De Haarlemmermeerspoorlijnen in oude ansichten

De Haarlemmermeerspoorlijnen in oude ansichten

Auteur
:   A.W.J. de Jonge
Gemeente
:  
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1960-3
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'De Haarlemmermeerspoorlijnen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

VOORWOORD

In de eerste plaats heb ik getracht in dit boekje over de Haarlemmermeerspoorlijnen van vrijwel alle stations en halten die aan deze lokaalspoorwegen gelegen waren, een afbeelding te geven. Daarnaast zijn er ook enige foto's van bruggen, Iocomotiefdepots, dienstwoningen, enzovoort opgenomen. Bovendien ziet u illustraties van het rollend materieel, waarbij van elk locomotieftype dat op dit spoorwegnet dienst deed, ten minste een foto is geplaatst.

Bij de spelling van de plaatsnamen hanteerde ik de schrijfwijze zoaIs deze destijds door de spoorwegen gebruikt werd, bij voorbeeid Roelof Arendsveen, in plaats van Roelofarendsveen, zoaIs men thans schrijft. Teneinde niet in herhaIingen te vervallen, heb ik in dit boekje gebruik gemaakt van enige afkortingen, die hier verklaard worden:

HESM - Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij. HSM· Hollandsche (IJzeren) Spoorweg-Maatschappij. NCS - Nederlandsche CentraaI Spoorweg-Maatschappij, NS - Nederlandse Spoorwegen.

NVBS - Nederlandsche Vereeniging van Beiangstellenden in het Spoor- en Tramwegwezen.

SS - Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen.

Veel dank ben ik verschuIdigd aan degenen die hun foto's, reprodukties en ansichtkaarten aan mij in bruikleen gaven voor plaatsing in dit boekje. Een verantwoording van de afbeeldingen treft u hierbij aan. Helaas kon niet van aIle foro's de oorspronkelijke eigenaar achterhaaId worden. Hun bied ik mijn verontschuldigingen aan. Ten slotte wens ik de lezers veel genoegen met dit boekje

AaIsmeer, juni 1982

A.W.J. de Jonge

INLEIDING

In dit boekje vindt u tweeennegentig "poiderspoorwegbeeIden" die u terugvoeren naar de tijd toen er tussen Haarlem, Amsterdam, Nieuwersluis, Alphen a.d. Rijn en Leiden een uitgebreid Iokaalspoorwegnet lag. Dit spoorwegnet droeg de naam "Haarlemmermeerspoorlijnen", ondanks het feit dat slechts eenderde van het net in de Haarlemmermeerpolder gelegen was.

In 1897 kwam ir. Th. Sanders met plannen om een elcktrische (! ) Iokaalspoorweg aan te leggen tussen Amsterdam en Haarlern. Daarvoor kreeg hij een concessie, die hij overdroeg aan de Hollandsche Electrische Spoorweg Maatschappij (HESM). De regering verleende de concessie onder voorwaarde dat de HESM bereid zou zijn om ook twee tramlijnen aan te Ieggen van Amsterdam naar Alphen en Leiden. De elektrische spoorweg kwam er niet, maar de (stoom)tramlijnen zuidelijk van de hoofdstad werden ondanks veel tegenslagen wel aangeIegd, zij het dat men ze uitvoerde aIs lokaalspoorwegen. Het duurde van 1912 tot 1918 eer deze lijnen in gebruik genomen konden worden. Vanaf het begin werd het HESM-net geexploiteerd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HSM) en later door de NS. Een succes is de exploitatie nooit geweest. Tijdens en na de Eerste Wereldoorlog stegen de lonen en de prijzen van steenkolen en materialen sterk, terwijl in de jaren twintig de autobus en de vrachtauto verschenen, die de vervoersmarkt afroomden. Omstreeks 1930 barstte ook nog de economische crisis los, waardoor de exploitatietekorten onaanvaardbaar hoog werden. Op 6 oktober 1935 staakte men daarom het passagiersvervoer op de lijn Aalsrneer-Uithoorn en op 1 januari 1936 sloot men een aantal andere lijnen. Het volledige net is dus nog geen achttien jaar in bedrijf geweest!

De nog overgebleven lijnen van Amsterdam naar Aalsmeer en Nieuwersluis kregen in de Tweede Wereldoorlog plotseling een geweldig reizigersvervoer te verwerken door het uitvallen van de auto bus. Na de spoorwegstaking hervatte men op 20 augustus 1945 de treindiensten op de overgebleven lijnen met verouderd materieel. Gaandeweg herwon de autobus terrein, met als gevolg dat op 2 september 1950 de laatste personentrein op de Haarlemmermeerlijnen reed.

Daarna was er op een paar baanvakken nog goederenvervoer, dat echter verminderde door de groei van het vrachtautoverkeer en het verloren gaan van het steenkolenvervoer. In 1972{73 werd alle goederenvervoer dan ook gestaakt, behalve op de lijn Nieuwersluis-Uithoorn, die nog steeds bereden wordt.

Verantwoording van de ajbeeldingen:

Foto L.J.P. Albers: 18,45, 54,67 Foto R. Ankersmit: 78,83 Collectie G. Bartels: 86 en 92 Foto H.T. Benschop: 5

Foto L.J. Biezeveld: 64

Collectie G.E. Boer: 6, 15,26,79,91 Foto J.A. Bonthuis: 74,75

Collectie J.A. Bonthuis: 17 Foto O.K. Brahn: 57,58,60 Foto K.A. den Breejen: 59 Foto H.D. Dekker: 53 Collectie H.D. Dekker: 77

Foto L. Derens: voorzijde om slag

Collectie gemeentearchief Haarlemmermeer: 2, 4, 8, 11, 12, 14,25,28,51,66,80,84

Foto H.G. Hesselink: 21, 22,23, 36 Foto F.J. Hoevenagel: 73

Foto J.A. Maassen: 69

Foto J.G.C. van de Meene: 34,41,61,63,71 Collectie gemeentearchief Mijdrecht: 68

Foto N.V. Nederlandse Spoorwegen: 38 Collectie H. Nieweg: 16

Collectie Stichting "Oud Aalsmeer": 20 Foto S. Overbosch: 52, 65

Collectie A.D. de Pater: 19

Collectie W.R. Splinter: 82

Foto J.J.B. Vellekoop: 33,37,88,90 Foto J. Voerman: 49

Collectie gerneentearchief Zevenhoven: 81 Collectie J.W. van Zwieten: 85, 87, 89

Aile overige afbeeldingen zijn afkomstig uit het archief van de schrijver.

Station. AA.L. )IEER.

A. AALSMEER-HOOFDDORP-HAARLEM.

1. Aalsmeer was het middelpunt van de Haarlemmermeerspoorwegen. Vanaf deze plaats liepen de lokaallijnen in de richtingen Hoofddorp, Amstelveen en Uithoorn. Hier zien we het stationsgebouw kort na de ingebruikneming op 3 augustus 1912. In 1917 werd het aanmerkelijk vergroot. Aan de voorzijde werd een portaal ("klompenhok") aangebracht, terwijl men aan de achterzijde de kantoorruimten uitbouwde. Op deze uitbouw maakte men een balkon. Bovendien bouwde men een nieuw trapportaal, dat toegang gaf tot de chefswoning op de verdieping.

2. Voor het station Aalsmeer legde men een spoorhaven aan, waarop twee los- en laadsporen waren aangebracht. Een grote verscheidenheid aan goederen werd hier in de loop der jaren overgeladen. Om dit werk te vergemakkelijken, plaatste men naast het rechter spoor een handhijskraantje. Soortgelijke kraantjes werden tussen 1914 en 1918 geplaatst te Roelof Arendsveen, Leiden Heerensingel, Uithoorn en Ter Aar. Op de achtergrond zien we de strekdam, die de haven moest beschermen tegen de golfslag van de Westeinderp lassen. Op deze dam vestigde zich watersportvereniging "De Nieuwe Meer", die hier nog altijd haar clubhuis heeft.

-

3. Reeds aan het eind van de negentiende eeuw keek Aalsmeer reikhalzend uit naar een spoorverbinding voor de afvoer van boomkwekerijprodukten. Toen aan het begin van onze eeuw de bloementeelt zich ontwikkelde, werd een aansluiting aan het Europese spoorwegnet van groot belang geacht voor de snelle verzending van sierteeltprodukten. Voor de Eerste Wereldoorlog verzond men onder andere veel bloemen naar het tsaristische Rusland en de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije, Op de bloemenkisten, die door vrachtrijder K. Venema zijn aangebracht, zien we als plaatsen van bestemming Wien en Stockholm vermeld.

4. Deze foto uit 1918 toont ons het nieuwe, stenen seinhuis op het emplacement Aalsmeer. Het verving een houten seinhuisje en de uitgebreide handelinrichting, die achter het stationskantoor stond opgesteld. In het nieuwe seinhuis was ruimte voor achtenveertig handels, waarmee wissels, grendels, armseinen en rangeerstoplantaarns bediend konden worden. Ook kwamen er zogenaamde bloktoestellen. Te Amsterdam Haarlemmermeer werd ongeveer gelijktijdig ook zo'n seinhuis gebouwd. Op de achtergrond zien we een rangerende goederentrein met een Borsig-locomotief van de HSM-serie "Visscherij-Schie", later NS-serie 3100.

5. Bijna een kilometer vanaf het station Aalsmeer kruiste de spoorlijn naar Haarlem de Oosteinderdijksloot en de Oosteinderweg. De locomotief (serie 7000) rijdt juist op de ophaalbrug over de dijksloot. Door de kou condenseert de stoom zo hevig dat wachterswoning nummer 2 nauwelijks te zien is. Links staat wachter Schenkius, die de spoorbomen heeft neergelaten. De foto is van 31 december 1935, toen er voor het laatst personentreinen op deze lijn reden. Ook het vervoer van seringen per spoor van Aalsmeer naar Engeland, via Haarlem en Hoek van Holland, werd toen beeindigd,

6. We staan bijna op dezelfde p1aats a1s bij de vorige fo to, maar kijken nu in de richting Haar1em. Van 1914 tot en met 1933 was hier aan de Oosteinderweg een stopplaats, die Lijnbaan heette. Deze naam staat geschilderd op de daklijst van de abri, links op de - wat beschadigde - foto. Enkele malen per dag stopte hier op verzoek een trein voor het in- en uitlaten van reizigers. Zij moesten dan de wachter respectievelijk conducteur tijdig waarschuwen om de trein te doen stilhouden. Op de voorgrond staat wachter Ko Penne bij de spoorbomen voor zijn houten wachtershuisje. Uit de richting Hoofddorp nadert een locomotiefvan de serie 7110.

7. Het grootste kunstwerk in de Haarlemmermeerlijnen was de draaibrug over de Ringvaart bij Aalsmeer, met aansluitend over de Aalsmeerderdijk een vaste brug, die bijna negen meter boven het maaiveld van de Haarlemmermeerpolder lag. De draaibrug had twee doorvaartopeningen van twintig meter, terwijl de vakwerkbrug vierenvijftig meter lang was. Opvallend zijn de in K-vorm geplaatste stijlen van de vaste brug: een bouwstijl die weinig navolging yond. Op de brug rijdt een trein met twee locomotieven van de serie 7400, op weg naar Aalsmeer. Let u vooral op het fraaie, houten brugwachtershuisje op de voorgrond. De brug werd in 1955 gesloopt.

8. De eerste halte in "de Meer" was Aalsmeerderweg, gelegen aan de gelijknamige polderweg. In 1941 legden de Duitsers van hieruit een militaire spoorlijn aan in noordoostelijke richting naar het (oude) vliegveld Schiphol. Deze zes-en-een-halve kilometer lange lijn werd gebruikt voor de aan- en afvoer van bezettingstroepen, maar ook voor de aanvoer van materialen en munitie, vooral vliegtuigbommen waarmee Engelse steden gebombardeerd werden. Na de verwoesting van het vliegveld op 13 december 1943 raakte de spoorlijn in vervaL Hij werd in de zomer van 1945 opgebroken, waarbij de vrijkomende materialen elders goed van pas kwamen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek