Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Gestel

Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Gestel

Auteur
:   Jacques Govers en Willem van der Sommen
Gemeente
:   Eindhoven
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3583-2
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Gestel'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Inleiding

In het speurwerk naar historische achtergronden van het au de Gestel is het eerste dat opvalt de karakteristieke negentiende-eeuwse lintbebouwing langs de Hoogstraat. Een nadere studie leert dat dit stadsdeel heel wat au de monumentale panden heeft gehad.

De middelste wijk van het huidige stadsdeel Gestel, tussen het afwateringskanaal/Gender en de rondweg, wordt OudGestel genoemd.

De Sint-Lambertuskerk met pastorie, het klooster en de omliggende woonhuizen vormden de dorpskern van het oorsponkelijke Gestel.

In het zuiden, waar de Hoogstraat overgaat in de Blaarthemseweg, began een andere dorpskern: de vroegere zelfstandige gemeente Blaarthem. Dit dorpje werd al in de dertiende eeuw als Blartheim of Blartehim genoemd. De omgeving van de Heilig Hartkerk aan de Ploegstraat en de 'schrijversbuurt' worden als nieuw-Gestel aangeduid.

Gestelse mensen worden 'blauwbuiken' genoemd. De meest voorkomende verklaring voor het ontstaan van deze naam is dat er in Gestel nogal wat roodververs woonden. Ze standen bij hun werk met hun buik tegen

de kuipen waarin zij het textiel rood verfden. Net zoals bij het eten van rode kersen kreeg je daar blauwe vingers van. En door het werk aan de verfkuip een blauwe buik. De mensen van toen hadden niet de middelen am die blauwe stofte verwijderen.

De naam 'Blauwbuiken' wordt levend gehouden door de naam van de bekendste Gestelse carnavalsvereniging en het beeldje op het Franz Leharplein.

Tot slot willen we de lezer onderstaande tekst niet onthouden. Wij denken namelijk dat een aantal mensen bij de gemeente ervan overtuigd raakt dat niet alles in Eindhoven zo maar omgeduwd en gesloopt mag worden. De prachtige gevel op de hoek van de Hoogstraat en Boutens-laan is hier een goed voorbeeld van.

Het beg rip monumenten omvat dus niet aHeen gebouwen, maar ook stedenbouwkundige structuren, landschapse1ementen en andere objecten, waaman te zien is hoe een samenieving in het veri eden aan haar Ieefomgeving vorm heeft gegeven.

Hoewe1 de he1e Ieefomgeving kan worden aangemerkt ais resultant van onze cuItuurhistorie wil dat niet zeggen, dat dit niles waardevol genoeg is om te behouden. Het gaat om een se1ectie van die e1ementen die

voor herkenbaarheid van het historisch proces het meest kenmerkend

zijn. Daarnaast kunnen wetenschappe1ijke of esthetische argumenten een rol spe1en.

Ook archeologische waarden zijn te beschouwen als monumenten. De terreinen die in dit opzicht aandacht verdienen zijn in een verwachtingskaart vastge1egd.

In het spraakgebruik worden met de term monument meestal aileen die objecten aangeduid die als beschermd- rijks- of gemeente1ijk monument zijn aangewezen en geregistreerd.

Aldus een citaat uit de Notitie inzake de nota monumentenbeleid 'Vitaal Yerleden' van de gemeente Eindhoven van 12 april 2001.

Wij hop en dat 'Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Gestel' een herinnering en aantrekkelijk naslagwerk zal zijn van de tijd tussen 1900 en 1960.

Eindhoven, november 2001

Jacques Govers en Willem van der Sommen

1 Kaart van de gemeente Gestel c.a. voor 1867 uit de gemeenteatlas van de provincie N oord - Brabant van]. Kuyper. Uitgave van Hugo Suringar te Leeuwarden (1865). Gestel was toen 657 bunders groot, tel de 1.400 inwoners en was oorspronkelijk een beekdalnederzetting. De lintbebouwing bevond zich langs de veilige,

hager gelegen gronden, met name langs de Hoogstraat. Deze straat heeft altijd haar trace behouden. De beemden (hooi- of wissellanden) lagen langs de beek, daarna kwam het dorp en aan de andere kant lag en de akkers en

een klein heidegebied. De Zandstraat, die de akkers ontsloot, is de Gestelsestraat geworden. De akkercomplexen die het dichtst bij de kern van het Eind-

hoven van voor de annexatie lagen, zijn in het interbellum volgebouwd. Het gebied van Gennep tussen de Dommel en de Tongelreep fungeert als groene long en natuurgebied, met onder andere de gerestaureerde Genneper watermolen. Drie nederzettingen

ontstonden op zanderige ruggen: Blaarthem, Gestel en Gennep. Immers, op die ruggen waren de bewoners beveiligd tegen hoge waterstanden in de winter. Gestel is oorspronkelijk Geestel geweest, hetgeen 'dorp of nederzetting op een zanderige strook' be-

1'1wYI.('IE .O()I;I) Im.I)..T.

Z F f; r, ,'I r:

I!

tekent. Gennep was Genape of Ganaffa en betekent 'helder water' of''plaars waar twee stromen bij elkaar kamen'. In 1173 al komt men in Blaarthem de naam Blartheim tegen. Het was de oudste en voornaamste nederzetting.

,' 1'1f I.J P

" ?......?

/

2 De fota op deze ansichtkaart van de Kleine Berg stamt uit het begin van de twintigste eeuw. Het monumentale pand aan de linkerzijde is gebouwd in 1890 en staat op de Rijksmonumentenlijst. De gevel heeft een rijke toepassing van natuursteen en is van beeldhouwwerk voorzien met neorenaissance motieYen. Dit is niet verwonderlijk, wanneer men weet dat steenhouwer]. P. van der Mark daar woonde. Vooral de deurpartij is erg opvallend; jammer alleen dat de originele deur verloren is gegaan. In het pand zijn thans links de bekende stripboekhandel Eppo en rechts een Grieks restaurant gevestigd. (Zie oak ansicht-

kaart nummer 86.) De verdere gevellijn van de Kleine Berg is in de vorige eeuw drastisch veranderd.

Alle laagbouw is verdwenen en vervangen door hoogbouw en winkelpanden.

3 Splitsing Kleine Berg en Grote Berg op de eigenlijke grens tussen Eindhoven en Gestel. Deze opname stamt uit het begin van de vorige eeuw. Links bij de honden zijn nag juist de rails van de stoomtram naar Reusel zichtbaar. In het frontpand op de hoek van beide straten was lange tijd textielzaak Textilia van de familie Sengers gevestigd (zie oak ansichtkaart 5). Rechts van het pand, in de schuur, zat hetWestlands Bloemenhuis. Bij de sloop van het pand, in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw, bleek het au de pand nag geen sanitaire voorzieningen te hebben. Voor de dagelijkse stoelgang was men nag aangewezen

op een plee achter op het erf. Sinds 1 982 wordt de hoek gemarkeerd door een appartementengebouw met 3 1 waning en verdeeld over vier verdiepingen, met daaronder winkels, van de

hand van architect]. Luyten. Aan de achterzijde is een parkeergelegenheid gecreeerd.

4 De ansichtkaart, die in 192 8 is afgestempeld, laat vanuit Gestel de oude situatie zien van de splitsing van de Grate Berg en de Kleine Berg. Links de Kleine Berg. Voor de annexatie in 1920 lag hier ongeveer de grens tussen Gestel en het buitengebied van Eindhoven. Dit gebied, thans de Bergen genoemd, herbergde in die tijd nag veel woonhuizen. De meeste ervan hebben in de loop der tijd een bestemming als kantoor - en/ of winkelpand gekregen. De Grate Berg en Kleine Berg waren rand die tijd nag doorgaande verkeerswegen, die dwars door de stad liepen. Volgens de verkeersborden op de vluchtheuvel ging men links over de Kleine Berg in de richting van 's-Hertogenbosch en rechts naar Roermond.

Volgens het reclamebord, rechtsboven op de daklijst, was op de Grate Berg een benzinepomp gevestigd. Mogelijk was dat het, schuin tegenover het politiebureau, in de jaren ne-

gentig afgebraken pand, waarin lange tijd de rijwielen motorzaak van Riemersma gevestigd was. De zwarte stippen onder de daklijst, links van het reclamebord, zijn geen tekst,

maar raampjes am op zolder enig daglicht toe te laten.

EINDHOVEN. KLEINE BERG

5 N ogmaals de hoek Grote Berg en Kleine Berg met links de afslag naar de Catharinastraat. Op de hoek van deze straat lag het Pannenhuis en op de andere hoek was bakkerij Ant. de Graof gevestigd. Nu is daar sigaren- en tabakshandel Piet van Kuijk. De sigaren- en tabakszaak lag eerst recht tegenover het Pannenhuis aan de andere kant van de Hoogstraat. De familie Van Kuijk vestigde zich er in 1927. Daarnaast lag het cafe dat eerst eigendam was van Van Bergeijk en Timmermans en later overging in handen van de familie Van Genuchten.

6 De wandeling door Gestel begint op de hoek van de Hoogstraat en de Catharinastraat, juist achter de splitsing Grote Berg en Kleine Berg. Het rechtshuis van Gestel, oak wei Pannenhuis genoemd, dateerde van 1608. Het was oorspronkelijk als herberg gebouwd, maar fungeerde oak als vergaderplaats voor de schepenen. Het fraaie pand werd in 192 9 afgebroken. Rechts op de foto, achter de 'hoogbouw' , lag aan het begin van de twintigste eeuw de smederij van Hezemans. Op de hoek prijkt een gaslantaarn die iedere avond werd aangestoken. Het pand heeft plaats moeten maken vo or nieuwbouw van de Bossche grutter Piet de Gruijter & Zn.

7 Hoek Hoogstraat en Catharinastraat met als blikvanger het pand van kruidenier P. de Gruijter & Zn. Enkele panden verder, in de richting van Gestel, was de textielwinkel van]. Heyneman-van de Molengraft Manufacturen en weer wat verder de zaak van beddenspecialist Arie van Mil (voor ieders wil). Het derde pand, het oudste en mooiste, was de waning van de familie Korteweg. Daarvoor een prachtig herenhuis met paaltjes en kettingen (zie de Rechtestraat in onze uitgave van het centrum). Later kwam er de meubelzaak van de familie Der Kinderen. De kleine huisjes rechts zijn met de doorbraak van de Edenstraat naar de Mauritsstraat afgebraken.

Deze ansichtkaart uit 1936 toont links het cafe-restaurant El Dorado. Rechts is nag juist een deel van het pand van bakker Ant. de Graof te zien.

8 De Haagstraat is de audste bestaande straat van Gestel en vormde de daorgaande route naar het zuiden. Dit maaie pand staat nag steeds vooraan aan de Haagstraat, vaorbij de kruising met de Mauritsstraat. Vraeger was er Vleeschhauwerij en Varkensslagerij Ios van Tuijn gevestigd. Tegenwaordig is er een zaak in tweedehands kleding. Jammer is dat het prachtig hauten bordbeslag met apschrift langs de dakranden verdwenen is. Het was zander meer een verfraaiing die het pand ten gaede kwam. Verder is het stijlvalle geheel in authentieke staat gebleven. Zawel de glas-in-laadramen

als het prachtige plafand en de gehele winkelinrichting zijn bewaard gebleven.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek