Enschede in oude ansichten deel 1

Enschede in oude ansichten deel 1

Auteur
:   D. Taat
Gemeente
:   Enschede
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2126-2
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Enschede in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

door

D. Taat

met een voorwoord van

drs. A.L. Hulshoff, directeur Rijksmuseum Twenthe

Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXIX

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 3895 3 ISBN13: 978 90 288 3895 6

© 1968 Europese Bib1iotheek - Zaltbomme1

© 2008 Reproductie van de oorspronke1ijke druk uit 1968

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

VOORWOORD

Het is niet de eerste keer dat er een fotoboek van Enschede verschijnt, immers reeds in 1954 heeft de directie van de N.V. v.h, Firma van der Loeff een uitgave, als samenbundeling van verschenen courantenfoto's over Oud-Enschede, het licht doen zien, Toe te juichen valt het, dat thans in geheel andere, beter hanteerbare vorm een nieuw werkje op goed papier een duidelijke weergave biedt van systematisch bijeengebrachte prentbriefkaarten- en fotomateriaal over de stad Enschede en omgeving in het verleden, Bij een eendaags bezoek aan Enschede in 1823 zegt Jacob van Lennep, in gezelschap van Dirk van Hogendorp, zoon van Gijsbert Karel, terwijl zij een voetreis door Nederland rnaakten, in zijn dagboek: "en wandelden voort naar Enschede, waar wij in de herberg De Klomp de gasten aan tafel vonden. Dezelve bestonden uit drie menschen van een slecht en onaangenaam uitzien, waarschijnlijk kommiesen of smokkelaars, of misschien wel beide; ook voegde zich de jonge baron Mulert bij ons, heer van Hengelo en andere plaatsen, doch die onder curateelen staat wegens zijne prodigaliteit. Wij bezochten na den eten (ons middagmaal was zeer lekker en voor 't eerst vonden wij hier meikersen) den Burgemeester van Blijdenstein, die door zijne bombazijnenfabriek schatrijk is

geworden, doch vonden alleen zijn zoon, een man van bij de veertig jaren, die ons lekkeren Rhijnwijn schonk en het vlek rondbracht. Hetzelve is groot en heeft bij uitstek fraaie huizen, Overal heerst bloei en welvaart. Jaarlijks worden er meer dan dertig huizen om Enschede gebouwd, niet door aanzienlijke lieden, maar door arbeiders der fabriek, die voor tien jaren geen twee zesthalven bezaten, doch zij waren werkzaam en eerlijk. God zegende hun arbeid",

Dat Enschede groot is geworden door de textielindustrie behoeft nauwelijks gezegd te worden. Hoe sterk die groei is geweest, blijkt uit de getallen. In het laatst van de 18de eeuw bedroeg de bevolking van de Stad en Esmarke 3418, in het midden van de 19de eeuw 6676 zielen, weliswaar een verdubbeling Van een inwonertal van rond 135000 in 1968 zou echtcr de 19de eeuwer nooit gedroomd hebben.

Sinds het midden van de vorige eeuw, toevallig samenvallende met de uitvinding van de fotografie, is deze stad op Amerikaanse wijze gegroeid. Dit blijkt uit de vele foro's, die deze ontwikkeling weergeven. Geheel afgebrand in 1862, is de kern in zijn oude, nu nog herkenbare, eivorm herrezen. De uitbreiding echter yond plaats op de omliggende gronden, waardoor vele boerderijen moesten wijken voor stratenaan-

leg en nieuwbouw. Op dezelfde wijze, als dit in onze tijd alom gebeurt. Zo ontstonden er stadswijken, die de oude boerderijnamen dragen: de Velve, het Ribbelt, het Zeggelt, het Wooldrik en vele andere. Nog zijn onlangs nieuwe woonwijken tot stand gekomen, zoals het Deppenbroek, het Mekkeltholt, de Wesselerbrink, het Stadsveld enz. De oude situaties van wegen en huizen zijn vastgelegd in dit fotoboek en bieden vaak zo'n vreemde aanblik, dat zelfs bejaarde ingezetenen van Enschede moeite zullen hebben het ge-

geven punt te herkennen. Bekende en onbekende persoonlijkheden, maatschappelijke toestanden in het verleden in de industrie passeren de revue. Deze confrontatie met het verleden is een van de charmes van dit hiergeboden fotoboekje. Moge menige Enschedeer en oud-Enschedeer een kostelijke tijd met dit boekje doorbrengen.

Drs. A. L. Hulshoff

Directeur Rijksmuseum Twenthe Enschede

INLEIDING

Het dagelijks leven in Enschede en Lonneker kende een kleine eeuw gel eden geen weelde. Aanleiding tot het verzenden van ansichten was er in grootvaders tijd weinig. Mocht een militair vanuit zijn garnizoensplaats Arnhem, Deventer of Harderwijk al eens een bericht van thuiskomst willen melden, dan beschreef hij, ver van huis, de adreszijde van de carte-postale voor de helft, maar aileen bij zeer bijzondere gelegenheden begaf zich hier ter stede iemand naar de kantoorboekhandel of tabakswinkel, om een Ievensteken aan een ver familielid te zenden.

Door vreemdelingen werd Enschede slechts sporadisch bezocht. Toch is het aantal in omloop zijnde oude kaarten van onze gemeente niet gering. De verzamelgeest heeft me al lang te pakken, maar nog steeds is mijn collectie niet compleet.

Bovendien komen er steeds meer fete's bij, die na zekere tijd documentaire waarde krijgen. Gelukkig beseft men ook hier langzamerhand de blijvende waarde van de prentbriefkaarten en andere oude opnamen, hoewel de handel er in niet erg groot is. Nog te vaak ruimt men door vernietiging hele verzamelingen op.

Bij de samenstelling van dit album heb ik dankbaar gebruik mogen maken ter vergelijking en beoordeling van authenticiteit van de collectie in het stadhuis (ongeveer 100 stuks; voornamelijk van mejuffrouw Anna

Bergsma), de Oudheidkamer (ong. 250 vnl. van de familie Snuif) en van vele particuliere archieven. Uiteraard was het zeer wel mogelijk aileen uit deze collecties een aardig album samen te stellen. Na veel schrijven en wrijven en herhaaldelijke selectie is het me amper gelukt om uit aile plaatjes die me lief zijn er 150 te kiezen. De beperking viel dikwijls zwaar. Ret verzorgen van een passend onderschrift leverde geen grate moeilijkheden op. Ret verschaft zelfs een zeker genoegen om de soms tegenstrijdige mededelingen van enthousiaste historisch- gemteresseerde kenners tegen elkaar af te wegen. Na het foto-boek Oud-Enschede van het Twents dagblad Tubantia (1953-'54), publikaties in de Twentsche Courant en Ret Vrije Volk, de verschijning van het naslagwerk van L. A. Stroink: "Stad en Land van Twente" in 1962, en met behulp van het standaardwerk van Dr. A. Benthem Gz.: "De geschiedenis van Enschede en zijne naaste omgeviug", kunnen vele uit de volksmond opgenomen details met andere gegevens worden geverifieerd. Aanvulling is immer welkom. Moge dit foto-album vele oudere plaatsgenoten het feest der herinnering doen genieten en de nieuwkomers een aansporing zijn tot belangstelling voor de region ale historie.

1 september 1968

D. Taat.

Als oudste kaart met waardevolle gegevens over "Enscete" gold lange tijd die uit de atlas van Jacobus van Deventer, in opdracht van de koning van Spanje vervaardigd omstreeks 1550. De afbeelding van "Enscete", in "die graefscap van benthem" of "T'Oversticht" is volgens Mr. B. van 't Hoff (O.R.G. '64) van de hand van Johannes Gruniger, cartograaf van de bisschop van Utrecht. Evenals bij de andere steden ziet men hoektorens, overdekte poort, gracht en brug. Trots toont alleen "Enscete" een vaan op een toren ! Deze kaart is gevonden in de band van een I 8de-eeuws kasboek

~813 OP10CI11 Tt ENSCHEDE ..... ~9 I

1· ~o?:-sc.>(o.'i- Komst der Kozakken ':3() <; 1 1 ~

y. S door de Eschpoort te Enschede . {s/ J

18 November 181'3. ~ _

Na de mislukte veldtocht van Napoleon door Rusland werden zijn legers achtervolgd van Moskou tot Waterloo. Volgens Mans Kapbarg, de grootste .Jeugenbuul'' uit Tukkerland, door de afwezigheid van drie sterke mannen ! Enschede werd door Kozakken vanuit Gronau bevrijd van de niet erg geziene Fransen die hun paarden stalden in kerken en beslag legden op de schaarse voorraden. De boeren - het was juist "kolde karmis", naar het verhaal luidt - gaapten de oosterlingen aan, toen ze in "de Klomp" jenever met peper dronken en in het "Elderinkshuis" vlees aan het spit braadden. Ret huis van de Maire J. B. Blijdenstijn werd op 22 februari 1944 door brandbommen verwoest.

9

. '-'E MAINTIENDR,AI

TER HERINNERING .~ IN QEMEMBRANCE

AAN DE BEVQUDIN<i OI'THE LIBERATION

VAN ENSQiEDE Of eNSCHeD~

OP D~ EERSTE PAASCHDAG 1945 TR<XJ(EN HET TWEEDE ENGELSOE LEGER- EN HET EERSTE CANADEESCHE LEGER ONDER BEVEL VA VELD· MAARSCHN..K MONTGOMERY ENSCHEDE B1NNEN EN BEVRUDDEN ONS VAN DE DOI~CHE OVERHEERSCHI G. DIE V,ANAf 10 MEl 1940 DUURDE.

? . ON EASTER·SUNDAY 1945 THE SECOND BRITISH ARMY AND THE FIRST CANADIAN ARMY UNDER COMMAND OF FIELD MARSHALL MONTGOMERY UBERATED THE TOWN OF ENSCHEDE AND MADE US FREE FROM THE GERMAN YOKE WHICH LASTED FROM' MAY 10TH 1940 .

..

Nog vers in het geheugen van velen ligt de Tweede Wereldoorlog. Onmiddellijk na het vertrek der bezetters werd deze kaart gedrukt naar een ontwerp van de tekenleraar G. van Haeften. Iedere goede Nederlander durfde zich weer op straat te begeven, verborgen schatten werden te voorschijn gehaald, maar helaas zijn vele wonden niet te helen.

Op 23 december 1928 werd de Grote Kerk na grondige restauratie heropend. Het interieur onderging vele veranderingen. Het gesleep met stoven voor, of in de pauze der diensten werd door heu~izenstelsel van de centrale verwarming overbodig. De sobere ronde banken zijn nu re~hte rijen zitplaatsen geworden. De lambrisering wekt, ondanks het fraaie beeldsnijwerk (van 101 koppen) een sombere indruk. Het oude Romaanse doopvont (l2de eeuw) is herplaatst. De verlichting bleef, evenals het orgel, dat al 75 jaar de westmuur beheerst. In het noordoostelijk deel is een crypt onder bank 62, waar grote veldkeien aanknopingspunten geven met voor-christelijke tijden.

11

E T CHEDF;.

12

Op de tweede verdieping van de toren bevindt zich een ruimte met restanten van een (aan St. Michael gewijde?) kapel, waar de kloosterzusters door een koker het hoogaltaar konden zien teneinde de mis te volgen. De onderste galmgaten voor het carillon zijn dichtgemetseld. Op de achtergrond staat de winkel voor aardewerk (Sphinx) van Stolker (ook religieuze artikelen), thans V.V.V.-kantoor. Geheel rechts: het pand van Maseland, voor corsetten en fijnere dameskleding. Op de ladder is "Gasjantje" bezig de gaslantaarn (met haak) een zomerse beurt te geven (1900).

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek