Gilze - Rijen in oude ansichten

Gilze - Rijen in oude ansichten

Auteur
:   G.J. Rehm
Gemeente
:   Gilze en Rijen
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3025-7
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Gilze - Rijen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Voor de samenstelling van dit boekje is een keuze gemaakt uit ansichten en foto's, die tussen 1900 en 1930 zijn vervaardigd en die bovendien grotendeels een ander beeld ten aanzien van de huidige tijd laten zien. Deze selectie hield in dat er voor Molenschot geen en voor Hulten slechts twee afbeeldingen overbleven, die voor opname in aanmerking kwamen.

De ansichten en foto's zijn straatsgewijze geordend, zodat als het ware een rondwandeling in het verleden door de gemeente wordt gemaakt. Deze wandeling vangt aan op de Heuvel te Gilze en eindigt in de Hoofdstraat te Rijen. Er is getracht het even wicht te bewaren tussen het aantal afbeeldingen van Gilze en dat van Rijen. De teksten onder de foto's zijn slechts bedoeld als geheugensteuntje voor de oudere beschouwers, die erdoor in staat gesteld worden hun herinnering op te frissen. Aan de jongere lezers biedt het boekje een kijkje in grootvaders tijd, waarbij de teksten hen op weg helpen de juiste plaats van het afgebeelde te bepalen,

Tijdens de periode 1900/30 nam de bevolking toe van 3.564 tot 7.489 zielen. Dat Was dus meer dan een verdubbeling. Die sterke toename had zich reeds aan het einde der vorige eeuw ingezet en werd bevorderd door een groeiende industrievestiging,

De industrie in de kerkdorpen Gilze en Rijen beperkte zich in de negentiende eeuw nog voornamelijk tot de leerlooierij, waarvoor gunstige factoren aanwezig waren. Rond 1860 vormde de looierij geen hoofdmid del van bestaan doch werd als nevenbedrijf van de landbouw uitgeoefend.

De grotere vraag naar het degelijke Brabantse schoenwerk na de grote Europese oorlogen tussen 1860 en 1870 had tot gevolg dat het aantallooierijen toenam,

terwijl andere reeds bestaande bedrijfjes door het bijplaatsen van looikuipen werden vergroot. In 1916 telde de gemeente naast enkele grotere schoen- en lederfabrieken nog een vierenzeventigtal looierijen, die met een tot drie arbeiders werkten. Hulten en Molenschot bleven agrarische dorpen terwijl zowel te Gilze als te Rijen de landbouw als middel van bestaan een voorname plaats naast de industrie behield. Van het totaal aantal fabrieken waren er te Rijen ten opzichte van Gilze tweemaal zoveel gevestigd. In Gilze was de nijverheid nagenoeg geheel een zaak van geboren en getogen Gilzenaren, als nader bewiis van de gebondenheid der inwoners aan de samenleving in hun dorp.

Te Rijen zijn de meeste grote fabrieken opgericht door van elders afkomstige ondernemers of naamloze vennootschappen. Zij leverden daarmede het bewijs dat Rijen economisch gunstiger gelegen was dan Gilze. Inderdaad waren de mogelijkheden tot aan- en afvoer te Rijen groter. Het dorp lag dichter bij de rijksweg en had sedert 1863 een station aan de eerste van staatswege aangelegde spoorlijn .. ยท De treinverbinding leverde de lederindustrie de mogelijkheid Franse schors in te voeren toen de vraag naar inlandse schors het aanbod ging overtreffen.

Terstond na de aanleg van de spoorlijn werd op verzoek van drieenveertig Rijense veehouders aan de najaarsmarkt op de derde dinsdag in oktober een aantal dagen toegevoegd, namelijk op overeenkomstige dagen in de maanden november tot en met mei, Herhaaldelijk zou het aantal marktdagen nog vermeerderd worden, het laatst in 1902. Toen telde Rijen per jaar negentien veemarktdagen. Na 1922 vervielen er weer een aantal, tot er in 1931 nog drie markten in

het v66r- en vier in het najaar gehouden werden. De industrie maakte natuurlijk terstond gebruik van de spoorwegen voor de aan- en afvoer van haar produkten, doch reageerde toch langzamer op de gunstige situatie waarin Rijen was komen te verkeren. Het eerste grote bedrijf dat zich aan de spoorlijn vestigde was de steenfabriek van Van den Heuvel, waar in 1869 met de produktie werd gestart. De N.V. Electrische Werktuigenfabriek (thans N.V. Ericsson) vestigde in 1908 een bedrijf aan de rijksweg. Beide fabrieken boden aan vele hand en werk. Intussen waren hier ook een aantal grotere looierijen en lederfabrieken gesticht, Te Gilze begon Botermans in 1890 met een steenfabriek en de in 1894 opgerichte koekfabriek van Smolders werd in 1908 van betekenis. Ook hier werden nog een aantal grotere leder- en schoenfabrieken gevestigd.

In gelijke tred met de economische ontwikkeling nam de bevolking toe. Van 1880 tot 1930 was het inwoneraantal van Rijen vermeerderd met ruim 248 procent en dat van Gilze, Hulten en Molenschot te zamen met ruim 138 procent. Deze toename had vanzelfsprekend invloed op de woningbouw. De in dit boekje getoonde afbeeldingen geven daarvan een duidelijk bewijs. De bouw van vele nieuwe woningen en de vervanging van oudere huizen zijn tussen 1900/30 te constateren. Frappant is daarbij dat een drietal bedrijven te Rijen elk een tiental woningen liet bouwen voor hun personeel, respectievelijk in 1908, in 1913 en in 1918. Dit had niets te maken met de sociale zorg van de werkgever voor zijn arbeiders, doch was slechts gericht op een voortdurende voorziening van arbeidskrachten in het bedrijf.

Uit het bovenstaande valt te concluderen dat de ont-

wikkeling van Rijen in een sneller tempo ging dan die van Gilze, waar ze toch een behoorlijke vaart had. Men kan zeker stellen dat het begin van de overvleugeling van het moederdorp Gilze door Rijen in de hier behandelde periode ligt.

De vliegbasis Gilze-Rijen heeft het beeld der gemeente z6 ingrijpend gewijzigd, dat hier een enkel woord aan het ontstaan ervan gewijd behoort te worden. De Eerste N ederlandsche Vliegvereeniging, in 1910 te Breda opgericht, legde een vliegkamp aan op de door bossen omzoomde Molenheide ten westen van de weg die de verbinding tussen Gilze en Rijen vormde. De pioniers van de luchtvaart stegen hier weldra op en maakten zelfs kleine rondvluchten. Een schouwspel dat vele toeschouwers trak! Vooral tijdens de Europese rondvlucht in 1911, toen alle bestaande vliegtuigtypes te bezichtigen waren, heerste er een onbeschrijfelijke drukte. Nadien organiseerde de K.L.M. hier vliegdemonstraties en rondvluchten. Het vliegveld werd tijdens de mobilisatie 1914/18 voor militaire doeleinden in gebruik genomen, Pas kort voor de tweede wereldoorlog ving men aan met de aanleg van een nieuw burgervliegveld "Nerhoven". De Duitse bezetter verenigde in 1940 dit juist gereed gekomen veld met het militaire vliegveld en voegde er nog een groot gebied aan toe.

Voor de illustraties is gebruik gemaakt van de verzameling van het gemeentearchief', terwijl de heren A.J.C. Botermans uit Gilze en P.J.M. Wuisman uit Oisterwijk enkele afbeeldingen ter beschikking stelden. Mijn dank gaat uit naar de heren A.J.C. Botermans te Gilze en J.P. van Beek te Rijen, die mij veel interessante aanvullingen op de onderschriften verstrekten.

1. Deze foto stelt de Heuvel voor tijdens de aan1eg der keibestrating in 1902. Gehee1 links een deel der koperslagerij Sprangers met ernaast de kapel en het St.-Jozefklooster. Medio 1869 openden de zusters uit Dongen hier een bewaarschool en aan het eind van dat jaar bovendien een meisjesschool. Voorbij het klooster ziet u de woonhuizen van de gezusters Ermen en van G. Smolders, koekfabrikant; daarachter stond zijn fabriek.

Den heuvel met klooster - Gilze

2. In 1908 was het straatbee1d van de Heuve1 a1 sterk veranderd. Rechts staat het woonhuis van H.A. Ermen aan de Aalstraat en daarachter de in 1906 gebouwde woning van weduwe G. van Poppel aan de Raadhuisstraat. Links vindt u de kapel en het klooster, de woning van de gezusters Ermen en het intussen verbouwde woonhuis van koekfabrikant G. Smolders. Het zogenaamde p1antsoen alhier zou later oak wei met de weidse naam Wilhe1minapark worden aangeduid.

3. De andere zijde van de Heuvel veranderde eveneens, zoals deze opname uit 1918 aantoont. Koperslager Sprangers liet in 1908 een nieuw winkelhuis bouwen op de plaats van de oude koperslagerij en in dezelfde tijd werd de kapel van het zusterklooster vervangen door een nieuwe meisjesschool. Geheellinks staat het cafe "In den Veehandel" van G. Kuijpers.

4. In de Raadhuisstraat riehtte G. Smolders in 1894 de "Zuid-Nederlandsche Stoomkoekfabriek" op. Ret bedrijf werd nadien herhaalde malen uitgebreid. Hier een kijkje in de bakkerij omstreeks 1917. Links bij de trap en iets hoger staat de firmant J. Smolders en sehuin v66r hem, met pet, diens vader G. Smolders sr., opriehter van het bedrijf. lets verder naar reehts bij de oven staan bakker Van Buel en J. Lampe, een uit Belgie gevluehte bakker. Elektriciteit betrok de bakkerij van de maehinefabriek Van Dorst uit de Kerkstraat.

5. Vanaf de Heuvel had men in 1902 dit gezicht in de pas bestrate Raadhuisstraat. Hoewel een eerste automobiel reeds in 1897 Gilze passeerde, konden voetgangers zich to en nog zonder levensgevaar op de rijweg begeven. Links staan de woningen van de gezusters Ennen en G. Smolders en het cafe met harmoniezaal van Segers. Rechts ziet u de woonhuizen van mejuffrouw M. van Miert en J. de Bont, waarnaast thans de Burgemeester van Mierlostraat uitkomt.

Raadhuisstraat, Gilze

6. Deze foto geeft vanaf het raadhuis een gezicht naar de Heuvel in 1919. Rechts op de voorgrond staat het in 1917 gebouwde woonhuis van Adr. Raaijmakers; daarnaast ziet u achtereenvolgens de waning van gemeentesecretaris B. van de Kieboom; het in 1909 gebouwde huis van Jos Segers; de harmoniezaal en het cafe "Segers" en de woning van koekfabrikant Smolders. Links staat het woonhuis en de brouwerij van Brouwers.

7. Hier ziet u het raadhuis in 1918. Deze zeventiende-eeuwse predikantswoning kwam in 1796 als raadhuis in gebruik. De voorgevel kreeg dit uiterlijk door een verbouwing in 1876. Het gemeentebestuur ruilde het pand in 1921 (na overleg met het kerkbestuur) met het patronaat in de Nieuwstraat. Tijdens de tweede wereldoorlog werd het gebouw verwoest. De eerste woning voorbij het raadhuis liet herbergier Everts bouwen op de plaats van een ouder woonhuis. Rechts het woonhuis, met looierij erachter, van Hoevenaars-Van Poppel. Hierin had notaris Le Maire zijn kantoor, doch hij woonde in een deel van het raadhuis.

Groeten uit Gllze

8. Als u op het plein staat, ziet u de Raadhuisstraat in 1917. Juist voorbij het raadhuis is de woning van Ad. Raaijmakers in aanbouw. Op de voorgrond rechts ziet u het caferestaurant van G.C. Everts. Rechts staan achtereenvolgens de woning van expediteur J. Bezems; de zijgevel van het woonhuis van J.B. Brouwers, die hier een looierij had; de winkel in manufacturen van Jac. Preijers en de bakkerij van Jan Preijers.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek