Garijp in oude ansichten deel 1

Garijp in oude ansichten deel 1

Auteur
:   J.Tj. Hoogstins en W. Kobus
Gemeente
:   Tytsjerksteradiel
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3668-6
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Garijp in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

De naam Garijp be staat uit twee delen. Ga dat is landschap en rijp een zan drug, die een dee 1 is van een groot zandplateau, waarvan lager gelegen glooiingen zijn overdekt met veen en andere grondlagen. Na de laatste ijstijd, vijftien- a twintigduizend jaar geleden, is in de loop van eeuwen dit zandplateau ontstaan door zandstormen en rivieren, die dit zand naar deze omgeving voerden en wierden en zandruggen vormden die de lagen keileem overdekten. Het ga, het landschap, ontstond door plassen, slinken en boomgroei, bij ons dorp en in de naaste omgeving. Er ontstonden in de loop van duizenden jaren bossen met woudreuzen van dertig tot veertig meter hoog. Door veenvorming (veenmos) tot meters hoogte raakten in de loop der eeuwen de bossen en wateren in onze omgeving onder veenlagen bedolven, mede door overstromingen, die ook massa's veen naar onze omgeving stuwden. Zo ontstonden het ga en de rijp, samengevoegd Garijp. Tot aan 1916 was het landschap aan veranderingen onderhevig. Eerst door verveningen, vanaf 1200-1300, en daarna, omstreeks de achttiende eeuw, door particuliere inpoldering van landerijen die om de zandrug (zandeiland) lagen, en tevens door boombeplanting bezijden zandwegen en landerijen op het zandeiland. Hierdoor kreeg ons dorp steeds meer het karakter van een wouddorp.

Voorheen was ons dorp een verlengstuk van het lage midden met een zeer droge zan drug. Door de op-

richting van het waterschap Eernewoude werd het in 1916 afgesneden van het lage midden en een volwaardig wouddorp. Mede door overstromingen en veenvorming heeft de bevolking van Garijp zich tussen 1100 en 1400 vanuit de omgeving verplaatst naar het zandeiland, zodat de kerk aan de rand van het dorp kwam te staan.

Vlak na 1100 kreeg Garijp, evenals Siegerswolde, zijn eerste kerkje van tufsteen, zonder zitplaatsen, met een dak van riet of stro en zonder kerktoren. Na 1200 werd het kerkje van Garijp vergroot en verhoogd, het dak werd van dakpannen voorzien en voor de kerk werd een zware tufstenen toren gebouwd voor het ophangen van de klok en voor verdediging. Siegerswalde was in het laatst van 1400 ontvolkt en verwoest. Daardoor verloor het zowel zijn kerk als zijn status als dorp. Het vormt nu samen met Garijp een dorp. Zo werd Garijp rond 1100 officieel een dorp. Omstreeks 1600 werden er prachtige beschilderde ramen in de kerk aangebracht, die later op onverklaarbare wijze zijn verdwenen. Er zijn echter aanwijzingen dat het dorp al veel ouder is en dat het in 800 al een houten kerkje rijk was. Ruimtegebrek verhindert mij om hier dieper op in te gaan.

Vanouds waren er in ons dorp drie standen. Zo waren er de adellijke families die op veertien stinzen hebben gewoond. Vermoedelijk zijn dit voor het grootste deel boerenhoeven geweest, bewoond door de zogenaamde

oeradel, grootgrondbezitters, uit wie later de zogenaamde heerschappen Friese adel ontstonden. Deze hadden aileen belang bij vervening en grootgrondbezit. Na de vervening hebben ze vermoedelijk in Garijp gewoond op zogenaamde buitenverblijven. Toen omstreeks de zestiende eeuw de macht van de roomse kerk op de achtergrond raakte, ging de macht over naar de heerschappen die in ons dorp woonden. Een tweede stand naast de heerschappen waren de huismannen, vrije boeren met stemrecht. Mede door de corrupte praktijken van de Friese adel - onder andere misbruik van stemrecht en uitbuiting van de boeren door veel te zware belastingdruk - was de verstandhouding tussen beide groeperingen zeer gespannen. Mede hierdoor was het liberalisme, vanuit Frankrijk naar ons dorp overgewaaid, vrij groot. Er ontstond hier een vrijkorps van patriotten, onlusten deden zich voor en mede uit angst voor de komst van de Fransen, verkocht de adel zijn bezittingen aan de vrije boeren, huismannen, uit ons dorp en anderen, wat een versplintering van het grondbezit ten gevolge had. De boeren trokken na 1800 aile macht aan zich. Door vererving ontstonden meer boerenhoeven en vermeerderden de kavels land met boomwailen op het zandeiland. Daarnaast woonden in ons dorp nog de armen, die tot 1900 rechteloos en bezitloos waren. Twee of drie gezinnen in een armelijke woning kwam ook in ons dorp voor. Er ontstond een groot aantal kleine zelfstandigen, kooplui in groot- en kleinvee,

losse werklieden en diverse handelaren met hondekarren, met of zonder hondo Maar ook deze categorie leed door de liberale en asociale toestanden veel armoede. Toch zijn er mede hierdoor veel dorpstypen in ons dorp ontstaan, waardoor het dorpsleven destijds veel kleurrijker was dan nu.

In ons deels rechtzinnige dorp was de invloed van staatsman Kuyper zeer groot. Er ontstond een christelijke school, het grootste deel van ons dorp ging over naar de dolerende kerk en het liberalisme en de vrijzinnigheid werden naar de achtergrond gedrongen. De openbare school werd omstreeks 1932 opgeheven. Er heerste in die tijd een onverdraagzaamheid tussen de gereformeerden en hervormden in ons dorp. We geloven echter dat we ailemaal blij zijn dat dit ailes nu voorbij is en dat we momenteel in een dorp wonen met sociaalvoelende, spontane en plezierige mensen. In een heel mooi dorp, waarvan de omgeving zuiver landelijk is, zonder industriele en recreatieve objecten. Garijp, een oase van rust en landelijke schoonheid.

Tot slot willen we allen bedanken die ons hebben geholpen door oude ansichtkaarten voor deze uitgave beschikbaar te steilen.

1. We beginnen onze tocht bij de Ate Reed, westelijk van ons dorp gelegen. Deze zandweg vormde voor de Siegerswo1dster boeren de verbinding naar de hooilanden in Eernewarre. In het verre verleden kon men slechts via de Kooiweg en door een zanding heen bovengenoemde hooilanden bereiken. Na 1860 werd de Ate Reed aangelegd door een zekere Ate Kooistra, een boer uit Siegerswolde, een uitbuurt van Garijp. Tijdens de ruilverkaveling van 1960-1970 is deze zandweg met bomen veranderd in een asfaltweg.

2. We wandelen door de Westerend in de richting van het dorpscentrum. Deze weg is bestraat met klinkers en aan beide kant en beplant met eikebomen, die in de zomer met hun loofdek de weg geheel overkoepelden. In de boerderij, op de voorgrond rechts, woonde Jan Hemrika. In 1950 moest deze fraai beplante straatweg p1aatsmaken voor een nieuwe rijksweg. Deze opname laat zien hoe de Westerend er omstreeks 1915 uitzag.

3. We gaan nu naar het tweede huis op de vorige foto, de pastorie van de Hervormde Kerk. Deze mooie pastorie is vermoedelijk omstreeks 1840 gebouwd. Kijkt u vooral naar de mooie dennebomen en het smeedijzeren hek. Let ook op de zonneblinden bij de onderste ramen. Onder op deze opname staat "Pastorie oude Geref. kerk". Deze benaming lOU juist zijn, wanneer deze foto voor de : do1eantie was gemaakt, dus voor 1880-1890. Daar deze foto na 1900 werd gemaakt, moet het zijn .Jiervormde pastorie", maar ja, het eerste woord van de tekst is "oude" en daardoor klopt deze benaming toch weI.

Kleine Buurt.

4. We gaan nu reehtsaf en zijn in het midden van de Kleine Buurt aangekomen. Let u vooral op de mooie kinderwagen en op de hondekar, getrokken door drie honden. Het huis reehts op de voorgrond is de dorpssmederij waar Lubbert v.d. Laan smid was. En links aehter de boom de boerderij waar de familie Mug woonde en waarin een winkel en een veestapel, bestaande uit een koe en een aantal varkens, aanwezig waren. De fruitboomgaard aan de andere kant van de weg behoorde bij de boerderij. Deze opname werd in 1903 gemaakt.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek