Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Stratum

Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Stratum

Auteur
:   Jacques Govers en Willem van der Sommen
Gemeente
:   Eindhoven
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2716-5
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Stratum'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Inleiding

Het uitbrengen van de serie boekwerkjes 'Een wandeling door Eindhoven' is tat nu toe - bij de totstandkoming van het derde deeltje - een bijzondere ervaring voor ons geweest.

De reacties op het initiatiefwaren overweldigend en wij zijn dan ook blij met de steun die wij van diverse kanten mochten ondervinden.

De bereidwilligheid om ansichtkaarten ter beschikking te stellen, de foto's, verhalen en informatie die we mochten ontvangen, betekenden een extra stimulans om ermee door te gaan.

Gesprekken met de uitgever hebben er toe geleid dat het aantal foto's, en dus de historie van Stratum, in deze uitgave is uitgebreid.

Wij zijn verheugd dat de overhandiging van het eerste exemplaar van 'Eindhoven in oude ansichten - een wandeling door Stratum' bij de Stratumse Kantoorboekhandel Van Grinsven was. Immers, dit oud-Eindhovens bedrijf he eft in de loop der jaren in eigen beheer heel wat ansichtkaarten uitgegeven. Wij hebben daar dankbaar gebruik van gemaakt.

Dank zijn wij ook verschuldigd aan Esther Lutterman die steeds opnieuw en met veel enthousiasme de correctie ter hand heeft genomen en de tekst op de Nederlandse merites heeft beoordeeld.

In tegenstelling tat het stadsdeel Strijp was er voor Stratum een groot aantal ansichten en foto's beschikbaar. Zelfs zo veel dat wij selectiefte werk moesten gaan, anders was dit boekje tweemaal zo dik geweest.

Het achterhalen en verifieren van de feiten heeft ons heel wat hoofdbrekens gekost, omdat er tot op heden weinig over dit Eindhovense stadsdeel, dat veel fraaie plekjes en gebouwen herbergt, op papier staat.

Desondanks menen wij er opnieuw in geslaagd te zijn dit naslagwerk met bijna honderd, overwegend niet eerder gepubliceerde fete's en ansichtkaarten tot een aantrekkelijk geheel te hebben gemaakt.

Wij verwachten dan ook dat 'Een wan de ling door Eindhoven-Stratum in oude ansichten' voor ieder een dierbaar aandenken zal zijn aan dit fraaie Eindhovense stadsdeel.

Eindhoven, maart 2001

Jacques Govers en Willem van der Sommen

1 De kaart van de gemeente Stratum uit de gemeenteatlas van de provincie Noord-Brabant van

]. Kuyper. Een uitgave van Hugo Suringar te Leeuwarden (1865). Het Prinsendorp Stratum tel de toen 1475 inwoners en had een grootte van 805 bunders. Het 'Prinsendorp Stratum' wordt zo genoemd, omdat Willem van Oranj e sinds 1559 pandheer van Gestel, Stratum en Strijp was. Hij mocht zich vanaf toen heer van deze dar pen noemen. Koningin Beatrix voert deze titels nag steeds. Een ervan is 'barones van Cranendonck en Eindhoven' . Volgens de kadastrale indeling van 1 832 bestond de gemeente uit twee secties: het dorp Stratum en de Heyhoven. Het dorp Stratum was onderverdeeld in de gehuchten De Lakerloop,

De Poeiers, De Wilakkers, Het Brugeind, den Elzent en de Looiakkers. Heyhoven omvatte de gehuchten Het Hei-eind, De Nieuwe Erven, de Gemeente Heyde, de Roosten, de Moerputten, de Hey-velden en de Heyhoven. Veel van deze namen vinden we nu nag terug in de diverse wijken van Stratum. De voormalige gemeente Stratum werd begrensd door de Goorloop in het zuiden met de toenmalige gemeente Aalst.

In het oosten liep de grens met Zes Gehuchten deels over de Grote Heide en het riviertje de Lakerloop. De Lakerloop vormde oak de grens metTongelre in het noorden, terwijl De Dommel in het westen de grens vormde met Aalst, Gestel, Eindhoven en Woensel. Toen het Eindhovens Kanaal, dat op Stratums

grondgebied gegraven was, op 26 oktober 1848 in gebruik werd genomen,

vormde dit kanaal de grens met Tongelre.

PJtOYI l"l'l b; .N oo-"nBfu..lL<N~P.

_ .?? _~ j~ ?.?? ", ?? ~-!1 _0."'''''_9

___ bi~' .'~ ./lad.

';WI'",J + ),~J..'

ol: _'ll"/~n

ide

I I

I I

I

II '

llHi;1

I I I

~I

__ :t

J0.'1.8, ??? '/"1'6, J47.j[,'_"'~_N.

I!~~'f' 1;ln II~U' "lugUI' te ""'U',l"nl "II

2 Foto van de Stratumse Molen, oak wei de Prinsenmolen genoemd. Deze prent van de molen komt uit 'In en Om de Philipsfabrieken' van juli 1934 (de voorloper van de Philipskoerier) . De molen lag op Eindhovens grandgebied, aan het einde van het Stratumseind, en maakte deel uit van de Textielfabriek van Smits en De Kuyper.

In de voormalige graan- en volmolen werden door middel van een turbine

de assen in beweging gebracht die zorgden voor

de aandrijving van de vele spinmachines in de textielfabriek. Aan de vooravond van Kerstmis 1896, 's middags rand vier uur, ontdekte

men brand in de wolkamer vlakbij de watermolen. De brand greep zeer snel am zich heen en ondanks pogingen de brand te blussen, stand de hele fabriek binnen een kwartier in

het centrum' is de ruine van de oude fabriek te zien met links, onder de bomen, nag net zichtbaar de watermolen.

lichterlaaie en was reddelaos verloren. Op de foto is rechts nag een muurgedeelte van de fabriek te zien. Op foto nr. 57 van 'Eindhoven in oude ansichten - een wan de ling door

3 Stratumseind Eindhoven van rand 1900. De foto toont de laatste woningen van Eindhoven op de grens met Stratum. Het Stratumseind is dan nog een woonstraat met een voornaam karakter. Hoe sterk kan iets veranderen. Het Stratumseind is nu het uitgaansgebied voor de j ongeren van de stad met in het jongste verleden een negatief imago. Door inspanningen van de neringdoenden is dat aanzienlijk verbeterd. Het hoge pand in het midden van de foto was de woning van de familie Keunen. Achter deze woning lag de grate leerlooierij aan de Stadsgracht (nu Gedempte Stadsgracht),

een aftakking van de Dommel. Deze en andere leerlooierijen die hier aan de Dommellagen, zijn thans verdwenen. Tijdens archeologische opgravingen in 1999 zijn de resten van drie

van deze leerlooierijen teruggevonden.

In het witte hoge pand rechts, met de stoepstenen, is nog steeds het befaamde Chinese restaurant PomLai gevestigd. Het pand

had toen al twee voordeureno

Stratum.seilzd

UHjf. ll. B. ".1 Pie:re .? Elndbf),,~n.

4 Het Stratumseind rand 1908. Veel is er veranderd. In het eerste statige herenhuis links op de fota is thans de bekende zaak in medische en orthopedische hulpmiddelen FransenBosman gevestigd. In het andere monumentale pand huisde voorheen makelaarskantoor Van de Meeren. Al deze panden zouden aanvankelijk worden opgenomen in de nieuwbouw van het Van Abbemuseum, maar de transactie met de firma Fransen-Bosman is niet doorgegaan. Het andere pand links is allang verdwenen. Het witte huis rechts heeft plaats moeten maken vo or nieuwbouw; thans het winkelpand met

bovenwoningen 'De Bleek'. Midden op de foto de brug over de Dommel, die de grens vormde met Eindhoven. Op deze plaats ligt thans het boogbruggetje.

5 Brugeind Stratum in 1917. Thans Stratumsedijk. De lage bebouwing links is nog aanwezig. Rechts is de doorbraak naar de Geldropseweg gekomen. Het boven de bomen uitstekende gebouw rechts is het monumentale hoekpand Stratumsedij k -Geldropseweg. De Stratumse Dijk maakt onderdeel uit van de Rijkssteenweg van 's-Hertogenbosch-Luik. Nadat de weggedeelten 's- Hertogenbosch -Best en van Luik naar Hasselt via Borkel (gemeente Valkenswaard) allang gereed waren, kwam het gedeelte Eindhoven-Stratum, de Stratumsedijk, pas in 1797 gereed. In 1806 volgde het gedeelte Best-

Eindhoven. Pas in 1818 werd het laatste deel, de huidige Aalsterweg, aangelegd.

Brugcind

STRATUM

6 Het raadhuis van Stratum. In 1907 kochthet gemeentebestuur van Stratum een huis met tuin, moestuin, stal, oranjerie en koepel van de Erven Alex de Block. Het pand was gelegen aan de Stratumsedijk, thans hoek Jan Smitzlaan, en werd in 1890 ingericht als gemeentehuis, onderwijzers-

en veldwachterswoning. In het raadhuis werd na 1920, toen de gemeente Stratum opging in de nieuw gevormde gemeente Eindhoven, de dienst gemeentewerken gevestigd. Aan het einde van de jaren tachtig is het pand verkocht en werd Bouwinitiatief Beheer BV er gevestigd.

7 Het gemeentebestuur, alle gemeenteraadsleden en de politie van Stratum op en voor de trappen van het gemeentehuis van Stratum; vlak voor de vorming van Groot Eindhoven in 1920. Midden op het bordes in ambtstenue en met ambtsketen de Stratumse burgemeester Jan Smitz, naast hem de wethouders

Raupp en Wintermans en gemeentesecretaris Van Loon. De villa was in 1869 gebouwd door de sigarenfabrikant A. de Block.

8 Het Sportfondsenbad in 1938, drie jaar na de opening. Eind jaren twintig van de vorige eeuw werd de vereniging Verenigde Sportfondsenbaden opgericht. Deze stelde zich ten doel het aantal verdrinkingsslachtoffers terug te dringen door mid del van het bevorderen van zwemonderricht. Door de vereniging werd aan de Amsterdamse architect Wolters Bakker opdracht verstrekt een standaard zwembad te ontwerpen. Dit ontwerp, aangepast aan de situatie, werd in vele steden in de jaren dertig gebouwd. In 1935 werd het Eindhovense Sportfondsenbad in gebruik genomen. Dit bad was het eerste golfslagbad in Europa; helaas was het mechanisme om de golven op te wekken zo ingewikkeld dat

het na enige jaren uit bedrijf genomen werd. In 1946 werd het bad uitgebreid met een instructiebad onder architectuur van architect Geenen.

Begin jaren zestig kwam het zwembad in beheer van de gemeente Eindhoven, die de naam veranderde in 'Dommelbad' . Toen in

1986 het nieuwe zwemparadij s De Tongelreep aan de Antoon Coolenlaan in gebruik werd genomen, ging het Dommelbad definitief dicht. In de peri ode van 5 januari tot 10 oktober 1987 werd het gehele bad grondig verbouwd tot een kunsttempel voor de Stichting Kunstzinnige

Vormgeving Eindhoven, die er vele kunstzinnige cursussen op allerlei gebied aanbieden. Wanneer men het gebouw van binnen bekijkt, zijn er nog vele elementen aanwezig uit de peri ode dat het een zwembad was.

~---

~ or _ .??

. .., .?.

9 't Pannenhuis gelegen aan de Stratumsedijk. De prachtige villa's en herenhuizen met mooie voortuinen aan de Stratumsedijk zijn gebouwd na het midden van de negentiende eeuw. Ze waren veelal omgeven door grachten of slaten. Een van de mooiste en stijlvolste villa's was het witte pand 't Pannenhuis van de textielfabrikant

A. Smits. Het stand waar nu de kruising van de Stratumsedijk, Bilderdijklaan en Hertogstraat is. Het was groats van opzet met een duidelijke driedeling. Het deftige woonhuis werd geflankeerd door twee haaks daarop geplaatste zijvleugels, die op deze

ansichtkaart niet zichtbaar zijn. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de villa op 19 september 1944 verwoest. Aan de overzijde van de straat lag de rozentuin van 't Pannenhuis.

De fraaie tuin heeft met de komst van de Hertagstraat plaats moe ten maken.

't Pannenhuis

STRATUM

10 Het gebouw van de Raad van Arbeid. Blijkens een gedenksteen opzij van de ingang is de eerste steen voor dit pand gelegd op

21 december 1940 door Gabrielle Emilie Maria Raaymakers. Bij de opening is door het personeel van de Raad van Arbeid een beeldhouwwerk aangeboden dat boven en rand de entree is aangebracht. Het is een allegorische voorstelling van een vrauw met een boek in beide handen, gezeten op een bed van zonnebloemen en rand haar hoofd druivenranken. Thans is in het gebouw het Diagnostisch Centrum Eindhoven gevestigd. Het centrum is ontstaan in

1983 en is voortgekomen uit de Philips Medische Dienst die in dat jaar al haar vraegere huisartsen in dienst van de N.V Philips onderbracht in deze zelfstandige stichting. Met be-

hulp van specialistische kennis uit de ziekenhuizen functioneert dit centrum uitsluitend ten behoeve van de meer dan tweehonderd huisartsen die er gebruik van maken.

EINDHOVEN - GEBOUW RAAD VAN ARBEID

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek