, waardoor de deur net voldoende ruimte biedt om er door naar binnen te gaan. De verzakte kozijnen en vensters en de algehele slechte staat van het huisje benadrukken nog scherper het armoedige bestaan van de bewoners.

4 Het schilderachtige dorp Heeze kent diverse buurtschappen, waarvan .Strabrecht" het meest bekende is. Vooral in vroegere jaren waren deze gehuchten op zichzelf staande verzarnelingen van huizen en vooral mooie boerderijen. Het kiekje op "Ginderover" uit 1915 toont ons een langgevelboerderij die de leeftijd heeft om vervangen te worden. De zandweg leidt verder langs meer boerderijen. De boerin praat met een dorpse meneer. De bomen zitten niet dik in het blad, de herfst is in aantocht, Een mooi plaatje dat de rust van de tijd uitstraalt.

J{eeze .'

Kcekje op Ginderover

5 Begrijpelijk is het dat niet iedereen in Brabant van rand de eeuwwisseling tot ongeveer 1940 in plaggenhutten ofkeuterboerderijtjes woonde. In elk dorp kwamen deze veel voor, maar maakten niet het merendeel uit. Deze prentbriefkaart uit 1925 laat ons de Schoonstraat zien in Heesch bij Oss. Vooraan rechts wat arbeiderswoningen, met daarnaast en er tegenover gratere boerderijen. De bewoners zijn wel gelnteresseerd in de fotograaf en komen naar buiten om op de plaat te komen. De bestrating stelt niets voor; slechts zand en diepe karresporen tekenen nog de tijd.

Qreete uit Heesch Scnoonstraat

6 Deze prentbriefkaart uit 1900 toont een beeld uit de buurtschap "Strabrecht" in Heeze. De foto laat de rust en het leven van toen mooi zien. Ben door populieren omzoomde zandweg loopt tussen de boerderijen door. Links staat een bewoner met zijn hondje even stil, zo ook de boerenvrouw. Rechts zit een schilder her geheel vast te leggen. Heeze, het schildersdorp waar vele bekende schilders vanaf ongeveer 1880 tot aan de Tweede Wereldoorlog hun inspiratie zochten, is nog steeds een aantrekkelijke plek om te vertoeven. De sloophamers hebben mer in elk geval niet alles aangetast.

7 In zondagse kledij gestoken poseert dit boerenechtpaar voor hun boerderij. De vrauw zit gedwee op de stoel, terwijl de boer bijna terughoudend zijn hand op de schouder van zijn vrouw legt. Zij heeft er de poffer voor opgezet en de gouden halsketting omgehangen. Ze draagt een omslagdoek over haar japan. De boer draagt een vest en daaraver een zogenaamde mannenrok, die tot ongeveer 1900 werd gedragen. De pet ontbreekt natuurlijk niet, Op het dak van het boerenhuisje, belegd met stro, is het mas zich gaan vastzetten. Een mooi "Meierijsch Paar", gekiekt rand 1900.

fEN MEIER!] CI-l PAAR

8 De boer zit triomfantelijk op her ingespannen paard als de fotograaf omstreeks 1920 deze foto ergens in de Kempen neemt. De mensen zijn massaal op het bijzondere evenement afgekomen, want er is een fotograaf in het land! Op de zandweg is een karrespoor getrokken; de populieren staan nog (of al?) dun in het blad. De boerderijen van het langgeveltype liggen dicht bij elkaar, hetgeen er op duidt dat de foto in het centrum van een dorp of gehucht is gemaakt. Op de foto zijn de verschillende klederdrachten van vrouwen, mannen en kinderen te onderscheiden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek