Gapinge in oude ansichten deel 1

Gapinge in oude ansichten deel 1

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Veere
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0270-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Gapinge in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Een van de weinige dorpen op Walcheren waarvan nog geen platenboekje werd uitgegeven in opdracht van "De Zeeuwsche Boekhandel" in Zierikzee, is Gapinge. Deze ambachtsheerlijkheid, waarvan de dorpskern een uur gaans van de Zeeuwse hoofdstad Middelburg en een half uur gaans van het stadje Veere gelegen is, ligt in de polder Walcheren, die uit zeer vruchtbare zeeklei bestaat, zodat in dit knusse Walcherse dorpje de landbouw het hoofdmiddel van bestaan is. Maria van Reigersberg, de huisvrouw van de heer mr. Johan Pieter van den Brande Pieterszoon, is vanouds de ambachtsvrouw van Gapinge. In deze Walcherse heerlijkheid vond men destijds een wijd uitgestrekte "Plantagie", waarin rondom in de vijvers het vermakelijke Huis Gapinge lag. Dit oude "Stamhuis" was destijds voorzien van een sierlijk torentje en was in vroeger eeuwen het eigendom van de heer Jakobus Willemsen, hoogleraar in de godgeleerdheid en tevens predikant van de Hervormde Gemeente in het naburige Middelburg. (1728-1779. Gekomen van Vlissingen, emeritus 1779, overleden 1780.)

Ten zuidoosten van de dorpskern Gapinge lag destijds Schellag, een zeer oude heerlijkheid en dorp, waarvan de huizen in de loop der jaren alle werden afgebroken. Van deze heerlijkheid bleef la ter alleen het kerkhof nog over. Hoewel er over dit Walcherse dorp reeds een en ander gepubliceerd werd in de door de auteurs H. Hendrikse uit Koudekerke (die helaas inmiddels is overleden) en F. van den Driest uit Serooskerke (W) samengestelde platenboekjes "Veere in oude ansichten" deel 1 en "Veere in oude ansichten" deel 2, waarin respectievelijk over Gapinge vier en acht plaatjes met beschrijving voorkomen, was er over dit Walcherse dorpje nog zoveel materiaal aan oude ansichtkaarten en/of foto's, die nog nooit gepubliceerd waren, dat het volkomen verantwoord was, dit platenboekje over Gapinge te laten verschijnen. De samensteller spreekt hierbij dan ook de hoop uit, zonder de reeds eerder gepubliceerde uitgaven te kort te doen, dat het nieuwe boekje "Gapinge in oude ansichten" bij velen in de smaak zal vallen.

Het gedeelte van Walcheren waarop Gapinge gelegen is, zag er in vroeger tijden heel anders uit dan tegenwoordig. Wanneer we een oude landkaart van dit gebied onder ogen krijgen, dan valt het ons op dat dit gebied bestond uit schorren en slikken, die gescheiden waren door ondiepe watergeulen, die van lieverlee in de loop der jaren aan elkaar slibden. Op deze wijze ontstond de polder Walcheren. De samensteller kon helaas niet precies te weten komen, wanneer Gapinge gesticht is. In ieder geval is het een heel oud dorp, gelegen in een agrarisch gebied, dat nogal eens last gehad heeft van diverse overstromingen. Vandaar dat er in dit gebied enkele vliedbergen gelegen waren, waar de bewoners een veilig toevluchtsoord hadden bij voorkomende calamiteiten. Later werden deze "vliedbergen" gebruikt om er het vee te laten grazen. In de loop der jaren werden enkele geëgaliseerd.

Gapinge is een heerlijkheid en dorp, gelegen ten noorden van Middelburg en ten westen van Veere. Zoals dat bij de meeste dorpen op Walcheren het geval is, domineren de kerk en de molen. De hervormde kerk van Gapinge is een aantrekkelijk laatgotisch bouwwerk, waarvan de toren vermoedelijk het oudste gedeelte is, dat dateert van de eerste helft van de vijftiende eeuwen omstreeks 1500 half ingebouwd werd door het schip, dat toen zowel in hoogte als in breedte gelijk aan het midden van het vijftiende-eeuwse koor werd opgetrokken. Na de geleden oorlogsschade tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de kerk gedeeltelijk (in 1949) gerestaureerd. De vrij grote kerk heeft fraai ontwikkelde steunberen tegen het koor, versierd met natuurstenen driepasnissen en bekroond door pinakels. De sacristie met roosvenster dateert eveneens van omstreeks 1500. Aan het schip van de kerk bevindt zich een waterlijst, die rechthoekig om een poortje loopt en deze vorm in iedere travee herhaalt. De vlakopgaande dorpstoren met hoge, diepe ingangsnis aan de westzijde (op dezelfde zogenaamde H-vormige plattegrond als in het Zuidbevelandse Ovezande) gaat over in een achtkant. Deze slanke toren werd in de jaren 1920-1924 gerestaureerd. Aan de zuidzijde treffen we nog sporen aan van een gewelfd doopkapelletje. Alleen het koor is als kerk in gebruik en wordt van het schip gescheiden door een smalle triomfboog op muurkolommen.

Gapinge is steeds een protestantse gemeenschap geweest. Er staan twee kerken, namelijk de reeds eerder genoemde hervormde kerk, die volgens het "Nieuw Kerkelijk Handboek" van Van Alphen (editie 1979) 59 leden telt en samen met de 160 leden tellende Hervormde Gemeente Vrouwenpolder sinds 11 april 1948 bediend wordt door één predikant, dominee J. de Boer, die in de hervormde pastorie aan de Fort de Haakweg in Vrouwenpolder woont. De Gereformeerde Kerk van Gapinge, die volgens het "Nieuw Kerkelijk Handboek" 258 leden telt, heeft als predikant dominee J.D. Hofstra, die deze gemeente (met de Gereformeerde Kerk van Veere, die 335 leden telt) sinds 7 maart 1976 dient. Deze predikant woont in de Dorpsstraat in Gapinge. Een van de weinige dorpen in Zeeland die nooit een zelfstandig bestaan geleid heeft is Gapinge. Behoorde het voor de herindeling van de gemeenten op Walcheren tot de gemeente Vrouwenpolder, op 1 juli 1966 werd het dorp ingedeeld bij de nieuwe gemeente Veere, waarvan het met de naburige kernen Veere, Vrouwenpolder en Serooskerke (W) deel uitmaakt. Tijdens het samenstellen van de kopy voor dit platenboekje was de heer A. Hack burgemeester van de gemeente Veere, waar hij woont in het pand Kaai 21. De herindeling van de gemeenten op Walcheren was dus voor de inwoners van Gapinge geen vreemde zaak, omdat Gapinge reeds eerder met Vrouwenpolder was samengevoegd tot één gemeente.

Aan het einde gekomen van deze inleiding, wil de samensteller van dit platenboekje alle bij de fotoverantwoording vermelde personen heel hartelijk bedanken voor het tijdelijk afstaan van de diverse oude ansichtkaarten en/of foto's en tevens voor hun uitvoerige informaties. Thans gaan we beginnen aan onze rondgang door het oude Gapinge uit grootvaders tijd, waarbij de samensteller u allen niet alleen veel lees, maar ook veel kijkgenot toewenst.

1. Alvorens met onze rondgang door het oude Gapinge uit grootvaders tijd te beginnen, gaan we eerst eens de omgeving van dit Walcherse dorpje verkennen. Op het van 1667 daterende situatiekaartje van de gemeente Vrouwenpolder, waartoe Gapinge destijds behoorde, ligt ongeveer rechts van het midden het dorp Gapinge, tussen Serooskerke (W) en Veere. Dwars door het dorp liep de Gapingsch-Serooskerksche Grindweg, zoals op het kaartje duidelijk te zien is. Ten zuidoosten van de dorpskern liep de Middelburgsch-Veersche Watergang. Ten noorden van de genoemde grindweg liep de Hoekvliet. In de omgeving van Gapinge zien we op het situatiekaart je enkele boerderijen en wel de "Verbrande Hofstede", het "Huis te Gapinge", "Dijkzigt", "Kraayennest" en "De Esserboom". Ten zuidoosten van de dorpskern lag Schellach, een heerlijkheid waarvan de huizen in de loop der jaren werden afgebroken.
Na de inundatie van Walcheren tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam de herverkaveling op gang, waarbij de op dit kaartje aanwezige voetpaden verdwenen. De verbeterde wegen vormen een strakkere aanblik dan voorheen, maar wanneer we zien op de verkeerstechnische zijde van de herverkaveling, dan moeten we toegeven dat het voor de polder Walcheren, waarin Gapinge ligt, een grote verbetering betekent, ondanks het feit dat veel van het oude, vertrouwde landschap verloren is gegaan. In Gapinge is de landbouw het hoofdmiddel van bestaan.
De gemeente Vrouwenpolder had een oppervlakte van 2310 bunder en de beide kernen (Vrouwenpolder en Gapinge) telden 1000 inwoners.

2. We beginnen onze rondwandeling met een opname van de hervormde kerk. Het is een aantrekkelijk, laatgotisch bouwwerk, waarvan de toren vermoedelijk het oudste deel is. Boven de ingang aan de noordzijde bevindt zich een kruis. Aan de zuidzijde treffen we sporen aan van een gewelfd doopkapelletje, dat thans dienst doet als consistoriekamer (ook wel kerkeraadskamer genoemd). Alleen het koor van deze kerk is als kerk voor de eredienst in gebruik.

Deze luchtfoto laat ons het zuidelijk gedeelte zien van het gebouwencomplex van kerk en toren. Duidelijk is de ingang onder de toren te zien en de aangebouwde doopkapel.

3. Omstreeks de eeuwwisseling was de Hervormde Gemeente van Gapinge vacant; sinds het vertrek van dominee J. Dommisse, die als kandidaat in 1885 in Gapinge zijn predikantenloopbaan begon en reeds in 1888 naar Ootmarsum (classis Hengelo, ring Almelo) vertrok. Het zou nog tot 1902 duren voordat de volgende predikant, in de persoon van kandidaat J.C. Elenbaas, zijn intrede deed in Gapinge (classis Middelburg, toen ring Veere). Omstreeks 1900 werd van de kerkenraad van de Hervormde Kerk deze prachtige foto gemaakt.

Staande poseren, van links naar rechts: de diakenen Flip Wisse, Jan Wondergem en Piet Wattel. Zittend zien we, eveneens van links naar rechts: de ouderlingen Cornelis Langebeeke, Simon Maas, Frans Dekker en Levinus Luteijn.

Let op de antieke, prachtige Walcherse klederdracht van de leden van deze kerkeraad, van wie alleen de heer Levinus Luteijn, die schoenmaker in Gapinge was, in burgerkleding poseert.

Vanaf de stichting van de Hervormde Gemeente van Gapinge, na de reformatie, heeft deze kleine gemeente steeds één predikant gehad. Dat duurde van 1589 tot en met 1820. Van 1820 tot en met 1837 was Gapinge gecombineerd met het naburige Veere, terwijl men in laatstgenoemd jaar weer een eigen predikant had. Sinds 1926 is Gapinge gecombineerd met Vrouwenpolder.

4. Het komt tegenwoordig niet meer voor dat een burgemeester de Walcherse klederdracht draagt. Destijds was dat op Walcheren nogal eens het geval, bijvoorbeeld de burgemeesters Johs. de Visser en J. Bosselaar in Aagtekerke, burgemeester Laurens Simonse Lzn. in Biggekerke, burgemeester A.J. Huijsman in Meliskerke en burgemeester David Kodde van Zoutelande, om er maar enkelen te noemen. Ook de voormalige gemeente Vrouwenpolder, waartoe Gapinge destijds behoorde, heeft enkele "boerenburgemeesters" gehad, onder anderen Jacobus Louwerse en Willern Maas. Op dit unieke plaatje zien we het gezin van burgemeester Jacobus Louwerse, die in Gapinge woonde. (De predikanten die destijds de combinatiegemeenten Vrouwenpolder en Gapinge van beide kerken gediend hebben, hadden hun pastorie in Vrouwenpolder.) Van links naar rechts poseren op deze omstreeks 1909 genomen foto: burgemeester Jacobus Louwerse en mevrouw Suzanna Louwerse-Wondergem, die aan weerszijden van het tafeltje zitten. Achter hen staan, eveneens van links naar rechts: Suzanna Louwerse en Jacoba Louwerse. Ook de foxhond is van de partij. Toen de samensteller nog in zijn geboorteplaats Serooskerke (W) woonde, heeft hij burgemeester Louwerse dikwijls op de fiets naar zijn werk zien rijden, in Vrouwenpolder, waar het gemeentehuis stond. De heer J. Louwerse was van 1917 tot 1938 burgemeester van Vrouwenpolder-Gapinge.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek