Haaksbergen in grootmoeders tijd

Haaksbergen in grootmoeders tijd

Auteur
:   H.G.M. Schulten
Gemeente
:   Haaksbergen
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6203-6
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Haaksbergen in grootmoeders tijd'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Inleiding

Haaksbergen, "de Ster van Twente" zoals de pramotionele slogan van de laatste jaren luidt, heeft met name in de naoorlogse periode een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt.

In mei 1940 telde het dorp ongeveer 10.000 inwoners, een aantal dat nu meer dan verdubbeld is tot bijna 24.000. In de eerste helft van deze eeuw liep het inwonertal gestaag op van enkele duizenden inwoners.

Kenmerkend voor Haaksbergen is het verschil in landschappen in de oostelijke en westelijke helft. Buurse, dat in de oostelijke helft ligt, is omgeven door fraai natuurschoon met venen, heide en bossen, aan de zuidoostzijde zijn er de uitgestrekte bossen van het Lankheet en hetAssinkbos, terwijl de westzijde van de gemeente met daarin het kerkdorp St. Isidorushoeve meer gekenmerkt wordt door cultuurgebied, waarin akkers en weilanden domineren.

Door de vrij gei:soleerde ligging in de zuidoosthoek van Twente, omgeven door moerassen en veengebieden, heeft zich in de vorige eeuwen geen sterke ontwikkeling voorgedaan.

De grate opbloei vond pas plaats in de tweede helft van de vorige eeuw, toen de vele huiswevers plaatsmaakten voor de industrie.

De komst van de G.0.L.S., de Geldersch-Overijsselsche Lokaal Spoorweg, betekende een doorbraak in de industrialisatie en

vanaf dat ogenblik verrezen er grate textielfabrieken.

Dit had echter een sterk eenzijdig karakter en toen de teloorgang van de textielindustrie zich in de jaren zestig en zeventig van deze eeuw doorzette, betekende dat niet minder dan een ramp voor Haaksbergen.

Gelukkig waren er twee factoren waardoor deze economische terugslag het hoofd kon worden geboden, namelijk de vestiging van een aantal fabrieken op elektratechnisch gebied in de jaren dertig en het feit dar met de uitbreiding van Haaksbergen gekozen werd voor een meer gedifferentieerde aanpak.

Uit de jaren van de opkomst van de textielindustrie herinneren ook thans nog een aantal fraaie herenhuizen en landgoederen. Het centrum wordt gedomineerd door de eeuwenoude Pancratiuskerk, met daaramheen een stratenpatraon dat nog vrijwel identiek is aan de situatie van ruim driehonderd jaar geleden. De ruim 10.000 hectare grate gemeente telt drie centra: het dorp Haaksbergen en de kerkdorpen Buurse en St. Isidorushoeve. Ruim zestig jaar geleden ontstond het kerkdorp Veldmaat, maar de toenemende woningbouw vanuit beide centra was er de oorzaak van dat er momenteel van een aaneengesloten gebied sprake is.

Hoewel Haaksbergen nimmer op stadsrechten heeft kunnen bogen, heeft het tach een rijke historie. Vooral het baanbrekende

werk van de Historische Kring zorgde ervoor dat de geschiedenis van Haaksbergen en zijn inwoners in diverse boeken is vastgelegd.

Voor het materiaal voor dit boekje heb ik dankbaar kunnen putten uit het rijke bestand van het Historisch Archief

AI bladerend in dit boekje kunt u kennis nemen van een deel van de geschiedenis van wat nu een welvarende gemeente is, maar waarover ruim een eeuw geleden nog smalend door een bezoeker gesproken werd als "een morsig dorp. met mestvaalten aan de straat".

Niets is meer te zien van deze negatieve aspecten, integendeel. een zeer gevarieerd winkelaanbod, vrijwel aIle ins telling en op onderwijsgebied, uitstekende voorzieningen op medisch en zorggebied en de nog steeds in ruime mate aanwezige natuurgebieden nodigen u uit tot een bezoek aan wat we tach wel met gepaste trots noemen, "de Ster van Twente".

Haaksbergen, H.G.M. Schulten

Zc'n zestig a zeventig [aar gel eden kon men overal in hetTwentse land de meilers, ofwel houtskoolhopen, aantreffen. Ook in Haaksbergen kende men meer kolenbranders, onder anderen de kolenhandelaar Siemerink, die het houtskoolbranden eveneens uitoefende. De foto is genomen bij een meiler in de marke Boekelo, tegenwoordig St. Isidorushoeve. De naam "Kolenbrander" van het gelijknamige erve en de Kolenbranderweg herinneren aan dit thans uitgestorven beroep. Voor de fabricage van hourskool werd elzehout gebruikt. De fabricage vereiste een gedegen vakrnanschap, want het verkolingsproces, het "gaar" worden, moest uitgekiend

begeleid worden. Gebeurde dat niet, dan kreeg de kolenbrander in plaats van hourskool as of onvoldoende verkoold hout, zodat het wekenlange werk van de meiler voor niets was geweest. Goe-

de houtskool van elzehout was vooral geliefd bij gouden zilversmeden, omdat andere houtsoorten te veel walm gaven, die neersloeg op het edelmetaal.

2 De VVV HaaksbergenBUUIse kampte jarenlang met een huisvestingsprobleem. De eerste VVV-functionaris, Henk van der Meij. kon naast zijn werkzaamheden als gemeenteambtenaar nog voldoende tijd vinden om te werken aan de informatieverstrekking in de toeristische-recreatieve sector. Naarmate het werk groeide bleek de behoefte aan een eigen onderkomen sterker. Een oplossing werd gevonden in de bouw van wat men noemde "De Blokhut", een houten gebouw naast het gemeentehuis. Op 9 december 1 977 kon het gebouw in gebruik worden genomen. Toen de plannen tot uitbreiding van het gemeentehuis nader gestalte kregen moest

de blokhut wijken en werd verkocht als woonhuis in de omgeving van de Watermolen. De VVV HaaksbergenBuurse verleent nu haar dienstverlenende activiteiten vanuit een nieuw gebouw op

de hoek Molenstraat-Eibergsestraat,

3 Ter gelegenheid van het dertigjarig bestaan van de Haaksbergse Harmonie werd er in 1931 vanzelfsprekend een staatsiefoto gemaakt. Uniformen behoorden nog niet tot de uitrusting van het korps, dat het meer moest hebben van muzikale prestaties dan van uiterlijk vertoon. Op de bovenste rij, links:]. Stokkink, ]. Bach, G. Veehof en A. Dijkhuis. Idem rechts:]. Lammers,]. ter Riet,]. Embsen, H. Oltwater en H. Bouwhuis. Middelste rij: B. Velthuis, H. Wijlen, G. Bos, H. Rietman, ]. Westendorp, B. Berghuis, B. Bossewinkel, C. Dijkhuis (dirigent), H. Ulenbelt, H. Ernbsen, WWijlens, G. Hannink, H. Markink, G. Stokkers, Th. Wijlens, Th. Brevink en]. Velt-

huis. Onderste rij: H. Markink, G. Noordink,]. Brevink, ]. Morsink, H. Stokkink, G. Borghuis, B. Dijkhuis, B. Wijlens, G. Rietman en H. Lammers.

4 In 1867 werd in het Noordhollandse Avenhorn Herman van der Haar geboren. Als twaalfjarige kwam hij in Twente terecht en van toen af dateerde zijn liefde voor de Twentse natuur en cultuur, zoals hij die later in zijn talrijke schilderstukken vastlegde. Na zijn studies aan de Kunstacademie in Dusseldorf en in Den Haag trok hi] naar Polen, Italie en weer naar Duitsland om uiteindelijk in Haaksbergen te belanden. Wanneer dat geweest is is niet exact bekend, maar wel is zeker dat hij verblijfhield in Hotel De Moriaan. Deze fota dateert van zijn Haaksbergse periode, waar hij een boerenvrouw op het land schilderde. In 1966 organiseerde de Kunstkring

Haaksbergen een expositie waarop niet minder dan 54 werken van hem te zien waren. Hoogtepunt van de tentoonstelling vormde het schilderij "Verkoping op een boerendeel", een tafereel dat

in Haaksbergen speelt. Een zoon van Herman van der Haar bood het later aan de gemeente Haaksbergen aan, waarna het nu een plaats in het gemeentehuis heeft gevonden.

5 Het vele honderden hectaren grote Buurser- en Haaksbergerveen bood vroeger volop gelegenheid tot het steken van turf Deze door de natuur geproduceerde brandstof is nog in ruime mate aanwezig, maar sinds Staatsbosbeheer het gebied onder zijn vleugels nam, is het gebeurd met de winning. Het veengebied is nu een eldorado voor flora en fauna. Het steken van de turf was een vak apart. Eerst moesten de maten worden uitgezet, waarna de bovenlaag, de schadden, werd afgestoken. Daarna volgde witte turf en naarmate men dieper kwam werd de turf steeds vaster van samenstelling. Ten slotte volgde het baggeren in de veenput, wat de

harde turf, de kluuri'n, opleverde. In 1973 demonstreerden de gebroeders Jan en Herman ter Beeke met hun maat Iohan Bouwman nag eens hoe het allemaal in zijn werk ging.

6 Naast de Pancratiuskerk is het Richtershuis aan de [hr. Von Heydenstraat een van de me est monumentale gebouwen in het centrum van Haaksbergen. Oorspronkelijk was het een gebouw met twee verdiepingen, maar de grate brand van 1851 heeft de bovenverdieping verwoest. Zoals te lezen valt op het wapenschild boven de ingang bouwde Richter Joan van der Sluys het gebouw in 1720. De vroegere benaming was "Het Saal". De grote zolders op de verdieping dienden als opslag voor het koren, dat als vorm van belasting door de boeren werd betaald. Hoewelniet oorspronkelijk tot her gebouw behorend vormt de fraaie deur aan de zijde van

de hervormde kerk eveneens een markant onderdeel van het Richtershuis. Deze deurlijst vormde vroeger een onderdeel van het huis "De Stoepe", eigendom van Henrica van der Sluys, een zuster

van de stichter van het gebouw.

f

7 "Beekgezicht met Roeibooties" zegt het onderschrift van deze ansichtkaart, die van voor de oorlog dateert. Bij de theetuin "De Watermolen" was her vooral 's zondagsmiddags een gezellige bedoening van families, die hier een bootje huurden. De nog ongekanaliseerde Buurserbeek bood ruimte genoeg voor deze vorm van recreatie.

8 Een sfeervolle foto, genomen in de Spoorstraat omstreeks 1920. De benaming "Spoorstraat" dateert pas van na de komst van "het Spoor" in 1884. Daarvoor heette de straat de Deldenerstraat. Het huis recht vooruit werd in de volksmond het Scholtenhuis genoemd, naar leden van de familie Scholten. Bij de volkstelling van 1850 werd het huis bewoond door Jan Willem ter Hogt. Op de plaats van het latere postkantoor werd ook al enkele eeuwen daarvoor gebouwd, onder anderen in 1661 door Gerrit Broekhuis. Niets is de mensen vreemd, want ook toen al kreeg hij te maken met een protest van zijn buurman, die vreesde dat het licht in zijn

huis zou worden weggenomen. In 1830 woonde er de uitVreden afkomstige kuiper Derk Ian Oldenkotte. De ondergrond werd in 1890 voor f 1800 aangekocht en bood in 1892 plaats aan het nieuwe postkantoor.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek