Elden in oude ansichten

Elden in oude ansichten

Auteur
:   G.C. Elzenga
Gemeente
:   Arnhem
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5643-1
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Elden in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

VOORWOORD

Eindelijk is het dan zo ver dat er in de reeks "in oude ansichten" een boekje over Elden verschijnt. Wij zijn er blij mee, want Elden verdient dat zeker.

De geschiedenis van Elden gaat heel ver terug in de tijd, Al in 855 wordt Elden genoemd in de registers van het St. Ludgerusklooster te Werden, een plaats bij Essen in Duitsland. Dat klooster had bezittingen in Elti (Elden).

De bestuurlijke geschiedenis van Elden is bijna avontuurlijk te noemen. Het was oorspronkelijk een kerspel (kerkdorp) in het schoutambt Eist. In de Napoleontische tijd werd het ingedeeld bij de mairie Huissen. Dat duurde tot de bevrijding van Nederland in 1813. Daarna werd het een zelfstandige burgerlijke gemeente binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Willem Roodbeen was er burgemeester. In de loop van 1816 nam Roodbeen ontslag. De toenmalige burgemeester van Elst, L. Mulder, fungeerde enige tijd als waarnemend burgemeester van Elden. Dat duurde tot 1 j anuari 1817. Toen werd de gemeente Elden opgeheven en ging op in de gemeente Eist. Die situatie werd bestendigd tot 1 maart 1966. Bij de to en doorgevoerde grenswijziging kwam Elden binnen de gemeente Arnhem. Het ligt niet voor de hand dat er nog eens een verandering zal plaatsvinden, of het lOU moeten zijn dat Arnhem opgaat in een nog groter verband. Niettemin heeft Elden in de afgelopen jaren er ook alles aan gedaan om de eigen identiteit, die het ontegenzeglijk heeft, te bewaren.

De Tweede Wereldoorlog heeft, zeker in 1944 en 1945, een zware tol geeist in Elden. Op het oorlogsgedenkteken in het centrum van het dorp zijn de namen vermeld van degenen die het leven verloren hebben. Het is een indrukwekkend lange lijst,

Ook de materiele schade was bijzonder groot. Meer dan de helft van de bebouwing werd verwoest ofzwaar beschadigd. De Eldense bevolking, die eind september 1944 werd geevacueerd, vond na de bevrijding het dorp in een zeer desolate toestand terug. Hierdoor is heel veel materiaal uit de periode 1860-1940 verloren gegaan. Het mag dan ook een wonder heten dat we nu nog kunnen beschikken over ansichten en foto's uit die tijd. We hebben getracht uit dit beschikbare materiaal een representatieve keuze te maken. Daarmee kunnen heel wat facetten uit het Eldense leven van v66r 1940 worden getoond.

Elden, 18 mei 1993.

1. Je kunt je amper nog voorsteIlen dat de stoomtram van de B.S.M. (Betuwsche Stoomtramweg Maatschappij) ook Elden heeft aangedaan. Op 14 december 1908 werd de lijn Arnhern-Elst-Lent-Nijmegen, met een aftakking Elst-Bernrnel, in exploitatie genomen. Op 30 augustus 1909 werd de Noord-Zuidlijn geopend: Arnhern- Elden- Huissen- Bemmel- Lent.

Deze foto geeft een mooi beeld van de feestelijke opening bij De Praets. Men kon zich die dag gratis laten vervoeren en zo te zien zullen velen daarvan gebruik gemaakt hebben.

De tramlijnen zijn echter weinig succesvol geweest. Er is voortdurend verlies geleden. Ritten met slechts enkele passagiers waren geen uitzondering en ondanks het feit dat men van aIles probeerde om de lijnen in stand te houden, werd de lijn Elden-Elst-Lent op 8 maart 1920 al weer opgeheven.

Enkele andere lijnen in onze regio hebben het zo'n tien jaar langer volgehouden, zij het dat ze ten slotte aIleen nog maar gebruikt werden voor goederenvervoer. Zondags en op marktdagen nam men nog wei eens passagiers mee.

2. Het jaar 1926 was een jaar met extreem hoog water. Het gehele uiterwaardengebied van Meinerswijk, inclusief De Praets en Het Heuveltje, kregen heel wat water te verwerken. Bij De Praets beyond zich een sluis waarop een luidklokje was aangebracht. Deze alarmklok werd geluid om de boeren te waarschuwen als bij zeer hoog water in de Rijn de buitenpolder onder water werd gezet. De klok die in 1755 in Hoorn werd gegoten door Joan Nicolaus Derek is door personeel van de gemeentelijke plantsoenendienst uit handen van de Duitse bezetters gehouden. Zij heeft nu een plaats in het trappenhuis van het Duivelshuis te Arnhem.

De boerderij van de familie Wijers, van wie de nazaten nog altijd op Het Heuveltje woonachtig zijn, bleef nog maar net vrij van het water, maar de toevoerweg is al helemaal onder water geraakt. Er bleef nog maar een mogelijkheid over: het vervoer per roeiboot.

Van links naar rechts zien we: Gerda Wijers, mevrouw Wijers-van Driessen, de heer Gerrit Wijers en aan de riemen Gerrit van der Voort.

Ook heden ten dage kan het water de bewoners van Het Heuveltje partenspelen, Maar nu zijn er traetoren en shovels die de mogelijkheid bieden om met droge voeten van de geisoleerde boerderijen naar de wal te komen. Toeh is het water op deze foto zeker niet op het hoogste punt geraakt. Bewoners herinneren zich dat het tot aan de vensterbank stond. De piano was geevacueerd en stond in de opkamer zelfs nog op klossen.

3. De foto van deze boerenhofstede met het familietafereel is van circa 1915. Het huis werd gebouwd omstreeks 1908 in opdracht van Wilhelm Berend van der Wagen die, tweede van links, ook op de foto prijkt. Het huis stond aan de Rijksweg op vrijwel dezelfde plaats waar nu nummer 94 staat, ook nu nog bewoond door ene Wilhelm Berend van der Wagen, kleinzoon van voornoemde.

De bouw vond plaats als compensatie voor een huis, dat voor de aanleg van het door Elden lopende tramtrace gesloopt moest worden. Dat huis stond een dertigtal meters verderop aan de Rijksweg en behoorde oorspronkelijk aan het bekende Eldense geslacht Hoogveld.

De van het gesloopte pand vrijgekomen materialen werden ten dele in het nieuwe huis verwerkt. Het werd gebouwd door de aannemer Bart Gerritsen, destijds in Elden beter bekend als "Bart BaI".

Aan de rechterzijde werd het huis bewoond door de familie Van der Wagen, terwijl aan de linkerzijde het echtpaar Klaassen woonde. Piet Klaassen was als loonwerker en huisslachter een bekend en markant figuur in Elden. Willem van de Wagen oefende ter plaatse het boerenbedrijf uit, waartoe in het achterhuis een stalling voor een tiental koeien, varkens en ander vee aanwezig was. Tussen voorportaal en veestalling bevonden zich, zoals vrijwel altijd bij dit type boerderijtjes destijds, een voor- of opkamer, een woonkamer met woonkeuken voorzien van enige bedsteden en een bijkeuken. Boven bevond zich nog een tweetal slaapkamers.

De personen op de voorgrond zijn: zoon Wim, vader Wilhelm Berend van der Wagen, oma Reindjen van der Wagen-Wentink, de dochters Hendrika (Zus) en Reindjen, moeder Jans van der Wagen-Minkman en dochter Dina.

Het huis werd in de Tweede Wereldoorlog, tijdens de evacuatie van de Eldense bevolking, volledig verwoest.

4. Idylle bij de pastorie van de Hervormde Gemeente te Elden. Dominee c.c.J. Hiebendaal, geboren op 6 maart 1834 te Wamel, en zijn echtgenote R.J. Fercken, geboren op 7 oktober 1839 te Zaamslag, samen in de achtertuin van de pastorie.

Dominee Hiebendaal stond te Elden van 23 april 1882 tot 7 oktober 1906, toen hij met emeritaat ging. Hij werd op 28 december 1881 beroepen uit Driel, waar hij vanaf 1869 had gestaan. Het leven in de OverBetuwe was hem dus wel heel goed bekend. Treffend dat er op die manier toch weer contacten ontstonden tussen Elden en Driel. Deze twee Hervormde Gemeenten hadden van 1602 tot 1837 samen een predikant, die bovendien in de Eldense pastorie zijn domicilie had.

Het is wei duidelijk dat de foto is genomen aan het eind van de vorige of in het prille begin van deze eeuw. Het ensemble van de bloeiende c1ivia en de prachtige plantenstandaard is een waar pronkstuk en alleszins waard te worden vereeuwigd. Ook zonder het te weten wordt uit houding, kleding en haardracht zonder meer duidelijk dat het hier een echtpaar betreft uit de betere kringen. Dominee, als een waarachtig aartsvader met zijn baard en speciale hoofdbedekking, toont zich een tevreden roker.

Na zijn emeritaat, hij was toen ruim 72 jaar, volgde een verhuizing naar Oosterbeek. Dominee Hiebendaal overleed op 12 januari 1910 en zijn vrouw op 9 april 1911. Beiden hebben hun laatste rustplaats gevonden op het kerkhof naast de kerk te Elden. Hun graf is daar nog te vinden.

5. Een typisch protestants kerkinterieur van voor 1940. Het is dat van het kerkgebouw van de Hervormde Gemeente van Elden. De oudste vermelding van de oorspronkelijke kerk dateert van 1342. De kerk is gewijd aan de evangelieprediker Bonifatius. De bekende tekenaar Jan de Beijer laat ons in 1742 een prachtige kruiskerk zien.

In 1866 is het gebouw dermate vervallen dat besloten wordt tot de bouw van de huidige eenbeukige kerk. De toren blijft gelukkig behouden. Van onder de orgeIgaanderij zien we allereerst het wat onregelmatige bankenpatroon. Zeer eigentijds is de grote potkachel met een beveiligingsscherm rondom.

Voor de kachel bevindt zich een doophek, waarachter de dooptuin is gelegen. Links en rechts daarvan zijn de overluifelde kerkeraadsbanken. Centraal in de kerkruimte staat de eikehouten kansel, ook weI de "houten broek" genaamd. Deze dateert eveneens van 1866 en ze is in haar eenvoud rijk geornamenteerd. Rechts ervoor is een koperen doopbekken, dat bevestigd is aan de trap van de kansel.

Links van de kansel zijn twee collectehengels zichtbaar. Onderaan de collectezakjes bevinden zich kwastjes. In veel protestante kerken was het voor de jeugd destijds een geliefde bezigheid om tijdens het collecteren hieraan te trekken. Het effect van dit soort kwajongensstreken laat zich makkelijk raden. De hengels hangen als een soort relikwie nog op hun oude plaats. Verder ontwaart men op de torenmuur nog twee psalmborden.

Op de kansel na is het kerkmeubilair na de oorlog geheel vernieuwd. De torenwand vormt de scheiding tussen de kerkzaal en een kleine consistoriekamer, die zich in de torenruimte bevindt. Van daar uit betreden de predikant en de dienstdoende kerkeraadsleden het kerkschip.

Dankzij de inspanningen van de Historische Kring Elden is de naam van Bonifatius sinds 7 december 1986 weer aan dit kerkgebouw verbonden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek