Enschede in oude ansichten deel 3

Enschede in oude ansichten deel 3

Auteur
:   D. Taat
Gemeente
:   Enschede
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3034-9
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Enschede in oude ansichten deel 3'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

EENWOORD VOORAF

is als aanbeveling overbodig voor dit derde ansichtenboekje van Enschede en omstreken, samengesteld door de heer D. Taat.

Toch vind ik het nuttig het een korte waardering mee te geven, omdat ik hier de gelegenheid heb op een paar aspekten ervan de aandacht te vestigen. Het zijn namelik dikwels de kleine, vaak veronachtzaamde kruimels van streek- en stadhistorie, die de open plekkenin die historie passend kunnen help en opvuilen. Want het leven, dat immers in geschiedenisboeken als historie wordt vastgelegd, be staat uit vele kleine, telkens wisselende en veranderende toestanden en gebeurtenissen, die samen een patroon vormen. Een boekwerkje als dit ontleent zo zijn belangrijkheid aan de onthulling en vastlegging van wat eens ailemaal kleine stukjes van de entourage van het dagelikse leven waren. En daarvoor is een groot publiek vaak emotioneel toegankelik, vooral als het het verleden van eigen omgeving raakt. Met een boekwerkje als dit op die gevoelens inspelen is een goede zaak.

Welnu, uit onze jarenlange relatie ken ik Dick Taat voldoende om in hem de man te zien aan wie de samenstelling en de verantwoorde bewerking van dit historische ansichten-alburn uitstekend is toevertrouwd. Omdat hij zich betrokken voelt bij dit onderdeel van de historie van zijn stad en haar buitengebied, de buurtschappen en dorpen in de voormalige gemeente Lonneker.

Dick Taat is niet zo-maar een verzamelaar van oude ansichten: hij koestert en verzorgt zijn waardevolle bezit uit liefde voor stad en land en inwoners van Enschede-Lonneker. Zijn dadendrang, zijn drang om die gevoelens van betrokkenheid te doen delen door velen, doet hem met deze uitgave opnieuw het middel tot publiciteit benutten in deze interessante en verdienstelike serie " ... in oude ansichten".

Hij zal er zeker zijn verdiende succes mee hebben!

Glanerbrug, Nieuwjaar 1985

J ohan Buursink

INLEIDING

Dit derde deel omvat vooral het buitengebied van de gemeente Enschede zoals die bestaat vanaf 1934. Toen werd de he Ie gemeente Lonneker, voor zover nog niet geannexeerd door Enschede, opgeheven. Nu, vijftig jaar later, weten we niet beter; al is er nog veel dat herinnert aan de oude situatie. Ik meen echter te mogen stellen dat de vorming van een aparte gemeen te Lonneker in 1814 een historische vergissing is gebleken. Want de "enclave" Enschede groeide bijna elke twintig jaar ten koste van het omringende Lonneker. Toch heeft de scheiding van "Stad en Land" ruim honderd jaar bestaan. Maar vele eeuwen lang was de stad (en de heerlijkheid) het culturele middelpunt van de Eschmarke, van Lonneker, Usselo, Twekkelo en Driene. Met tijdelijk nog meer formaties waren ze in de markenbond, het kerspel, het richterambt, als "Eindscheide" tot na 1800 een eenheid. En precies een halve eeuw na de samenvoeging van 1934 klopt ons hart meer bij het "Ei", het stadhuis, de disco's, de schouwburg, de horeca's en de markt, dan in het Aamsveen of op Espelo. Men kan vergelijken met Stad en Ambt Delden of Almelo, maar daar lagen de (feodale) toestanden anders. Enschede is voor stedelingen en buitenmensen natuurlijk en bestuurlijk een geheel.

Dit was voor mij een reden om niet afzonderlijk voor elke buurtschap een deeltje te formeren. Bovendien heb ik als geboren "Krekkel" en nieuwbakken "Droadnaegel" (nog) onvoldoende specifieke kennis van de andere woonkernen. Maar autochtonen hebben ook wel eens moeite met het verleden als ze goed bij de tijd willen blijven. "Wat wes is, is wes," zeggen ze dan. Maar. .. "Wat de tied nemt, gef he ok terug! "

Daarom durfde ik een globaal overzicht van Groot Enschede (of Groot Lonneker, zo u wilt) weI aan. Deze keer met meer van Glanerbrug, Usselo, Boekelo en Lonneker dan van de stad.

Eerst heb ik geselecteerd uit eigen voorraad. Op tal van plaatsen ligt nog uitstekend materiaal. Alleen van het Volkspark zou een boek te vullen zijn! Volle dig is de collectie van wat groeide uit het oude "Enscete", met de gemarkeerde grenzen, zelfs in de drie deeltjes samen nog lang niet. Maar waar vind je zo'n gesloten verzameling?

Voorts heb ik de uitdaging aanvaard om uitsluitend prentbriefkaarten op te nemen en (bijna) geen andere foto's in te lassen, al was de verleiding groot bij het ontdekken van "unica".

Ook heb ik mij beperkt tot vooroorlogse afbeeldingen, dus van voor 1940, hoewel daarna veel veranderde.

Aan de voorbereiding heb ik groot plezier beleefd met velen die me met hun achtergrondinformatie "sponsorden". Mijn uitdrukkelijke dank aan allen en met name aan Gerard F. Geerdinck (voor zijn verzameling), Tjeerd Hof en Ruud J. de Groot (voor vele repro's), Johan G. Schurink (onze expert in verdwenen boerderijen), Herman G. Engbers (te Lonneker) en Engbert Prins (die me een fijne introductie in Glanerbrug bezorgde)!

Voor op- en aanmerkingen en aanvullingen houd ik mij gaame bereid.

Enschede-Lonneker, 1 januari 1985

Dick Taat

1. De Markt in 1860. Vroeg in het voorjaar, als door de winterkou de bomen nog geen blad dragen, heeft het zonnetje volop de gelegenheid om de ongemakken van het donkere jaargetijde te verdrijven. Er is voldoende licht voor de eerste fotografische opnamen in Enschede. De stadspomp, met stro tegen de vorst beschermd, doet nu weer dienst; maar ze zal de brand van 7 mei 1862 niet kunnen blussen. Bij de "Kolde Karmis" ontmoeten de boeren uit de wijde omgeving elkaar op deze oude plaats van samenkomst. Na de kerkdienst, na de mis; zoals vermoedelijk al voor de kerstening in de Germaanse tijd. Er is wat handel en zelfs is er plaats voor enig vermaak.

X[ARKT - Ex CBF.DE'

2. Met de veranderdeomstandigheden wijzigde het karakter van de kerkmis. Het werd kermis. De stellages nemen grotere vormen aan. Handel en sensatie staan meer in de belangstelling dan het religieuze gebeuren. Van heinde en verre kwamen de exploitanten van het beestenspul, de cinemascoop en de kop van Jut, het dikke mens, het schaap met vijf poten en de "keukeltent". In de middeleeuwen gaf - volgens de overlevering - het volk van Enschede geen gevolg aan de oproep om met Godfried van Bouillion ter kruisvaart te gaan. Men danste liever om de heidense meiboom of de paasstaak die op de markt stond. In de loop van de tijd werd de kermis naar het Volkspark verlegd, waar Stuve, Janvier, Wolff met de carrousel, de hypodroom en de oliebollenkraam van Van Raay goede zaken deden. De "carte postale" is verzonden in 1902. De afbeelding is een reproductie van een oudere foto.

1~':7~~:

f,.t.- / / oJ ?.???. ;. /.'"

3. Enschede, 21 augustus '99. "De veldkeien lagen er toen nog! "Dit schreef onze burgemeester Edo Joh. Bergsma op deze kaart, die zijn dochtertje, lief, lief Anneke, voor haar jaardag gekregen had van mevrouw Ter Kuile-Muller. "Een verjaarszoen tot besluit en mijn wenschen is uit," schreef zij erbij. Wat niet uit is: onze erkentelijkheid jegens de eerste burger om dit beeld, uitgegeven bij de firma B.B. Blijdenstein, in het gemeentearchief te bewaren, zodat wij ons nu nog een voorstelling kunnen maken van de rust op een zonnige zomerdag in de vorige eeuw, aan de voet van de oude stadstoren. We kijken in de richting van Cromhoffs huis, over het marktplein, voor de toren langs, naar de ingang van de Marktstraat.

4. Aan de voet van onze "oale stadstoarent" en random het brandmonument ontwikkelt de ruilhandel zich tot een levendige markt. Min of meer in rijen geordend, met doorgangen voor de kopers, vonden de uitstallingen, kramen of wagens een vaste plaats voor de kooplui. Van de Haverstraat tot de Marktstraat en aan het deel van de Langestraat dat over de Markt loopt. Langs de rails van de elektrische tram werd daar de rust nog al eens gestoord door het toenemende verkeer en moesten er maatregelen worden genomen. Zo moest eerst de dinsdagmarkt en later ook de hele zaterdagmarkt verplaatst worden naar het Van Loenshof, het oude Van Heekplein en de Boulevard 1945.

ENSCHEDE.

5. Hier is nog een stil hoekje met bloemen en planten en tijd om te wachten op de fotograaf. Een jongeheertje van goede stand met zijn mooie hoge schoenen en zijn lange korte kniebroek bevochtigt zijn duim, raakt daarmee de binnenkant van zijn andere hand, slaat erop met de muis van zijn vuist en geeft dan een harde duidelijke klap in de handen. Dat is een symbool van de zonnige dagen, van het tellen van de heren met een platte gele strohoed. Hoe groter het aantal, hoe beter de zomer! Een dame met de lange japon tot ver onder de mantel uit met een glanzend hoedje op het knotje haar; eenvoudiger "vrouwleu" met een schone "scholdook" voor en het karbiesje aan de arm; verkopers met een gewone platte pet of een hogere zwarte "kips". Met de tramrails is het alles verdwenen. Maar het monument is er.

Dinsdagmarkt

6. Het gebeuren op deze "dinsdagmarkt" is een zwakke afspiegeling van de bedrijvigheid die de opkomende industrie meebracht. Handkarren, manden en korven, een enkele kraam en de vloer, dus de straat, dienen als uitstalplaats voor de hoogst nodige zaken. Van luxe is nog geen sprake, terwijl het assortiment nog klein is. WeI blijven weer een paar deftige jongeheertjes uitdagend op de fotograaf staan wachten. Er rijden al fietsen en de trarnrails liggen in het midden van de weg. Toen het "Ochtrupper scheurwerk", de breekbare potten en schalen, niet goed genoeg meer waren, stapten velen voor huishoudelijke zaken naar de firma Stolker met haar galanterieen. Men verkocht ook porcelein en religieuze artikelen, Boven op het dak: de magische letters van de legendarische "Sphinx" van de N.V. Aardewerk en Glasfabriek v/h P. Regout uit Maastricht. Een bekende klank in de stad, Ook Kirch in de Haverstraat had zo'n hoog bevestigde reclame. Thans zetelt hier al sinds jaar en dag onze "grote I", voor informatie van de Vereniging voor Vreemdelingenverkeer.

7. De toren van de Grote of Hervormde kerk is eigendom van de burgerlijke gemeente sinds de veranderingen bij de staatsregeling van 1798. Op de buitenmuur zijn merken van Waterstaat en hoogte- en landmetingen te vinden. De Romaanse ingangspartij had de brand van 1862 doorstaan, maar de klokken lagen gedeeltelijk in stukken ervoor. Bij de restauratie van 1928 is er bij het gieten van de nieuwe klokken een aantal gouden tientjes in de gloeiende massa geworpen. Weinigen hebben dit o oit gehoord. Het exterieur van de kerk toont ook vele merkwaardige steenhouwerstekens, nissen van beelden of larnpen, nummers van steenlagen en dicht gemetselde oude ingangen. De zonnewijzer is aangebracht ter herinnering aan de geleerde sterren- en werktuigkundige Coenraad ter Kuile. De .Jantaarnachtigc spits" met de omgang en het uurwerk is in 1928 opgenomen in de vernieuwde torenvorm, zoals die in de late middeleeuwen was gebouwd. Tegen de toren liggen hier de plank en van de marktkramen opgestapeld en voor de cafes staat een viertal boeren-karossen met zeildoeken h uif.

G r-iore 1 -r .

E~. CHEDE

--

Ma.r!d met a'donum~nt:. ENSCHEDE.

8. In hct midden het monument 1862-1912, rechts het huis van de deken van Enschede en links het VVV-kantoor; dat herkennen we onmiddellijk. De broodkar zien we niet meer. Deftige heren stappen er nog genoeg, maar weinigen met de vingers in het geldzakje van het vest. De slordig geparkeerde [jets kan wei van de eenvoudiger man met de .Jiaan in 'n tuk" zijn. De agent met de siersabel vervult een vrij overbodige rol. De burgerwacht en de schutters zijn naar huis gestuurd. Vroeger werd er niet zo veel gestolen. Enschedeers zijn geen messentrekkers, of schoon ons het dreigement: "Zal ik oe het woapen van Eansche is op de rug zetten," werd verweten. Rustige Paalburgers, wat stug, maar harde werkers. Een kwajongen werd al tot de orde geroepen als men hem vroeg: "Woar bin ie van." Enschede blijft .Krckkelstad". En dat doet ons wat.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek