Deil en Enspijk in oude ansichten deel 2

Deil en Enspijk in oude ansichten deel 2

Auteur
:   P.A.P. van Mook
Gemeente
:   Geldermalsen
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5449-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Deil en Enspijk in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

INLEIDING

In 1974 verscheen het boekje "Deil in oude ansichten" met afbeeldingen van Deil, Enspijk , Rumpt en Gellicum. Nu, 18 jaar later, verschijnt er een nieuw deeltje, waarin foto's en prentbriefkaarten van de dorpen Deil en Enspijk zijn afgedrukt.

Intussen is er in beide dorpen vee I veranderd; de tijd staat immers niet stil. Vooral in Deil is er vee I nieuwbouw gekomen, terwijl dat in Enspijk binnen redelijke perken is gebleven. Diverse oude gebouwen zijn gesloopt of sterk veranderd we gens verbouwing, zoals bijvoorbeeld de voormalige draadfabriek. Beide kerkgebouwen zijn grondig gerestaureerd en zijn weer een lust voor het oog.

Er is met veel plezier en voldoening aan dit boekje gewerkt. Dankzij de bereidwillige medewerking van vele inwoners van beide dorpen is de tekst bij de foto 's tot stand gekomen. Met enthousiasme werden vooral door de oudere dorpelingen dierbare herinneringen opgehaald uit het verre verleden. Ten slotte praat men op oudere leeftijd doorgaans graag over vroeger. We zijn blij dat vele namen en gegevens bij foto's door dit boekje voor ons en het nageslacht bewaard zijn gebleven.

Moge u veel kijk- en leesgenot aan dit werkje beleven.

1. In het jaar 1890 werd deze antieke foto van het raadhuis van Deil gemaakt; het pand werd in 1877 gebouwd. Daarvoor was het nodig het gekozen perceel grond aan te kopen voor f 200,-. Enige tijd na de aankoop kwam het terre in grotendeels onder water te staan, wegens de hoge waterstand van de Linge. Bovendien bleek het terrein een slechte ondergrond te hebben, waardoor de aanleg van de fundamenten veel meer ging kosten dan aanvankelijk was geraamd. Om het raadhuis te bekostigen werd een lening aangegaan van f 6000,- en werden aandelen uitgegeven.

Op 16 mei 1877 vond de aanbesteding van het nieuwe gemeentehuis plaats. Het bestek en de bouwtekening werden gemaakt door L. Roelofs uit Opijnen. Reeds op 19 mei werd het werk voor de nieuwbouw gegund voor f 5940,-. Daarna was het noodzakelijk om het terrein rondom enigszins op te hogen. Op 7 oktober ten slotte werd de gemeentesecretarie , die tijdelijk in het huis van G. Verweij was gevestigd, overgeplaatst naar het nieuwgebouwde raadhuis, dat hiermee in gebruik was genomen.

Het zou 52 j aar dienst doen, want in november 1929 werd opnieuw een ander gemeentehuis, genaamd "Frissestein", geopend. Het oude werd in augustus 1930 publiek verkocht en ingericht als winkelpand. H. van Krieken opende er een barbierszaak in. Drie burgemeesters mochten vanuit dit raadhuis de gemeente Deil besturen: tot 1879 Gualtherus Marinus Kolff, van 1880 tot 1914 mr. Marius Kolff, van 1914 tot de verhuizing in 1929 mr. Willem Marinus Kolff. De leden van de raad waren in 1890 Rijk van Asch (wethouder), Dominicus W. Tucker uit Gellicum, Jacobus A.J. Verstegen (wethouder), Antonie van den Heuvel uit Enspijk, Aart Hakkert uit Deil, Willem van Wijk uit Rumpt en burgemeester M. Kolff.

Laatstgenoemde staat hier rechts op de trap, terwijl van de andere drie notabelen de namen niet bekend zijn. Rechts van het bordes staat fier in de houding gemeenteveldwachter Sander Klip, die reeds in 1864 in deze functie werd benoemd. Hij was in 1833 in Deil geboren en nam pas in 1903 ontslag, na een dienstperiode van bijna veertigjaar. Eenjaarlater, op 24 december 1904, overleed hij op 71-jarigeleeftijd. Wat de handhaving van recht en orde betreft, stond Klip erom bekend dat hij nauw samenwerkte met de burgemeester.

Het voormalige raadhuis wordt thans bewoond door de familie Gerdinus Vroon-van de Hurk, die er een kapperszaak in uitoefent. Hij nam de zaak over van zijn vader Jac. Vroon , die op zijn beurt het pand in 1940 kocht en in 1953 uitbreidde met een dameskapsalon in de kelder onder het pand.

In de loop der jaren is het fraaie torentje helaas verdwenen, terwijl in het midden de vlaggemast ook niet meer is te zien. Het luiden van het torenklokje wordt door de alleroudsten van Deil nog wei eens gemist.

2. In 1898 werd de "Noordenhoek" gesloopt en direct daarna werd begonnen met de bouw van de hier afgebeelde villa, bewoond door de familie Van Everdingen. De Van Everdingens zi j n sedert eeuwen met de Betuwe verbonden. Hun geslacht komt al in 1570 te Zoelmond VOOL Door het huwelijk van Claes Gerritz met een erfdochter Van Ham kwam hij in het bezit van de Noordenhoek , de boerderij waar Deilsedijk en Krooiweg samenkomen en dat met vele percelen land bij slot Palmesteyn hoorde.

De directeur van de Chamotte Unie uit Geldermalsen, W.O.A. Koster, woonde hier in 1922. Daarna leefde hier mr. J.J.G. van Everdingen, die als substituut-officier aan de Arrondissementsrechtsbank te Tiel was verbonden. Toen deze rechtbank begin jaren dertig werd opgeheven, kwam hij in dezelfde functie in 's-Hertogenbosch. Voorts hield hij zich bezig met fruitteelt op het bedrijf en trad in 1934 toe tot het bestuur van de Raiffeisenbank, die later Rabobank werd. In de Tweede Wereldoorlog werden er enkele melkkoeien aangeschaft voor eigen gebruik. Omstreeks 1960 werd gestopt met de fruitteelt op de Noordenhoek en stapte Van Everdingen over op de schapenfokkerij.

Kleindochter E. de Haas Van Dorssen trouwde met een verre verwant A.S. van Everdingen en zij vestigden zich omstreeks 1967 op de Noordenhoek, zodat het oudefamiliebezit voor het nageslacht behouden bleef. De laatste jaren is het bedrijf uitgegroeid tot een biologisch-dynamische boerderij , waar geen kunstmest wordt gebruikt, geen bespuiting met vergif plaatsvindt en de rasstieren voedsel eten van eigen bodem, kortom zo gezond mogelijk.

In 1981 overleed mr. J.J .G. van Everdingen op 95-jarige leeftijd en werd bij zijn vrouw Elsa Werndly te Deil begraven. Rechts van het huis, niet zichtbaar door de bomen, had hij zijn kantoor. De schuren links, met rieten kappen, dienden voor het vee en de opslag van veevoer , maar zijn verdwenen. Achter het woonhuis stond een zesroeiige berg die in zijn geheel werd verplaatst naar de Zoetenhoek en door de familie Philipsen in gebruik werd genomen.

Geheellinks verderop woont A. van Bavelgem in een woning, behorend bij de Noordenhoek; zijn leven lang hoorde hij bij het personeel dat op de Noordenhoek werkte.

3. Vanaf de oever van de rivier de Linge aan de Trichtse kant hebben we een fraai uitzicht op het Oosteneind van Deil anna 1902. Rechts zien we de boerderij en hooiberg van Aart de Lang. Geheel rechts op de voorgrond ligt de grintbol van het polderdistrict. Hier werd grint gelost uit de schepen die dat aanvoerden en in voorraad bewaard voor het bestrooien van de wegen in het dorp. Schippers die aileen maar laadden en losten in Deil en er niet woonden, noemde men passantschippers, zoals Jacob HoI.

Links van de hooiberg staat een hooimijt; daarachter woonden Rien Boskaljon, Klaas Vos en Marius Vos. Opvallend onder de rieten kap van de hooiberg is de van stro gebreide mat, die diende am inregenen bij veel wind te voorkomen. Links van het midden ontdekken we de stijlvolle boerderij "Lingezicht" van Geert de Jager en diens vrouw Geertje van Beusekom; een nevenverdienste van De Jager was handel in mee!.

De Linge , die als wetering begint onder Doornenburg, stroomt bij Gorinchem in de Merwede via het Kanaal van Steenenhoek. Het benedengedeelte van de Linge, dat de rol van boezem vervult, van Geldermalsen tot Gorinchem, vult zich geleidelijk met het water dat er van de Boven-Linge instroomt.

Het Lingevak tussen Geldermalsen en Asperen stond an no 1902 als vaarwater slecht bekend, in het bijzonder bij droge perioden. Dan gebeurde het meermalen dat schepen vastraakten en onderweg gelicht moesten worden. Voor de jeugd was dit een sensationele bezienswaardigheid. Voor Deil was in de regel de vracht uit het Roergebied (kolen) f 1 per ton hoger dan voor plaatsen langs de Merwede. Dit kwam door het hogere risico van vast komen te zitten op ondiepe plekken. De schippers klaagden voorts over een groot aantal te scherpe bochten, vooral bij de Breeknap te Gellicum.

Jaarlijks werd de Linge geveegd, dat wil zeggen dat de overtollige plantengroei wordt afgesneden. Deze planten dreven stroomafwaarts en zorgden dikwijls voor opeenhoping in nauwe bochten. Dat betekende opnieuw een hindernis voor de schippers. Het vervoer van grond- en brandstoffen was voor dit gebied erg belangrijk. Er was vervoer per schip van klei naar de Chamotte in Geldermalsen. Tijdens de bietencampagne werden schepen vol bieten voortgetrokken door een stoomboot, richting , ,pittenfabriek" te Geldermalsen. Geladen met pulp voeren deze schepen weer terug. Deze pulp was bestemd voor de boeren en diende als veevoer; doorgaans liep deze handel via de bietenagent in Deil, Leendert de Jong, bij wie de boeren op contract kochten en verkochten.

Het roeibootje bracht dagelijks de arbeiders van de steenfabriek naar de overkant en weer terug. Anderen mochten geen gebruik maken van deze veerdienst.

.f"

,',

4. In het jaar 1904 nam de muziekvereniging "De Volharding" deel aan een muziekconcours te Leerdam. Het won daar de tweede prijs en dat was een voortreffelijke prestatie. Een van de twee heren aan weerskanten van de tafel is Kannenberg, beschermheer van de vereniging.

Op de eerste rij vooraan herkennen we, van links naar rechts: 1. Willem van Mourik (grote trom op een schitterend wagentje), 2. Hannes de Wit, 3. Hannes van Alphen, 4. Leendert de Jong, 5. Johan van Mourik en 6. Cees de Lang (kleine Trom).

Tweede rij van onderen: 1. Gijs van Lienden, 2. Hannes Key, 3. Piet van Alphen (op piston, de jongste muzikant), 4. Jan Bouman, 5. Geert van Mourik (recht voor het vaandel), 6. Jan Ganzeman (trombone), 7. Gerard Ridderhof (trombone, met snor), 8. Leendert Hakkert en 9. Roelof Ridderhof (met gewone pet). Bovenaan: 1. Steven de Wit, 2. Piet Verbeek (half zichtbaar), 3. Aart de Lang (bas), 4. (schuin voor 3) Willem Beverloo, 5. Hendrik Key (tuba), 6. (schuin voor 5) Keesje Vos (post bode te Enspijk), 7. links onder het vaandel Arie Ganzeman, 8. naast hem een onbekende en 9. vaandeldrager Gerlinus van Welie.

De muzikanten dragen allen een vierkant kaartje , waarop staat vermeld welke prijs zij hebben behaald. Blij kens een advertentie uit "De Gelderrnalser" is men in Deil gekomen tot de oprichting van een muziekgezelschap op dinsdag 21 januari 1902 in het cafe van J. W. van Ringelensteijn. Hiervoor werden aile jongelieden uit het dorp opgeroepen. Het fanfarekorps, dat de naam "Volharding" kreeg, telde aanvankelijk 18 leden. Het bestuur dat gekozen werd bestond uit de heren G. Schroot, S. van der Pol, H.J. Ganzeman en G.J. van Wely, terwijl tot directeur werd benoemd J.W. de Veer uit Leerdam.

In een ingezonden brief aan de krant schreef een zekere Piet onder andere: "We hopen en wensen van harte dat Volharding zal volharden in goeden zin, dat het een vereeniging zal worden, waarop iedere dorpsgenoot, rijk en arm, trotsch op zal zijn, en haar den zoo noodigen steun niet worde onthouden en alzoo haar bestaan met vreugde kan doorleven, tot in hoogen ouderdom. En mocht zij onverhoopt overlijden, dan hoop ik van harte dat haren De Veer er geen veeren bij late, want dat is voor de plaats noch de vereeniging een eer." Welnu, Volharding heeft volgehouden! Al een half jaar na de oprichting liet het korps voor het eerst in het openbaar vrolijke tonen horen tijdens de verjaardag van koningin Wilhelmina op 31 augustus.

5. We staan hier aan het begin van de Bulk, later Bulkstraat geheten. De naam zou afkomstig zijn van een water/oop die zo heette. Geheel rechts vooraan begint de bocht naar de Krooiweg en is ook de Zoetenhoek gelegen.

Links staat de woning van bakker en kruidenier Piet van der Veen. Als we de winkeldeur openen, luidt de winkelbel die boven de deur hangt. Al spoedig verschijnt de vrouw van de bakker, Trien van Asch genaamd. Zij doet het huishouden en helpt de klanten in de winkel, die er degelijk en eenvoudig uitziet. Naast de deur is er een raarn dat toen nog geen dienst deed als etalage. Het andere raam behoort bij de woonkamer. Het winkelinterieur bestaat uit een houten toonbank rechts met een weegschaal erop, waarnaast de gewichtjes van koper. Achter de toonbank zijn houten bakken tegen de wand bevestigd. Deze zijn gevuld met suiker, rijst, zout, bloem, enz. Voorts staat er een ton met stroop, een suikerbietenprodukt, waaruit Trien met een houten pollepel de stroop draaide om het potje ofbekertje van de klant mee te vullen. Dat was een tijdrovende bezigheid, zodat men ondertussen volop de gelegenheid had de dagelijkse beslommeringen te bespreken. Groene zeep werd verkocht in een stuk vetvrij papier. Zuurkool werd eveneens uit een ton van hout geleverd. Jam en hagelslag werden hier niet verkocht. Als snoep was er niet zo veel keus: zoethout en dropstelen. Rechts naast Van der Veen werden later gemeentewoningen gebouwd, maar dan is de Tweede Wereldoorlog al voorbij.

Rechts op de foto staat de Bulkerhoef met twee hooibergen, een vijfroeiige en een zesroeiige. Het koetshuis van de hoeve werd halfbewoond door Jan Versluis, spoorwegbeambte van beroep, wiens vrouw Han Kemp als hulp diende op de Bulkerhoef.

De hooibergen, waarbinnen op de begane grond het vee werd gestald en waarboven het hooi en stro werden bewaard, maakten later plaats voor de verffabriek van Gebroeders Van Mourik.

Links om de hoek bij Van der Veen stond een dorpspomp, geslagen in 1915 dooreen bedrijf uit Zaltbommel en in een vierkant met een kapje erop gemetseld door Rut van der Vliet, de plaatselijke metselaarsbaas. Binnenin de pomp lag cokes en verder een bak met grove en daarna fijne grint. Dit alles diende om het water zo goed mogelijk te zuiveren van aller/ei ongerechtigheden, die uit de grond mee omhoog werden gepompt. Een aantekening bij deze foto vermeldde dat de bomen in 1917 zijn gerooid. De reden daarvan was het nijpend tekort aan brandstoffen, als gevolg van de Eerste Wereldoor/og.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek