Dendermonde in oude prentkaarten

Dendermonde in oude prentkaarten

Auteur
:   Aimé Stroobants
Gemeente
:  
Provincie
:   Oost-Vlaanderen
Land
:   België
ISBN13
:   978-90-288-3535-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Dendermonde in oude prentkaarten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Inleiding

De geschiedenis van Dendermonde, een versterkt stadje aan Schelde en Dendermonding, gaat terug tot het neolithicum. In de vochtige poldergrond bleven uit deze tijd werktuigen bewaard, gemaakt van hertengewei. In de IJzertijd, de Gallo-Romeinse en de Frankische periode vestigden de mensen zich bij voorkeur op de zandige heuvels aan beide zijden van de Dender. Vermoedelijk tegen het einde van de Frankische periode, raakte ook de huidige stadskern bevolkt, aanvankelijk in de buurt van de huidige Vlasmarkt en later ook op de lager gelegen linkeroever van de Dender.

Op het politieke vlak mogen we het ontstaan van het 'Land van Dendermonde' situeren in de tiende of eerste helft elfde eeuw, toen de graaf van Vlaanderen het gebied tussen Dender en Schelde veroverde ten koste van de Duitse keizer. Een gedeelte van dit 'Rijksvlaanderen' schonk hij. vermoedelijk als dank voor verkregen hulp, aan een van zijn belangrijkste medewerkers. Deze latere heren van Dendermonde, die tevens voogd waren van de Gentse Sint-Baafsabdij, bouwden het veroverde gebied verder uit tot een allodiale heerlijkheid. Hun rechten beschermden ze door op een eiland in de Dendermonding een burcht op te richten. De bestaande nederzetting ontwikkelde zich tijdens de 11 de en l2de eeuw tot een be-

langrijk lokaal handels- en lakencentrum, dat in 1233 zijn stadskeure kreeg van Robrecht van Bethune.

Nadat de heren van Dendermonde in de lIde eeuw een romaanse O-L.- Vrouwekerk hadden laten oprichten, ontwikkelde de stad zich verder in zuidoostelijke richting. In het eerste kwart van de l3de eeuw kwam er een nieuwe omwalling met een aantal versterkte poorten. In de nabijheid van deze poorten werd telkens een hospitaal opgericht. De eerste abdij dateert van 1223; kort nadien ontstond ook het begijnhof. In de l3de en 14de eeuw werd de O-L.-Vrouwekerk in gotische stijl herbouwd en de kerk van Sint-Gillis-Binnen opgericht. Aan de rand van een dichtbij de burcht gelegen marktplein verrezen nieuwe openbare gebouwen zoals de lakenhalle, het belfort en het vleeshuis. Via Lodewijk van Male behoorde Dendermonde sedert 1348 toe aan de Vlaamse graven en later ook aan de Bourgondische hertogen en Habsburgse keizers. In de 14de eeuw raakte Dendermonde om economische en politieke redenen jammer genoeg betrokken bij een reeks conflicten tussen de machtige stad Gent en de Vlaamse graven. Verwoestingen en economische sancties werden zijn deel en waren de oorzaak van een langzame economische achteruitgang.

N a de Beeldenstorm van 1 578 en de herovering van Den-

dermonde door Alexander Farnèse volgde er een periode van restauratie. In de tweede helft van de 1 7 de en het begin van de 18de eeuw werd deze adempauze echter alweer door een reeks verwoestende oorlogen en belegeringen doorbroken. Vrede en voorspoed keerden pas terug rond het midden van de 18de eeuw, toen de eerste steenwegen werden aangelegd en nieuwe industrieën hun intrede deden. Jozef II wou radicaal breken met het verleden en beval daarom de afbraak van de oude stadsmuren, zodat Dendermonde tegen het einde van de 18de eeuw voor het eerst sedert eeuwen een' open stad' was. Hieraan kwam in de jaren twintig van de 19de eeuw reeds een einde, toen onze stad om strategische redenen weer voor lange tijd opnieuw het statuut van militaire vesting en garnizoenstad werd opgedrongen.

In de loop van de 19de eeuw kende Dendermonde binnen deze beklemmende muren toch een intense periode van industrialisering. Dendermonde groeide uit tot een kleine textielstad. Naast katoen, bestond er ook een belangrijke productie van olie, tule, papier, touwen en kabels. Om dit alles te vervoeren deed men een beroep op het spoor en de haven. Dendermonde groeide ook uit tot een commercieel, educatief, juridisch en administratief centrum van regionaal belang en telde tegen het einde

van de 19de eeuw reeds 10.000 inwoners. Aan dit alles kwam in september 1914 een einde, toen de stad door het Duitse leger - dat hier de Schelde trachtte over te steken om de terugtocht van het Belgische leger af te snijden - systematisch in brand werd gestoken. Hierbij gingen tal van openbare gebouwen verloren en werden

1 252 huizen totaal vernield en 889 ernstig beschadigd. Toen de wederopbouw tegen het einde van de jaren dertig voltooid was, brak de Tweede Wereldoorlog uit.

In de jaren vijftig en zestig verdween de traditionele industrie. Het tij keerde pas in de jaren zeventig ten gevolge van twee opeenvolgende gemeentefusies (1972, 1977), de oprichting van de intercommunale DDS (1970), de ontwikkeling van een industrieterrein en het uitvoeren van een reeks belangrijke infrastructuurwerken. Op die manier kon Dendermonde terug uitgroeien tot een bloeiend regionaal centrum met circa 42.000 inwoners.

1 Op 2 januari 1837 werd de spoorlijn Mechelen - Dendermonde in gebruik genomen als eerste onderdeel van het tracé Mechelen -Gent -Oostende. Deze vroege aansluiting op het snel uitbreidende spoorwegnet betekende een grote stimulans voor de economische ontsluiting van onze stad. De spoorlijn doorsneed het zuidelijke deel van de versterkingen en lag deels op het grondgebied van de gemeente Sint-Gillis.

In 1849 werd het houten stationsgebouw door een bepleisterd bakstenen gebouw vervangen. Dit gebouw bleef in verbouwde vorm tot op heden bewaard. In 1880 kreeg Dendermonde een volledig nieuwe spoorweginfrastructuur, waarbij alle gebouwen om strategische

redenen in hout werden opgetrokken. We zien hier het 'Statieplein' met het houten stationsgebouw in de tweede helft van de jaren twintig. Naast de deur van het telegraaf- en

telefoonkantoor (1887) staat een grote ijzeren zendmast. Op het plein wachten twee ijskreemventers op de aankomst van een treinlading mogelijke klanten. De ene kar

wordt met mankracht voortgeduwd, de andere venter beschikt reeds over een paard.

Dendermonde Statie. Termonde 6are.

2 Het gewezen 'Statieplein' werd ook wel 'Place de la Gare' genoemd, want tot in het begin van de twintigste eeuw stond het ook in "Iermonde' chic om Frans te spreken! Het plein werd in 1880-1881 aangelegd, toen ten zuidoosten van het oude stationsgebouw een nieuw werd opgericht. Tussen 1881 en 1890 lieten diverse particulieren hier een reeks houten herbergen en hotel-restaurants optrekken. Deze kaart van rond 1908 toont ons van links naar rechts: het Café L'Union en Café Ertel (1882), het hotel-restaurant Au Comte de Flandre en de café-restaurants Chicago (1882)

en A la Tour Royale (1886), beide opgericht door de zussen C. en M. Saeys, die in Chicago fortuin hadden gemaakt. Rechts staat een grote gaslantaarn. Over het ruime

plein verspreid laten enkele mensen in 'zondagse' kledij zich door de fotograaf vereeuwigen.

E 0 DE Pede a G

3 Het Statieplein in de jaren vijftig. Rechts het nieuwe stationsgebouw, dat in 1942-1943 werd opgetrokken naar de plannen van de Brusselse architecten]. en M. Van Kriekinge. Het 77 meter lange gebouw kwam er in vervanging van het houten stationsgebouw, dat in mei 1940 in opdracht van de stationschef in brand werd gestoken. Tegen de gevel van het station staat de eerste houten 'friture' . Twee openbare bussen en een drietal taxi's wachten op een trein met pendelaars. Voorbij het station bemerken we dein 1933-1934 gerealiseerde betonnen spoorwegviaduct en de

watertoren (1924-192 5) van het station. Tussen de bomenpartij staat het in 1928 tot burelen en woning van de stationschef verbouwde stenen stationsgebouw uit 1849. Op

de pas heraangelegde centrale strook van het plein vervangt een elektrische verlichtingspaal de oude gaslantaarn.

4 Het Statieplein in het begin van de jaren dertig. Op één na waren alle houten herbergen en café-restaurants in 1914 zo ernstig beschadigd, dat ze in de jaren twintig plaats ruimden voor een aantal nieuwe panden, die overwegend in neobarokstijl werden opgetrokken. Van rechts naar links zien we: het Hotel de la Paix, het Albert Hotel, een garage

en een reeks herbergen. Uiterst links bemerken

we de enige houten gevel die beide wereldoorlogen overleefde.

15. Dendermonde - Statieplein T ermeode - Plsce de la GAre

5 Van het Statieplein liep de Stationsstraat naar de Brusselse Poort. Deze poort bestond uit een binnen- en een buitenpoort, elk voorzien van een valdeur langs de zijde van de op stenen pijlers rustende houten bruggen over de dubbele vestinggracht. Bij een eventuele poging tot inname van de stad, kon het garnizoen vanop de omliggende, met bomen begroeide aarden wallen de belegeraars voortdurend onder schot houden. Nadat de minister van Oorlog in 1906 het vestingstatuut van Dendermonde had opgeheven, maakte het publiek zich

's zondags meester van de

poëtische vestinggrachten. Op deze prentbriefkaart van rond 1909 zien we een spelevarend gezelschap op een houten schuit. Het zijn enkele klanten van de nabij gele-

gen herberg' A la vue de la Station' van Achille Marichal- Van Der Ieucht die, staande op een tafel, de opname orchestreert.

TER ?.?.? O 'DE· Pêcheurs.

6 De Brusselse Poort rond 1905, met achter de aarden wallen de daken van de twee wachtlokalen (Corps de garde), enkele herenwoningen en de schouwen en gevel van de belangrijke textielfabriek van]. Philips-Glazer (1819-1967), in 1872 opgericht langsheen de 'Boulevard Léopold rr. In deze fabriek produceerde men van katoenafval de 'Belgian Philips Blankets' die vooral naar de Verenigde Staten werden uitgevoerd. De in neoklassieke stijl uitgevoerd binnenpoort dateert van 1822 en werd uitgevoerd in arduin en witsteen afkomstig van de voormalige abdij van Affli-

gem. Over de smalle vestingbrug reden rond 1881 dagelijks gemiddeld 450 rijtuigen. Ook toen stond men geregeld 'in de file', want twee koetsen of karren konden op de brug

mekaar niet kruisen. Aan de brugpijlers hangt sedert 1853 de metalen buis die de stations buurt van stadsgas voorzag.

17. - TER 0 OE. - PORTE OE 8'lUXE LE .

7 Op de huidige Koning Leopold TI-laan staat nog steeds 'Le Chalet du Boulevard' (Torenhof) , de herenwoning van de vroegere textielfabrikant Leopold Gorus-De Block, een belangrijk producent van katoenen dekens. Deze in 1864 opgerichte fabriek ging in 1893 failliet en werd een jaar later overgenomen door de N.V La Termondoise, die in 1 937 op haar beurt werd opgeslorpt door de N.V PhilipsGlazer. De herenwoning en de aanpalende portierswoning werden in 1880 opgetrokken naar de plannen van architect Pieter Van Kerkhove (1847-1889). In deze woning zag in 1881 de latere kunstschilder Pieter Gorus het levenslicht. Deze kaart van rond 1 906 toont ons een 'etendraagster' , een meisje dat 's

middags warm eten droeg naar haar in de fabriek werkende vader. Ze houdt met beide handen enkele potten vast, die met een tweetal handdoeken stevig aan mekaar zijn vastgemaakt.

Termonde Ie h::l.ltt du Beu levard Imp

!=tij e, T oud

8 In de tweede helft van de 19de eeuw werden de nog grotendeels braakliggende gronden tussen de Oude Vest en het 'Bolwerk Leopold U', de huidige Leopold U-laan, geleidelijk aan volgebouwd met fabrieken en woningen.

Op een winterse dag rond 1905 nam de fotograaf deze foto vanop de aarden vestingwal, ongeveer op gelijke afstand tussen de Brusselse en de Mechelse Poort. Rechts van de hier nauwelijks zichtbare gevel van de katoenfabriek van Franz Ramlot staat de Rijkswachtkazerne, die in 1 879 werd opgetrokken naar de plannen van architect Pieter Van Kerkhave

(1847-1889). Ondanks enkele recent uitgevoerde verbouwingen bleef de voorgevel van het gebouw nog vrij intact bewaard. Daarnaast stond tot in de jaren twintig het 'Zwart

Magazijn', een in 1878 opgericht stadsmagazijn waar onder meer het Ros Beiaard en de andere attributen van de ommegang hun standplaats hadden. Uiterst rechts bemerken

we nog de hoek van de Sint-Iacobsstraat en een van de kruitmagazijnen van de Hollandse vesting.

Dendermonde. - Termonde.

Gendarmerie.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek