Doorn in oude ansichten deel 1

Doorn in oude ansichten deel 1

Auteur
:   E.J. Demoed
Gemeente
:   Doorn
Provincie
:   Utrecht
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3622-8
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Doorn in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Doorn

in Dude anslchten

door

E.J. Demoed

Derde druk

jubileumeditie ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de uitgeverij Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXXXVI

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 3622 5 ISBN13: 978 90 288 3622 8

© 1969 Europese Bibliotheek - Zaltbomme1

© 2007 Reproductie van de derde druk uit 1986

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door mid del van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bibliotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

TENGELEIDE

Dat in deze serie ook aan Doorn een deeltje wordt gewijd, is zeker niet in de laatste plaats te danken aan de faam van het dorp als pension- en herstellingsplaats. Maar daarnaast kan toch ook worden gedacht aan de vrij sterke veranderingen waaraan het dorp is blootgesteld. Was het eens "de parel der Stichtse Lustwarande", thans dreigt het te verworden tot het gewone dorp in een rij van confectiedorpen, waarbij het vroegere karakter steeds meer verloren gaat.

De ontwikkeling van de tijd is echter niet tegen te houden. Maar bij alles wat zich wijzigt kan een ding ons niet worden ontnomen, namelijk de herinnering aan hetgeen eens was. Aan die herinnering wil dit boekje u steun geven door een aantal afbeeldingen van Doorn, zoals dit dorp met zijn inwoners omstreeks 1910 "reilde en zeilde". U zult bij die afbeeldingen nog iets kunnen proeven van de pensionplaats, waar het heerlijk was te vertoeven. Dit beeld is opgebouwd uit een verzameling van vele ansichtkaarten en foto's, mij welwillend ter beschikking gesteld door de heer A. W. Ruitenbeek. Zo vindt u dan op de volgende bladzijden een dorpsbeeld uit genoemde verzameling, aangevuld met enkele afbeeldingen uit prive-bezit,

Alvorens echter plaatjes te gaan kijken, mag een enkel woord over de ontwikkeling van het dorp niet ontbreken. Want het dorp is gegroeid uit de vroegere uut-

hof van de U trechtse bisschoppen, een versterkte pachtboerderij, van waaruit het domkapittel regelmatig van de nodige produkten voor keuken en maag werd voorzien. Zo kon in de vroege middeleeuwen een parochiekerk verrijzen en vestigde zich op enige afstand van die kern een nieuw kasteelbezit Moersbergen.

Laten we de rumoerige en ook in vele opzichten onduidelijke middeleeuwen verder buiten beschouwing, dan kunnen we constateren dat het gebied van de ambachtsheerlijkheid Doorn v66r de 19de eeuw uit twee helften bestond, welke werd verdeeld door de van oost naar west lopende postweg van Rhenen naar Utrecht. Ret zuidelijk deel omvatte de lage broeklanden met de vruchtbare akkers, zodat we hier hofsteden van groot tot klein aantroffen. Maar in dit gebied stonden ook de beide kastelen Huis te Doorn en Moersbergen met hun dienstgebouwen, arbeiderswoningen en hofsteden. Daarnaast moeten dan nog de goederen met een geheel eigen karakter worden genoemd, zoals Gerestein en Schoonoord.

Noordelijk van de postweg lagen tegen de helling van de Utrechtse heuvelrug de uitgestrekte heidevelden, afgewisseld door wat bosgebied, welke de roem van Doorn zouden gaan worden. Ret dorp zelf werd gevormd door een zeer kleine kern nabij de dorpskerk en de plaats waar de oude Domproostenweg de ver-

binding met het zuidelijker gelegen Wijk bij Duurstede vormde. Pas na de Franse tijd kwam de bloei, toen grote stukken domeingrond met bos en heide Iangs de hoofdweg werden verkocht aan particulieren, als gevolg waarvan de later zo bekende buitens ontstonden. Doorn kwam in trek en begon wat meer betekenis te krijgen. Vooral burgemeester van Bennekom, die ruim een halve eeuw als eerste burger aan het dorp was verbonden, heeft veel tot verbetering gedaan. In zijn tijd is de Amersfoortse weg ontstaan, zodat het dorp in de eerste helft van de vorige eeuw vooral in noordelijke richting uitgroeide.

De fraaie bossen en de gezonde lucht deed vele stadsmensen - vaak op doktersadvies - zich hier vestigen. De buitens brachten economische vooruitgang voor het dorp en vooral de kleine middenstanders profiteerden hiervan. Families, die gedurende enkele jaren als pensiongasten het dorp bezochten, lieten later voor zich hier een royale villa bouwen. Die huizen krijgen dan allerlei romantische namen als Welgelegen, Boslust, Mijn Genoegen of welke u maar wilt bedenken. In de tweede helft van de vorige eeuw verdubbelde zich dan ook het aantal inwoners en veel opgang maakte een bekend gezegde in die tijd:

Doorn is een zoet(en) dal,

't Geen dat er komt, het blijft er al.

De aanleg van de trambaan langs de hoofdstraat droeg er ook toe bij om het dorp voor dagjesmensen gernakkelijker te bereiken, zodat tegen de eeuwwisseling het dorp allerwege als vacantieoord werd geprezen. Zo was er in het dorp een zekere welvaart, steunende op de buitens en de pensiongasten.

Om u van deze situatie nu een beeld te geven, is getracht in de volgende bladzijden aan de hand van afbeeldingen en een bijgeschreven tekst datgene te reproduceren, hetwelk het beste kan bijdragen tot een kennis van die tijd. Mogelijk zult u in de afbeeldingen veel'bekende plaatjes terugkennen, als u wordt meegevoerd door de lommerrijke dreven van het dorp. Maar het kan bovendien een feest der herkenning zijn, wanneer u op een of andere bladzijde een bekende, een familielid of zelfs weI uzelf terugziet in de omgeving en kleding van toen. U zult dan ook niet aIleen karakteristieke plekjes tegenkomen, maar ook de ingezetenen, zoals zij in hun toenmalig verenigingsleven een onderlinge band hadden in de kleine dorpsgemeenschap.

Hoe dan ook, laat de sfeer uit de afbeeldingen op u inwerken en u zult iets begrijpen van de tijd, toen Doorn nog werd geroemd als "de parel der Stichtse Lustwarande".

Reeds heb ik u in de inleiding iets verteld over de betekenis van de kastelen en buitens. Dat u als eerste atbeelding een blik krijgt op het Huis te Doom, zal daarom dan ook begrijpelijk zijn. De hoofdingang van het kasteel is hier nog niet ontsierd door de latere glazen kooi die op het bordes werd gebouwd, terwijl het klimop langs de gevels nog maar van bescheiden omvang is. Rechts ziet u de uit het begin van de vorige eeuw daterende orangerie.

7

8

De tweede ridderhofstad - zoals de kastelen in het Utrechtse vroeger genoemd werden van Doorn is het kasteel Moersbergen, bewoond door mej. Luden. Het kasteel werd door de vorige eigenaarlbewoner, mr. V. M. Baron d'Ablaing van Giessenburg in 1866 naar de mode van die tijd in neo-gotische vormen "verbeterd", waardoor het allerminst fraaie gebouw ontstond dat u hier ziet. Gelukkig dat een latere eigenaar in 1927/28 het kasteel heeft laten restaureren tot wat het thans is.

Aan beide ridderhofsteden waren verschillende rechten verbonden en zo behoorde tot Moersbergen het recht van schaapsdrift voor de zandweg - later Berkenweg -, waarlangs de boeren uit het zuidelijke dorpsdeel hun schapen naar de hoger gelegen heidegronden brachten, Ten behoeve van dat recht is bij de arbeiderswoning "Kijk in de Pot" een tol geplaatst. U ziet hier beiden voor 1904, in we1k jaar de tol verdween en het oude huisje werd vervangen door een modernere woning. Rechts op de achtergrond de Drift.

9

10

Over tollen gesproken, weet u dat er in Doorn nog een tweetal waren, waarvan de opbrengst echter niet in een particuliere zak verdween - zoals de voorgaande - doch in die van de overheid. Zo ziet u hier het in 1881 herbouwde tolhuis aan de Driebergse straatweg bij de ingang van .Berkenheuvel", alwaar tot 1900 tol voor de rijksweg werd geheven.

DOORN,· - Amersf. weg,

De tweede t01 stond bij het in 1854 aan de Amersfoortseweg op de berg gebouwde tolhuis, waar de gelden werden geind voor de instandhouding van de provincia1e weg naar Amersfoort. Nadat deze tol in 1894 was opgeheven, is het oude tolhuisje - een 1aag en bescheiden woninkje waarin de wegwerkersfamilie Petersen woonde - aanmerke1ijk vergroot en werd hier een cafe met spee1tuin gevestigd, aanvankelijk bekend als .Doomzichr", doch later a1s cafe Sijnhorst.

11

DOORN, - Klein ZonheuveJ.

5277

12

Dit boekje zou niet compleet zijn als geen aandacht werd besteed aan de vele buitenplaatsen van het dorp. Zonder daarbij aanspraak te maken op volledigheid, treft u op de volgende bladzijden een bloemlezing daarvan aan. Hier het in 1836 door en voor burgemeester H. J. van Bennekom gestichte landgoed "de Zonneheuvel" boven op de heuvelrug aan de Amersfoortseweg. Het past met zijn - helaas inmiddels verdwenen - warande en lage rieten dak, volkomen in de stijl en sfeer van die tijd,

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek