Gorinchem in oude ansichten deel 1

Gorinchem in oude ansichten deel 1

Auteur
:   C.A. van Hoogdalem
Gemeente
:   Gorinchem
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1795-1
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Gorinchem in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

WOORD VOORAF

Het is verheugend dat de belangstelling voor het stadsbeeld uit voorbije jaren een herdruk van "Gorinchem in oude ansichten" mogelijk maakt. Dat is een gunstig teken en het bevestigt de woorden van Bilderdijk maar al te zeer: "In het verleden ligt het heden ... ". De gelegenheid wordt opnieuw geboden om de wandeling door Gorinchem te maken aan de hand van de heer H. van Hoogdalem. Helaas kan hij u niet in eigen persoon vergezellen, want hij overleed op 4 oktober 1970 in de leeftijd van tweeenzeventig jaar. Zijn geschriften, waaruit de liefde tot zijn geboortestad duidelijk bliikt, zullen echter tot in lengte van dagen blijven bestaan.

Deze uitgave is niet precies gelijk aan het boekie, dat in 1967 verscheen. Van de gelegenheid is gebruik gemaakt de storende fouten, die de oorspronkelijke uitgave ontsierden, te herstellen. De auteur was op de hoogte van de onvolkomenheden van de tekst, zoals hij ondergetekende meerdere malen verzekerde. Ze waren te wijten aan de snelheid waarmee een en ander tot stand moest komen. Met enorm veel genoegen schreef de heer Van Hoogdalem de bijschriften bii de door hem geselecteerde afbeeldingen. Zo ontstond een beschrijvende wandeling door Gorinchem, dat hij kende als geen ander. Het verhaal vloeide als het ware uit zijn pen en laat zich dan ook met plezier lezen.

Op verzoek van de uitgever zijn de onnauwkeurigheden zoveel rnogelijk hersteld. Soms moest de tekst enigszins worden aangepast, zonder afbreuk te doen aan het oorspronkelijk geschrevene. De nummering

van de foto's is echter niet gelijk aan die van de eerste uitgave. De afbeelding van de weesmeisjes voor het weeshuis ontbreekt, want die foto had betrekking op weesmeisies in Apeldoorn, zoals de auteur te laat bemerkte. Nu is daarvoor in de plaats een andere foto gekomen, evenals voor de laatste afbeelding.

Bij de samenstelling putte de heer Van Hoogdalem indertijd rijkelijk uit zijn eigen prentbriefkaarten- en fotocollectie, die hij reeds in 1957 aan de gemeente had geschonken. Het voortbestaan van de met zorg opgebouwde verzameling was daardoor tot in lengte van dagen verzekerd. Nu berust die verzameling in het Archiefgebouw en zij is daardoor door ieder die het wil te raadplegen. Verder maakte hij gebruik van de toto's van de Vereniging Oud Gorcum - die collectie is thans eveneens in de openbare archiefbewaarplaats ondergebracht - en van die van de heer F .A. Swaters. Ook deze verleende nu weer ziin gewaardeerde medewerking. Om druktechnische redenen was het noodzakelijk van aile opgenomen afbeeldingen nieuwe reprodukties te maken.

Ondergetekende laat verder het woord aan uw gids, de heer Van Hoogdalem, die u zal meenemen op een met een vlotte pen geschreven tocht te voet door zijn geliefd Gorinchem, waarbij hij aan de hand van afbeeldingen rond de eeuwwisseling zal wijzen op talrijke bijzonderheden.

A.I. Busch, archivaris van Gorinchem

TEN GELEIDE

Ik zou me kunnen voorstellen dat u, bladerend in dit boekje met prentjes, de indruk zoudt overhouden, dat het in de tijd rond de eeuwwisseling in Gorinchem, of - zoals we onder elkaar zeggen - "Gurcum", een dooie boel was. Maar vergist u zich niet! U krijgt slechts het gezicht te zien, "das Ansicht" zeggen onze oosterburen.

Zeker, men had minder haast dan nu. Men werkte langer en meer, maar men was allerminst ingeslapen binnen de veilige beslotenheid van wallen en muren. Je bent ten slotte niet voor niets al eeuwen lang streekcentrum met alle daaraan verb on den dienende activiteiten voor de bevolking van een wijde en welvarende streek.

Er waren goede spoor- en bootverbindingen met Rotterdam, Utrecht, Amsterdam, Dordrecht, 's-Hertogenbosch en Nijrnegen. Bovendien kon men zich per wagen of met eigen gerij naar Utrecht begeven; in twee dagen gemakkelijk uit en thuis. Niets belette u met de boot via de Keulse Vaart of het Merwedekanaal te varen naar Utrecht en vandaar naar Amsterdam door de reizen. Men leefde wel in een hoek van Holland tegen het Gelderse en het Brabantse aan, maar men voelde zich er allerminst opgesloten of af-

gesloten van de wereld random. Zelfs een "Keulse reis" - een begrip voor ver - was voor een Gorcumer met de rivieren de Merwede, de Waalen de Rijn,geen onoverkomelijke opgave.

Een net van beurtvaartdiensten over de kleine rivieren als de Linge en de Giessen en de talrijke boezems en vlieten van de Alblasserwaard verbond in die dagen de stad met haar orngeving, gelegen in drie provincies. Het veer op Sleeuwijk en dat op Woudrichem waren toen al belangrijke verbindingen in het nog schaarse verkeer tussen noord en zuid.

De maandagse markt, tevens veemarkt, trok als een magneet de bewoners van een wijde orngeving met aile soorten van gerij, waarvoor weer stalling en verzorging nodig was.

De paasmaandag- en pinkstermaandagmarkten gaven aan het stadje van circa 10.000 inwoners al een glans van feestelijkheid en uitbundigheid, waarin de stedelijke bevolking zakelijk en materieel in ruime mate deelde. De grote veemarkten - op vaste tijden in het jaar gehouden - culminerend in de St.-Maartensmarkten rond 11 november, maakten van het stadje een grote marktplaats van paarden en koeien en van kleinvee. Twee dagen duurde dit veefeest met de geur van stallen en van oliebollen. Dan was het werkelijk: "op markttijden in den stap riiden". De voorpret begon op de zaterdag en de zondag daarv66r wanneer de buitenlandse kooplieden kochten in de stallen. Van dit festijn, versterkt door een achtdaagse kermis, pikte menige stadgenoot een graantje mee, dat bij het kermis vieren goed van pas kwam. Het tweedaagse veefeest eindigde met een grootscheepse reiniging van

de straten, maar de lucht daarna bepaalde mee de sfeer van de kermisweek. Nee, kniesoren of slaapkoppen waren het in die dagen ailerminst.

Ook cultureel gezien was men aardig bij. Er bloeide een rijk verenigingsleven. Zang, muziek en dans, toneel en cabaret, het was er, zij het vaak met hulp van buiten. De "ijzerfabriek", de "peeenfabriek" en de "stroopfabriek" met wat scheepswerfjes, lijnban en, touwslagerijen, zeilmakerijen en sigarenfabrieken verschaften velen werk.

In de visserij op zalm, elft, fint en aile mogelijke soorten witvis yond een groot deel van de bevolking soms een goed, soms een pover bestaan. Een rijke vangst in het goede getij waarborgde niet altijd een onbekommerd leven. Dan moesten kerkelijke of stedelijke armenverzorgers bijstand bieden. Kerkelijk kon men vele kanten uit. Hervormd van licht tot zwaar, zoals men in die dagen zei. Luthers, gereformeerd en rooms-katholiek, terwijl de joodse gemeenschap in het zakelijke en stedelijke leven een rol van betekenis vervulde. Over de politiek maakte men zich niet al te druk. Men liet het wel over aan het "denkend deel der natie".

Het verongelijkt of te kort gedaan gemoed uitte zich in ingezonden stukken in de plaatselijke kranten. Men begon al te Ion ken naar Domela Nieuwenhuis en de zijnen. Niet zonder risico in die dagen, Dit ailes zult u moeten bedenken als u naar het gezicht van het stadje kijkt, zoals het zich aan u vertoont op de prentjes, Dan worden de maar al te graag voor de fotograaf poserende mensen levend en actief.

Bedenk dan verder dat u naar opa en opoe kijkt en

allicht vindt u voor hen een vertederend plekje in uw hart. Een enkel beeld, niet ontleend aan de prentbriefkaart, zal uw oog hier en daar treffen, maar het diende slechts om het straatbeeld als geheel te verlevendigen, De eeuwwisseling is ook de tijd waarin zich het nieuwe al kenbaar maakt. U zult wel eens een auto "op hoge poten" tegenkomen. Dat nieuwe ging ook aan Arkels oude veste niet voorbij.

Het thans verdwenen garnizoen had een grote plaats in het hart van de bevolking. De duizenden die in de loop der jaren onze Willems- en Citadelkazerne bevolkten zuilen - voor zover ze nog leven - er iets in vinden van een "feest der herkenning". Misschien oma het meest, omdat zij als Gorcumse van geboorte eens in die romantische dagen in Gorinchems lommerrijke dreven het aanminnige jonge hoofdje liet rusten tegen de brede borst van een vestingartillerist, met of zonder sterren en strepen.

Door en om dit Gorinchem van die tijd wil dit boekje u een gids zijn, Wandelt u mee? U behoeft niet bang te zijn voor verkeersborden, stoplichten en zebrapaden. Ook geen vrees dat u zult uitglijden over olievlekken, bananenschillen of de resten van een portie patat. Hoogstens bereidt u de mussen een feest als u zonder erg stapt in de gebruikelijke straatversiering afkomstig van het paard. Maar daarover niet getreurd! We gaan op stap!

H. van Hoogdalem

1. We ziin zojuist aangekomen uit de riehting Dordreeht met "het spoor", dat Gorinchem sedert 1883 met de rest van l'iederland verbindt, maar de stad zelf afsnijdt van haar landelijk gebied "De Banne". We maken geen gebruik van een koetsje. We gaan wandelen. Het is gezond en het spaart ons een kwartje voor de koets en een stuiver voor de fooi.

2. We treffen het, want op het Stationsplein is de fietsclub verzameld om te starten voor een tochtje en het maken van een foto. De dames zijn sportief gekleed met loden vlindertjes aan de rokken, de heren met klemveren aan de pijpen en in de fietsmandjes iets voor onderweg.

Lance Brllg GORrXCHE~

3. Ik wil met u weI even over de brug om u een blik te gunnen op het Kanaal van Steenenhoek, dat - als afwatering van de Linge - sedert 1819 onze stad aan deze zijde van haar omgeving afsluit.

4. Ook nog even naar de Korte Brug over de Keu1se Vaart of het Merwedekanaa1, dat sedert 1893 een derde barriere vormt op weg naar buiten.

Schutkolk )Ierwede Kanaal

GORINCHEM.

5. Maar het moet worden gezegd: het kanaal met zijn drukke scheepvaart op Amsterdam bracht ook veel vertier in de stad, zoals ons de schutkolk bij de Merwede laat zien.

6. We gaan nog niet de bruggen over de stad in, maar terug over de Lange Brug voor het maken van de "grate buitenom", de gebruikelijke zondagse wandeling voor vele Gorcumers. In de Kom van de Schelluinse Vliet liggen de beurt- en marktscheepjes, die naar plaatsen in de omgeving varen via de vlieten en boezems van de Alblasserwaard.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek