De Molens van Tholen en St. Philipsland in oude ansichten

De Molens van Tholen en St. Philipsland in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:  
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4108-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'De Molens van Tholen en St. Philipsland in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Niet alleen de boekjes uit de series "In oude ansichten" en "Kent u ze nog ... " mogen zich in een grote belangstelling verheugen, ook de reeds diverse verschenen boeken en boekjes over molens vinden gretig aftrek. Van nagenoeg elke provincie is er destijds een molenboek uitgegeven, dat vooral bij de liefhebbers van molens zeer in trek is. Ook de Europese Bibliotheek in Zaltbommel heeft in de loop der jaren enkele boekjes uitgegeven waarin uitvoerig aandacht wordt besteed aan de molens.

Sinds de oprichting van de vereniging "De Hollandsche Molen", in 1923, is men "in de pen geklommen", teneinde tot uitgave te komen van diverse werken en werkjes over de in ons land bestaande molens en dat zijn er nog al wat! In dit verb and noemen we de alom bekende korenmolen, waarvan er drie soorten zijn; de standerdmolen, de grondzeiler en de steltingmolen. Dan zijn er de watermolens en de zogenaamde wippers, die vooral in weidegebieden voorkomen. We kunnen ons Hollandse landschap bijna niet zonder een of meer molens voorstellen. Een molen hoort daarin thuis.

Vroeger zijn er, ook in Zeeland en op het voormalige eiland Tholen, heel wat meer molens geweest. Het mag een grote uitzondering worden genoemd, dat in de vorige eeuw nagenoeg elke plaats op Tholen, met uitzondering van Stavenisse, niet minder dan twee molens had, terwijl de smalstad Sint Maartensdijk naast zijn twee korenmolens ook nog een watermolen had, die de naam "De Vierambachten" droeg en die gelegen was even buiten de kom van Sint Maartensdijk. In de zogenaamde Weihoek hebben enkele watermolens gestaan!

In de jaren zestig van de vorige eeuw stond aan de oostzijde van de Molendijk een standerdmolen, die helaas is afgebrand. Het huis waarin de gezusters De Wilde wonen, was het molenhuis. Het heette daar toen "Bellevue", hetgeen prachtig uitzicht betekent. De huidige Molendijk houdt de herinnering aan deze helaas verbrande standerdmolen levend! In plaats van deze verbrande molen werd, in 1868, "De Nijverheid" gebouwd!

In de dorpen Sin t Annaland, Scherpenisse, Stavenisse en Oud- Vossemeer stonden vroeger standerdmolens, waarvan er helaas drie werden afgebroken. De in Sint Annaland staande standerdmolen op de Molendijk bleef behouden. Tijdens de ambtsperiode van burgemeester H.J.

Smith werd deze oude molen, die toen erg bouwvallig was, door mo1enmaker P. van Beek uit Rijnsaterwoude in 1966 gerestaureerd. De gemeente Sint Anna1and, die toen nog ze1fstandig was, kreeg hiervoor een subsidie tot een maximum van f 12.400,- in de geraamde kosten, die totaa1 f 62.000,- bedroegen. De toestand van deze standerdmo1en, die van tijd tot tijd draait, is zeer goed te noemen!

Ten zuidwesten van de hervormde kerk in Scherpenisse stond aan de Mo1enweg de standerdmo1en "Het Zeepaard", die he1aas in december 1929 wegens bouwvalligheid werd afgebroken. Jammer dat Scherpenisse deze vermoede1ijk van de zestiende eeuw daterende standerdmolen verloor! De Mo1enweg houdt de herinnering aan deze oude korenmolen levend!

In Stavenisse stond destijds "Achter den Molendijk", op de plaats van de huidige molen, eveneens een standerdmolen. Ten gevolge van de orkaan van 9 november 1800 werd deze molen dermate beschadigd, dat men hem stutte om hem nog te behouden en eventuee1 te herstellen. Maar de beschadiging was he1aas zo ernstig dat herstel niet meer mogelijk bleek, zodat ook deze oude korenmo1en verdween. Op deze1fde plaats werd in 1801 de huidige korenmolen gebouwd. Deze mo1en is niet in bedrijf. De toestand is matig, zodat een k1eine restauratie in de toekomst noodzakelijk za1 zijn. De mo1en is eigendom van de gemeente Tholen. Uit de nota Monumentenbe1eid van het provinciaa1 bestuur b1ijkt dat er een restauratiep1an in voorbereiding is. De restauratiekosten worden globaa1 geraamd op niet minder dan f 120.000,-.

In Oud-Vossemeer werd de "Onder de Molen" staande standerdmo1en "De Vos" in 1928 helaas afgebroken, zodat slechts de stellingmolen "De Jager" overbleef. Volgens de overlevering was de verhouding tussen de beide molenaars in Oud-Vossemeer niet zo erg best. Men voorspe1de het reeds in het dorp: "De jager zal de vos wel schieten."

Maar niet alleen een aantal standerdmolens verdween. Ook een tweeta1 stellingmolens is verdwenen, zij het dat de romp een trieste herinnering is aan de eenmaa1 in functie zijnde korenmo1en. De van 1848 daterende stellingmolen "De Verwachting" in het stadje Tholen werd in de jaren dertig onttake1d (van de wieken ontdaan). Een van de twee stellingmolens in Poortvliet, "De Nieuwe Molen" aan de Lange Zandweg, werd he1aas 4 november 1957 door brand verwoest, zodat alleen de romp overbleef.

De mo1ens in Sint Maartensdijk zijn er het slechtst aan toe en hebben dan ook beide een flinke

restauratie nodig. Deze twee molens zijn momenteel niet in bedrijf. Een restauratieplan voor "De Nijverheid" is niet aanwezig, maar wel een kostenraming van een eventueel uit te voeren restauratie ad. f 120.000,-. Voor de korenmolen "De Hoop" zijn de restauratiekosten globaal geschat op f 100.000,-. Wanneer echter niet tijdig zal worden ingegrepen, bestaat er voor deze beide stellingmolens maar weinig of zelfs helemaal geen hoop meer, terwijl ook de geraamde onkosten zullen stijgen.

De korenmolen in Scherpenisse is in de jaren 1974-1975 gerestaureerd door Van Beek, molenmaker uit Rijnsaterwoude. Na de restauratie, die enige tijd werd onderbroken, is deze mooie molen, die er momenteel keurig uitziet, in februari 1976 feestelijk geopend.

De molen "De Jager" in Oud-Vossemeer verkeerde in een dermate slechte toestand dat restauratie noodzakelijk was. Met deze restauratie was een bedrag gemoeid van niet minder dan f 180.000,-. Het metselwerk werd uitgevoerd door molenmakersbedrijf A. Doombosch en zonen uit het Groningse Adorp en het houtwerk door molenaar P. van Beek uit Rijnsaterwoude; de twee molenroeden werden geleverd door H.J.I. Derckx uit Beegden. De gerestaureerde korenmolen "De Jager" werd op de Nationale Molendag, zaterdag 8 mei 1976, feestelijk geopend en is thans weer volledig in bedrijf.

Op 1 mei 1971 kon worden ingeschreven op de restauratie van het korenmolentje "De Hoop" in Sint Philipsland. Later bleek dat, ten gevolge van de slechte toestand van het potdekselwerk, de prijs van de herstelwerkzaamheden aanmerkelijk omhoog moest, zodat het gemeentebestuur een flinke financiele tegenvaller kreeg te verwerken. Molenmaker A. Doombosch & Zonen uit het Groningse Adorp maakte een begroting op en heeft, ondanks de genoemde verhoging, deze molen keurig gerestaureerd. Thans ziet men "De Hoop" weer in volle glorie prijken!

De molen "De Vier Winden", gelegen aan de Bierensstraat in Sint Annaland, is door de huidige eigenaar, L.A. Verhage uit Poortvliet, gedeeltelijk gerestaureerd. Op gezette tijden draait deze molen nog steeds.

De korenmolen "De Korenaar", gelegen aan de Molenstraat in Poortvliet, verkeert in een redelijke staat. Het buitenwerk heeft echter wel een opknapbeurt nodig. De stellingmolen is nog regelmatig in gebruik. De eerste fase van de restauratie is nu achter de rug en de tweede fase, waarvan de kosten globaal op f 50.000,- werden geraamd, is in voorbereiding.

Voor de restauratie van de korenmolen "De Hoop" in Tholen werd op 25 april 1970 een begroting opgemaakt door molenmaker P. van Beek uit Rijnsaterwoude met als geraamde kosten een bedrag van f 15.462,-. Deze hoge stellingmolen verkeert momenteel in een uitstekende conditie. Indien er een kleine ingreep in het binnenwerk zou plaatsvinden, zou deze molen weer kunnen malen. Als bijzonderheid kan nog worden vermeld dat er over ons gehele land verspreid molenaars te vinden zijn van Zeeuwse afkomst, vooral geboortig van Tholen!

Moge dit boekje, evenals het door de heer c.P. Pols uit Zierikzee samengestelde boekje "De molens van Schouwen en Duiveland", dat bij velen, onder wie de liefhebbers van molens, gretig aftrek vindt, zijn weg vinden.

Ten slotte willen we aIle bij de fotoverantwoording vermelde personen harteIijk danken voor het tijdelijk afstaan van en de uitvoerige informaties over de oude kaarten.

We gaan thans beginnen aan onze molenroute, waarbij de samensteller van dit boekje u allen niet alleen veel lees- maar ook veel kijkgenot toewenst!

1. We beginnen onze molentocht over het voormalige eiland Tholen in het stadje van diezelfde naam. Wanneer men vroeger vanuit Noord-Brabant in de richting van Tholen ging, had men een prachtig gezicht op dit eeuwenoude stadje, waarvan men uit de verte de twee korenmolens en de grote kerk kon zien. Op dit plaatje zien we de stellingkorenmolen "De Verwachting", die dateert van 1848 en eigendom was van de familie Van de Velde. Helaas werd deze molen in de jaren dertig onttakeld, zodat alleen de romp overbleef. Deze aan de Vlasmarkt staande romp is gedeeltelijk tot woning verbouwd: Thans woont daar J.D. Holkeboer. In Tholen sprak men weI van "De Nieuwe Molen", in tegenstelling tot de nog steeds bestaande walmolen, die van 1736 dateert. Links is nog vaag de korenmolen "De Hoop" te zien en rechts staat de monumentale hervormde kerk. De bosschages op de voorgrond geven aan het geheel een bijzonder fraai aanzien.

C.nolen

Molen "De Verwachting"

..

2. In het begin van deze eeuw werd door boekhandel W.A. van Nieuwenhuijzen uit Tholen deze kaart uitgegeven, waarop duidelijk het jaartal 1908 te lezen staat. Ret is een oude opname van de korenmolen "De Verwachting", met zicht op de toren van de hervormde kerk. Deze stellingmolen, die er hier nog zeer goed uitziet, was in die tijd nog volop in bedrijf. De personen voor de bosschages werden niet herkend. Deze stellingmolen was, voor wat het malen betreft, gunstig gelegen, daar de wieken boven het geboom te uitstaken, hetgeen voor de windvang erg gunstig was!

Tholen. .orenrnolen "de Verwachting" Toren der Herv.

met zicht op Kerk

if/Iff

den

3. We laten nogmaals een opname zien van de korenmolen "De Verwachting", gelegen aan de Venkelstraat in Tholen, maar nu van een andere zijde genomen dan de beide vorige opnamen. Op de kap van de molen stond: "De Verwachting, 1848". In 1930 werd de molen van wieken en stelling ontdaan. De nog bestaande romp is ingericht als woning.

4. In Tholen staat op de wallen, in de buurt van de Oudelandse poort, de stellingmolen "De Hoop", die tot 1901 bewoond is geweest. Deze korenmolen was tot 1948 in bedrijf met J .C. Dorst als molenaar. In 1955 werd "De Hoop" eigendom van de gemeente Tholen. In verband met de vele bosschages rondom deze stellingmolen werd de romp ongeveer 5,60 meter verhoogd, zodat men een slanke romp kreeg, waarin het nu niet bepaald aangenaam werken is, maar door deze verhoging kon de molen weI gemakkelijker in werking worden gesteld.

Op de ingemetselde gevelsteen staat het volgende te lezen: Onder het bestuur der regerende burgemeesters Mr. Maurits A. de Savomin, Mr. Iohan Bodel en Oudburgemeesters Mr. Iohan V. Cromstein, Mr. Willem Nolthenius heeft den thesaurier Iohan Plevier den eersten steen gelegt Den XXVI Maert MDCCXXXVI

Deze zogenaamde walmolen heeft een vlucht van 22,50 meter, terwijl de hoogte van de stelling 10,80 meter bedraagt. De wiekvorm is ongewijzigd. De schoren en spruiten zijn van hout en de staartbalk van ijzer, sedert 1970 van hout. Bij deze molen is een kruilier aanwezig.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek