Dieren, Spankeren en Laag-Soeren in oude ansichten

Dieren, Spankeren en Laag-Soeren in oude ansichten

Auteur
:   P.G.J. Breukink
Gemeente
:   Rheden
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3615-0
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Dieren, Spankeren en Laag-Soeren in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

INLEIDING

Dieren, Spankeren en Laag-Soeren, een drietal dorpen binnen de gemeente Rheden en gelegen aan de prachtige Zuidelijke Veluwezoom. Dorpen met een eigen karakter en een eigen geschiedenis. Dieren heeft de meest spectaculaire ontwikkeling doorgemaakt. Laag-Soeren veranderde wel door de bouw van "Bethesda" en Spankeren kreeg nieuwbouw, maar deze veranderingen hebben het karakter van beide dorpen niet onherstelbaar aangetast.

In onze tijd, waarin de onpersoonlijke betonwijken steeds verder opdringen, krijgt de mens meer behoefte aan iets persoonlijks, iets eigens. De daaruit vaak voortvloeiende nostalgische gevoelens doen ons terugkijken naar een tijd waarin een dorp nog een gesloten gemeenschap vormde, waarbinnen iedereen elkaar kende, toen ieder huis een eigen sfeer adem de en het leven minder gehaast was.

Het boekje dat voor u ligt is opgezet om u te laten proeven van het leven uit het begin van deze eeuw. Daardoor zult u naast verdwenen plekjes en situaties groepfoto's zien en anekdotes en bijnamen aantreffen, die de sfeer binnen een gemeenschap bepaalden. We gaan terug naar een tijd waarin de eerste auto

op de weg verscheen, paardetram en stoomtram de belangrijke verbindingen gaven en de industrie voor een betrekkelijke welvaart zorgde.

Dieren, ontstaan uit een nederzetting aan de IJssel, is onverbrekelijk verbonden met de geschiedenis van het "Hof te Dieren". Ondanks de aanwezigheid van dit jachtslot van de Oranjes, voorheen een Commanderij van de Duitse Orde, breidde Dieren zich niet uit en omvangrijk hofleven is hier nooit geweest; het jachtslot bleef een tijdelijk verblijf. Pas vanaf het midden van de negentiende eeuw kunnen we een zekere groei constateren. Zo vestigden, door de aanleg van het Apeldoorn-Dierens Kanaal en die van de spoorlijn omstreeks 1860, hele families zich in en om Dieren om van de geboden werkgelegenheid gebruik te maken. Aan het begin van onze eeuw krijgt de industrie van Dieren zo'n omvang, dat men is gedwongen werknemers van buiten het dorp aan te trekken en huizen te bouwen aan de andere kant van de spoorlijn, op de "hei". Na de Tweede Wereldoorlog, wanneer Dieren een geliefd woonoord wordt voor forensen, kunnen we spreken van revolutionaire ontwikkelingen. De uitbreiding van het dorp nam een enorme vlucht en

zorgde ervoor dat het oude traditionele centrum zijn functie verloor. Open bare voorzieningen, winkels en bewoners vestigden zich in nieuwe centra. DierenZuid leek uit te sterven.

Door de herwaardering van het oude in het begin van de jaren zeventig wilden velen weer een huis met leefruimte en een eigen karakter. Men "ontdekte" de oude panden en maakte Dieren-Zuid tot woondorp. Men probeert nu de geslagen wonden te herstellen om zodoende dit dorpsdeel weer leefbaar te maken. Helaas vormt de aanleg van Rijksweg 48, waardoor de eeuwenoude band met de IJssel verbroken zal worden, nog steeds een bedreiging voor die leefbaarheid. Spankeren, gegroepeerd rond zijn middeleeuwse kerk, was oorspronkelijk in hoofdzaak een agrarische nederzetting, omringd door enkele landgoederen met als belangrijkste huis "De Gelderse Toren", gebouwd in de dertiende eeuw. Ret dorp he eft geen schokkende ontwikkelingen gekend, maar er zijn nu plannen om het plattelandsdorp te transformeren tot een verstedelijkt geheel. Laag-Soeren: een dorp waar zich door de aanwezigheid van de vele beken, vanaf de achttiende eeuw reeds enige industrie (onder

andere papiermolens) beyond. Het heeft de belangrijkste veranderingen ondergaan in de tweede helft van de negentiende eeuw, toen Jut van Breukelerwaard hier de watergeneeskunde introduceerde en een badhuis bouwde. Een ontwikkeling zette in, die Laag-Soeren zou maken tot een aantrekkelijk vakantiedorp. Naast "Bethesda" en "Sprengenoord" werden pensions en hotels gebouwd voor mensen die langere tijd in het dorp wilden verblijven. Toen het badhuis na de Tweede Wereldoorlog werd gesloten, veranderde er niet veel; Laag-Soeren bleef een dorp, waar men op moderne wijze zijn vakantie kon doorbrengen. Er kwam nieuwbouw, maar deze was niet zo spectaculair dat het karakter van het dorp ernstig werd aangetast.

Dit boekje wil een (summiere) schets geven van het leven v66r 1930 in deze dorpen. Ret was onmogelijk geweest het geheel te realiseren zonder de hulp van velen die grootmoeders tijd bewust hebben meegemaakt, of die zich ervoor interesseren. Oprecht dank ik hen die mij van foto's, gegevens, namen en vertellingen zo goed voorzagen.

1. Een luchtfoto uit 1936 laat ons het Dude dorp Dieren zien, gelegen aan de Devers van de IJssel en aan het begin van de Veluwezoom. De rooms-katholieke kerk domineert het dorpsbeeld. In de rechter bovenhoek zien we de spoorlijn Arnhem-Zutphen. Ten noorden van de spoorlijn is nog weinig bebouwing. Na de Tweede Wereldoorlog za1 de bouw van woningen in Dieren-Noord een enorme vlucht nemen. Dieren-Zuid bleef, zeker wat het stratenplan betreft, nagenoeg onveranderd. Hoewel het Dude dorp ingesloten ligt tussen de IJssel in het zuiden, de terreinen van "Het Hof" in het westen, de spoorlijn in het noorden en het Apeldoorn-Dierens Kanaal in het oosten, is het Dude centrum nooit volgebouwd. De grote binnentuinen tussen de Lagestraat en de Kerkstraat en de enorme tuin van mejuffrouw Vietor aan de Hogestraat, het latere Carolinapark, maken het Dude Dieren tot een "groen" dorp.

'I Ho.l

Ui~. X. J. RooQ, A.mat ?? 1.7

2. Op 23 februari 1795 berichtte de rentmeester van "Het Hof te Dieren" aan de Staten dat het oude lusthof van de Oranjes was afgebrand bij de legering van zevenhonderd man Franse troepen. Toen koning Willem I na zijn terugkomst uit Engeland "Het Loo" bij Apeldoorn verkoos boven "Het Hof", werden de bezittingen verkocht aan baronesse Van Heeckeren, die het hier afgebeelde huis liet bouwen. In 1915 schreef D.J. van der Ven over "Het Hof": "Het tegenwoordige gebouw daterend van 1824 maakt een wat soberen indruk, maar vanuit de tuinen en parken ligt het veel vriendelijker temidden van een luister, die waarlijk verdiende meer bekend te zijn. Het rijke landschapspark van het Hof te Dieren vormt op waardige wijze den Oostelijken hoeksteen van het schoonheidspaleis van de Veluwezoom", In 1944 ging het huis in vlammen op. Wat bleef was het park met zijn vele oude, bijzondere bomen. De toekomst van het nu verwaarloosde landgoed is nog onzeker.

DIEREN.

3. Aan het begin van de Hogestraat zien we uiterst links de oude herberg "De Croonprins", toen verbouwd tot woonhuis. Rond 1910 werd het bewoond door de heer Simonz, zuivelfabrikant uit Doesburg. Later werd het huis weer cafe-restaurant, eerst "Hofzicht" genaamd, daarna "De Til" en nu Chinees-Indisch Restaurant "Azie". Op de hoek van de Tramstraat (Hoflaan) woonde de heer J.A. Brinkhorst, de "Kadet" genoemd omdat zijn vader een bakkerij had. Op de andere hoek van deze straat het huis van de heer R. Sevenstern, eigenaar van een jeneverstokerij. Daarnaast is het oude hotel "De Kroon", afgebrand in 1911. Ertegenover is de serre van het pension "Bellevue" zichtbaar, dat eens een kostsehool was. Onder de bomen reehts staat het huisje van de wisselwachter van de G.T.M. (Geldersehe Tramweg Maatsehappij). Lang liet de oude Jacobs de tram met een rode vlag de hoek passeren. De tram moest namelijk op dit punt de Tramstraat indraaien om naar het station te gaan of kwam uit dezelfde straat voor de toeht naar Doesburg of Yelp.

4. In Dicren worden door vcrschillcnde toneelverenigingen regelmatig uitvoeringen gegeven. De aangewezen plaats daarvoor was de zaaI van hotel "De Kroon". Nadat deze was afgebrand, "verhuisde" men naar de zaaI van "De Sluis" in Spankeren. Deze foto werd gemaakt na afloop van het toneelstuk "Guido de Vedeer". We zien, van links naar reehts, zittend: ccn broer van tante "Heintje", Harry Mulder sr., Herman Grotenhuis, Bernhard Huiskamp en Jan Jansen. Staand, op de ecrstc rij: onbekend, Van Remmen, Jan Nas sr., Van Remmen, Frans Nas sr., Hein Kolkman en Jan Srneitink. Op de tweede rij: Jan Sehoonwatcr, Schoonwater, Huiskamp en Gradus Schlaghecke.

/

Entree - Dieren.

5. De "Entree" van Dieren kreeg een heel ander aanzien toen in 1909 het hotel met stalhouderij "Het Wapen van Gelderland" en pension "Bellevue" afbrandden. Het was de eerste brand waarvoor de Dierense Vrijwillige Brandweer moest uitrukken. Het mocht helaas niet baten. Op de plaats van de logementen, tussen de overtuin van "De Kroon" en het terrein van de rooms-katholieke kerk, bouwde men twee dubbele villa's (links). Rechts is nog net een van de oudste huizen van Dieren te zien. Rond 1830 werden voor de bouw ervan twee kleine huisjes afgebroken. In 1906 werd het oude huis ingrijpend verbouwd en daarna bewoond door twee families.

6. Mejuffrouw Smit, pianolerares in Dieren, hield ervan een paar keer per jaar met haar leerlingen een bepaald toneel- of muziekstukje op te voeren. In 1906 werd de "Schlittenpartie" gekozen en gespeeld in de zaal van hotel "De Kroon". Daarvan werd deze foto gemaakt. Op de eerste rij, van links naar rechts: Ada Maandag, Mien van Rossum, Herman Udo de Haas, Paulien Brinkhorst, Jo Smink, Dora Surink, Cor van der Kloot Meyburg en Lize Fennema. Op de tweede rij: Mien Hooft Graaf1and, Bets Udo de Haas, Frieda Hagen, Emmy Srnit, de pianolerares, Laura Opwyrda, Annie Storm van Leeuwen en Fie Hooft Graaf1and.

Kerk; . Dieren.

"

7. We kijken vanuit het huidige Carolinapark naar de kerk van Onze-Lieve-Vrouwe-ten-Hemelopneming, later beter bekend als Mariakerk. Deze kerk werd in 1895 gebouwd naar een ontwerp van de bekende architect A. Tepe. Ret gebouw was de "opvolger" van een gebouwtje aan de Lagestraat uit 1804, waarvan een gedenksteen zich in de toren bevond. In 1799 was de parochie met als eerste pastoor Matthias Baal ingewijd. De toren werd in 1924 gebouwd na schenkingen van een rijke steenfabrikant. In 1975 besloot het kerkbestuur het gebouw te sluiten omdat het zijn functie had verloren door de bouw van een nieuwe kerk, de Emmatiskerk. Links zien we de pastorie. De uitbouw zou later worden verhoogd met een verdieping. Op de plaats van de pastorie was eerder een azijnfabriekje,

Dieren ? Interieur R. K. Kerk.

8. Het interieur van de rooms-katholieke kerk in 1925. In het koor zien we het altaar, een bijzonder stukje houtsnijwerk uit het atelier van Mengelberg te Utrecht, de belangrijkste leverancier van neo-gotische kerkmeubelen. Toen de kerk in 1975 werd gesloten, verhuisde het altaar naar de Buitenkerk in Kampen. De glas-in-loodramen werden aile gcschonken. Het middelste raam, de kroning van Maria, is hct mecst artistieke. Pastoor Joannes I. A.A. Haanebrink, pastoor van 1911 tot 1939, heeft veel voor de aankleding gedaan. Hij schroomde niet zich in een van de glas-inloodramen te laten afbeelden als een van de drie koningen, die Christus aanbidden. De beelden, de lamp en en de preekstoel werden het slachtoffer van de "kaalslag" in de jaren vijftig en zestig.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek