Grijpskerke in oude ansichten deel 1

Grijpskerke in oude ansichten deel 1

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Veere
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0290-2
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Grijpskerke in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Hoewel er over Grijpskerke reeds het een en ander gepubliceerd is in de door de gemeentesecretaris J.J. Engelvaart uit Meliskerke samengestelde platenboekjes "Mariekerke in oude ansichten" en "Kent u ze nog ... die van Mariekerke", is op verzoek van "De Zeeuwsche Boekhandel" dit platenboekje samengesteld, waarin uitsluitend oude ansichten en/of foto's over Grijpskerke zijn opgenomen. Beide bovengenoemde boekjes werden in 1974 uitgegeven. Dat deze platenboekjes bij zeer velen in de smaak vielen, moge blijken uit het feit dat het eerstgenoemde boekje zelfs een tweede druk bereikte en dat kort na verschijning beide boekjes al vrij spoedig totaal waren uitverkocht. Er was echter nog zoveel oud en interessant materiaal aan oude ansichten en/of foto's over dit Walcherse dorpje beschikbaar, dat het volkomen verantwoord was dit platenboekje te laten verschijnen. De samensteller spreekt hierbij dan ook de hoop uit, zonder aan de reeds eerder gepubliceerde opnamen uit Grijpskerke te kort te doen, dat het nieuwe platenboekje "Grijpskerke in oude ansichten" bij velen een welkome aanwinst zal mogen zijn over de geschiedenis van het oude Grijpskerke uit grootvaders tijd.

Grijpskerke is een oud dorp, gelegen in de polder Walcheren en tevens is het een ambachtsheerlijkheid, behorende aan het naburige Poppendamme, dat ten noorden van Buttinge ligt. In vroeger eeuwen kwam het dorp toe aan de edelen van die naam. Tot de voormalige zelfstandige gemeente Grijpskerke behoorde destijds de ambachtsheerlijkheid Poppendamme, die echter geen dorp was. Mr. Johan Karel van Cattenburch werd later de ambachtsheer van de beide heerlijkheden Grijpskerke en Poppendamme. In de onmiddellijke nabijheid van de dorpskern ligt de boerderij ,,'t Munnikenhof', een lusthuis met een sierlijk torentje, dat voorheen gebouwd werd door de geestelijken van de Middelburgse abdij.

Het gedeelte van Walcheren waarop Grijpskerke gelegen is, zag er in vroeger eeuwen heel anders uit dan tegenwoordig. Wanneer we een oude landkaart van dit gebied uit die tijd onder ogen krijgen, dan valt het ons op dat dit gebied bestond uit schorren en slikken, die gescheiden waren door ondiepe watergeulen, die van lieverlee in de loop der jaren aan elkaar slibden. Op deze

manier is de huidige polder Walcheren ontstaan, zoals we die thans kennen. De samensteller kon helaas niet precies nagaan, wanneer Grijpskerke gesticht werd. Grijpskerke werd een uitsluitend agrarisch dorp, dat lag in een gebied waar men in vroeger eeuwen nog al eens last had van overstromingen. Vandaar dat er ten westen van dit Walcherse dorp enkele vliedbergen lagen, waar de bewoners van het platteland met hun vee een veilig toevluchtsoord hadden bij voorkomende calamiteiten. Later werden deze vliedbergen gebruikt om er het vee te laten grazen. Ten slotte werden de vliedbergen afgegraven en geëgaliseerd.

Grijpskerke is een heerlijkheid en dorp, waarvan het grondgebied begrensd wordt door dat van de voormalige zelfstandige gemeenten Oostkapelle, Serooskerke (W), Sint Laurens, Koudekerke, Biggekerke, Meliskerke en Aagtekerke. Het beeld van dit Walcherse dorp wordt beheerst door de hervormde kerk, de gereformeerde kerk en het voormalige kasteel van wijlen vader Jacob Cats. Vroeger had Grijpskerke ook nog een in bedrijf zijnde korenmolen. Van deze van 1801 daterende grondzeiler waaide tijdens een hevige storm, op 19 januari 1944, de kap af. De bewoonde romp vormt een trieste herinnering aan de eens in bedrijf zijnde korenmolen van Grijpskerke, waarvan C. Coppoolse destijds de eigenaar was.

In het centrum van dit knusse Walcherse dorpje staat het tweebeukige, rechtgesloten kerkje, waarvan de zuidbeuk dateert van het begin van de veertiende eeuwen de noord beuk van ongeveer een eeuw later. De noordelijke zijbeuk werd in 1770 met een zogenaamd travee naar het westen verlengd, bij welke verbouwing het interieur zijn tegenwoordige aanzien heeft verkregen.

De voormalige gereformeerde kerk, gelegen aan het vroegere Booneswegje (thans Jacob Catsstraat), is in de loop der jaren afgebroken. Op de plaats van de oude gereformeerde kerk en pastorie staat thans de nieuwe gereformeerde kerk.

In de omgeving van Grijpskerke liggen enkele heel oude boerderijen, zoals de "Hoeve Zandvoort", waarvan de hekposten met wapendragende leeuwen die dateren van 1654, bij de wegverlegging ten gevolge van de herverkaveling, naar de nieuwe weg werden verplaatst. De "Hoeve Wilhelmina's

Oord" is een laat-gotische boerderij, die dateert van 1589. Deze boerderij heeft een aanbouw, die naar alle waarschijnlijkheid dateert van 1569, maar met zekerheid is dit jaartal niet vast te stellen. Het buitenhuis van de "Hoeve Oost Poppendamme", dat dateert van het begin van de zeventiende eeuw, verkeert helaas in een niet al te beste toestand. De boerderij "Munnikenhof' (de naam "Munnikkenhof' staat op het hek met twee k's), behoorde tot de voormalige zelfstandige gemeente Sint Laurens.

Grijpskerke is steeds een protestantse gemeenschap geweest. Er staan twee kerken, namelijk de reeds vermelde hervormde kerk en de gereformeerde kerk. Volgens het "Nieuw Kerkelijk Handboek" van Van Alphen telt de kleine Hervormde Gemeente van Grijpskerke ongeveer 375 leden (belijdende leden en doopleden). Deze Hervormde Gemeente wordt sinds 11 januari 1976 bediend door dominee B.W. de Wit. De Gereformeerde Kerk heeft sinds 8 april 1979 een predikant in de persoon van dominee L.C.D. Sinke. Deze kerk telt volgens het "Nieuw Kerkelijk Handboek" 520 leden.

Helaas verloor de gemeente Grijpskerke haar zelfstandigheid. Op 1 juli 1966 werd Grijpskerke namelijk met de naburige voormalige zelfstandige gemeenten Aagtekerke en Meliskerke samengevoegd tot de nieuwe gemeente Mariekerke, onder het bestuur van de op 16 april 1979 benoemde burgemeester mr. B.J. van Putten, die tot de SGP (Staatkundig Gereformeerde Partij) behoort, evenals zijn voorganger, e.G. Boender, die naar Wijk bij Heusden vertrok.

Aan het einde gekomen van deze inleiding, wil de samensteller alle bij de fotoverantwoording vermelde personen heel hartelijk bedanken voor het tijdelijk afstaan van diverse oude ansichtkaarten en/of foto's en tevens voor hun uitvoerige informaties. Thans gaan we een begin maken met onze rondgang door het oude Grijpskerke uit grootvaders tijd, waarbij de samensteller u allen niet alleen veel lees- maar ook veel kijkgenot toewenst.

1. Alvorens met onze rondgang te beginnen door het oude Grijpskerke uit grootvaders tijd, gaan we eerst eens de omgeving van dit Walcherse dorpje verkennen. Hiernaast zien we een van 1866 daterend situatiekaart je. In het centrum is de voormalige gemeente Grijpskerke gelegen. Het grondgebied van Grijpskerke, dat deel uitmaakt van de grote polder Walcheren, grenst ten noorden aan het grondgebied van Oostkapelle, ten oosten aan dat van Serooskerke (W) en Sint Laurens, ten zuiden aan dat van Koudekerke en Biggekerke en ten westen aan dat van Biggekerke, Meliskerke en Aagtekerke. Opmerkelijk is het feit dat er in deze, uit zeer vruchtbare zeeklei bestaande polder geen binnendijken liggen. Zoals op het kaartje duidelijk te zien is, lag er vroeger, even ten noorden van de dorpskern, een tol, die later werd opgeheven. In het westelijk gedeelte van het grondgebied van Grijpskerke lopen de Oostkapelsche en de Domburgsche Sprink (watergang), terwijl we aan de noordkant de Kleine Watering zien. Verder liggen in de omgeving van de dorpskern enkele boerderijen, zoals "Molenbaix", "Munnikenhof', "Poppendamme" , "Molenzicht" en ,,'t Huis Zandvoort". Aan de weg naar het zuidelijk gelegen Middelburg treffen we het gehucht Buttinge aan. In het zuiden van het grondgebied van Grijpskerke, ten westen van de "Hoeve Zandvoort", lag jarenlang de ruïne van Hoogelande, die destijds gerestaureerd werd en in welks kerkje diverse culturele evenementen plaatsvinden. Het gedeelte van de polder Walcheren waarin Grijpskerke ligt, bestaat uit vruchtbare zeeklei, zodat de landbouw het hoofdmiddel van bestaan is. De voormalige gemeente Grijpskerke had een oppervlakte van 1305 bunder, terwijl het dorp destijds, met de omgeving, 725 inwoners telde.

~/,.."", N' J,.,,"'t,,;? a~,,'<"'~ '''~9 '''cI"",1

"" " ??. ..;.. 1, .11 ?? 1""

2.

o dierbaar plekje grond, Waar eens mijn wieg op stond, Mijn Vaderland! .. '

Een gedeelte van een bekend schoollied, dat vroeger vaak gezongen werd.

Niet alleen de andere dorpen op Walcheren beschikken over een gemeentewapen, ook Grijpskerke heeft er een, waarvan we links een afbeelding zien. De omschrijving van dit wapen luidt als volgt. Deze gemeente, meestal genoemd "Grijpskerke c.a." en op 1 januari 1818 ontstaan uit de samenvoeging van de gemeenten Buttinge, Grijpskerke en Hoogelande, voert officieel geen wapen. Daarom is een blank gedamasceerd schild afgebeeld. In gebruik is evenwel het wapen dat op 31 juli 1817 bevestigd is voor de gemeente Grijpskerke, namelijk van zwart met negen leliën van zilver, geplaatst in drie rijen van drie. (Een wapen dat het geslacht Grijpskerke al in 1405 voerde.) In het midden zien we het wapen van Buttinge, bevestigd op diezelfde datum en dus officieel nog bestaand. Van goud met een rode, dubbele adelaar. De heren van Buttinge, welk geslacht in het einde van de vijftiende eeuw uitstierf, voerden ditzelfde wapen.

Rechts een opname van het wapen van Hoogelande, dat op diezelfde datum van kracht werd, "zijnde van zilver beladen met een druiventros, geplaatst en pal en chef van lazuur, beladen met drie kroonen van goud van het chef den zin".

3. We beginnen onze rondgang door het oude Grijpskerke uit grootvaders tijd met een opname van de hervormde kerk, die dateert van de veertiende eeuw, toen met de bouw van dit prachtige dorpskerkje een aanvang werd gemaakt. Het tweebeukige, rechtgesloten kerkje, waarvan de zuidbeuk van het begin van de veertiende eeuw dateert, heeft er ongeveer een eeuw later een noordbeuk bij gekregen. Dat was dus ongeveer in de vijftiende eeuw. Deze noordelijke beuk werd later, in 1770, met een travee naar het westen verlengd. Bij deze verbouwing verkreeg het interieur zijn tegenwoordig aanzien. Vooraan zien we het portaal, dat toegang verschaft tot de kerk. Rechts van het kerkgebouw staat nog de oude consistoriekamer (ook wel kerkeraadskamer genoemd). Duidelijk zijn de twee beuken te zien, waar tussen we de toren zien. Links van de kerk staat de aan de Kerkring gelegen oude hervormde pastorie, waarin diverse predikanten kortere of langere tijd gewoond hebben.

In 1974 werd dit kapitale gebouw afgebroken en verrees er op dezelfde plaats een meer moderne woning. De huidige hervormde pastorie staat in de Cornelis Visstraat 11 in Grijpskerke. Tijdens het klaarmaken van de kopy voor dit platenboekje (1979) werd deze pastorie bewoond door dominee B.W. de Wit, die sinds 11 januari 1976 predikant is van de Hervormde Gemeente. Juist boven het dak van de oude consistoriekamer ontwaren we nog het torentje van de aan de Jacob Catsstraat staande gereformeerde kerk, die inmiddels gesloopt is. Rechts onder zijn duidelijk de grafpaaltjes te zien op het kerkhof, waar men vroeger de overledenen ter aarde bestelde.

Grijpskerke, Herv. kerk

4. Het zullen alleen de ouderen uit Grijpskerke zijn die haar nog herkennen. We bedoelen mejuffrouw Ina Rotte, de dochter van bakker A.G. Rotte, die zijn bakkerij aan de Kerkring had. Haar vader was destijds lid van het schoolbestuur, waarvan in het eerste boekje over Grijpskerke een opname voorkomt (afbeelding 21).

Naar alle waarschijnlijkheid heeft Ina ter gelegenheid van haar verjaardag niet alleen een bos bloemen, maar tevens een nieuwe fiets gekregen. En dat was in de crisistijd geen kleinigheid, want voor een nieuwe fiets moest men in die tijd een bedrag van zegge vijfentwintig gulden neertellen. Maar bakker Rotte kon het betalen en dus kreeg zijn dochter deze nieuwe fiets. Het was voor die tijd al een modern vervoermiddel. Let maar op de mooie kettingkast en de bagagedrager met twee riempjes. Let ook op de beide handremmen aan het stuur, waar tevens de carbidlamp aan bevestigd is voor de in de avonduren nodige verlichting. Het kwam vroeger maar sporadisch voor dat een damesfiets al beschikte over een lamp. Om deze lamp aan te steken was er carbid nodig, dat in het onderste gedeelte van de lamp was opgeborgen. De lamp kon aan de voorzijde worden open gedraaid en met een lucifer kon men dan deze carbidlamp aansteken. In deze fietslantaarn werd carbidgas verbrand, waardoor er een vlam ontstond. Bij stormachtig weer was het wel een moeilijk karwei deze lantaarn aan te steken. Ook kwam het wel voor dat een brandende lamp door de wind uitging.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek