Heemstede in oude ansichten deel 1

Heemstede in oude ansichten deel 1

Auteur
:   C. Peper
Gemeente
:   Heemstede
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3750-8
Pagina's
:   120
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Heemstede in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

Het bezien van oude ansichten roept een ietwat weemoedige stemming op van een periode waarin wij ons graag nog eens zouden begeven. De zogenaamde "goede oude tijd " wordt veelal ge idealiseerd als minder gecornpliceerd, waarbij alles gemoedelijker toeging. Dit is betrekkelijk. De dorpsstructuur was weliswaar doorzichtiger dan thans, ieder kende elkaar, maar ook andermans zorgen om het dagelijks bestaan. De "goede oude tijd" was de periode van de schrille tegenstelling tussen welgestelden en armen. Voor de laatste groepering was er de grate onzekerheid over het bestaan, gezien de ontoereikende sociale voorzieningen. Alcoholmisbruik nam onder de minderbedeelden verontrustende vormen aan, terwijl de volksziekte tuberculose genadeloos toesloeg, weliswaar ongeacht in welke klasse van welstand men leefde. Het Heemsteeds gezin, waar van de tien kinderen er negen overleden aan tuberculose, mag niet model staan voor de omvang van deze ziekte, maar het gemiddelde sterftecijfer was relatief hoog. De bewoners lieten de verschijnselen op het terrein der geestelijke en algemene gezondheidszorg niet passief aan zich voorbij gaan. Drankbestrijdingscomite's en de Vereniging ter Bestrijding van Tuberculose deden hun heilzaam werk. De Heemstedenaren waren verder actief op velerlei terrein. Diverse verenigingen had den een korter of langer bestaan en sommige hebben nu nog een

belangrijke functie bij open bare manifestaties.

De woonplaats zelf is van een blekersdorp met vijfduizend inwoners uitgegroeid tot een forensenplaats met zevenentwintigduizend inwoners. Omstreeks de twintiger jaren namen rnoderne villawijken de plaats in van buitenplaatsen die eeuwenlang bestonden. Het aanzien van Heemstede veranderde, maar ook de oppervlakte van het grondgebied. De annexatie in 1927 had tot gevolg dat het noordelijk gedeelte van Heemstede bij Haarlem gevoegd werd. Om het tijdsbeeld van Heemstede volle dig weer te geven zijn in dit boekje be elden van dit grondgebied opgenomen. Het inwonersaantal liep ten gevolge van de annexatie terug met 5500 zielen waardoor het totaal aantal inwoners 11.562 werd. Hierdoor werd ongeveer het peil van 1920 bereikt: 10.483 inwoners. Hoe snel het inwonersaantal was gegroeid blijkt wel uit de cijfers van 1900: namelijk 5074 inwoners. In deze tijd woonden de ingezetenen voornamelijk aan de veelal eeuwenoude wegen. Omdat Heemstede destijds minder dan twintig wegen telde, was het dorp in zijn totaliteit overzichtelijk te noemen. Hieraan is het te danken dat oude Heemstedenaren de woonplaats begin 1900 - nu nog letterlijk overzien kurinen, Bij het verzamelen van de gegevens is hiervan uiteraard een dankbaar gebruik gemaakt.

Bij het rangschikken van de ansichten is van het

wegennet anna 1900 uitgegaan. De wandeling door Heemstede begint bij de Glip. Via de Voorweg, waar de eigenlijke dorpsbebouwing'begon, gaat het in de richting van het dorpsplein. Hoe belangrijk dit eeuwenoude centrum wei is blijkt hieruit dat er wegen in aile windrichtingen liepen, zoals de Voorweg, Achterweg, Cloosterlaan en Camplaan. In het dorpscentrum had zich tijdens de eeuwwisseling al een "winkelstand" gevestigd, varierend van een snoepwinkeltje tot een kruidenierswinkel met fouragehandel en een bakkerij. De Binnenweg was grotendeels on bebouwd. Ter hoogte van de IJzeren Brug bestond een hechte woonkern. Aan de Kerklaan waren tussen de IJzeren Brug en de Blekersvaartweg verschillende bedrijven gevestigd; tot aan de Herenweg stonden voornamelijk woonhuizen. De Blekersvaartweg was van ouds de vestigingsplaats van de blekerijen. De percelen grond tussen Herenweg, Blekersvaartweg en Binnenweg werden eeuwenlang als bleekvelden gebruikt. Bij de voortschrijdende mechanisatie van de blekerijen maakten bleekvelden plaats voor bollenteelt. Ter weerszijden van de Bronsteenweg ontstond ook een levendige bollencultuur. Het noordelijke gedeelte van Heemstede bestond voornamelijk uit de Haarlernmerhout en een aantal buitenplaatsen op welker gronden begin 1900, na koop door exploitatiernaatschappijen,

villawijken ontstonden. De Herenweg bewaart nog veel van de oude luister door de aanwezigheid van de buitenplaatsen. De rust is door de vrijwel aanhoudende verkeersstroom verdwenen en de tijd ligt ver achter ons dat (zoals Jacob van Lennep beschreef) een haas of konijn vlak voor de wandelaar de weg kon oversteken.

Aan de Herenweg, nabij de grens van Bennebroek, eindigt de tocht door Heemstede in oude ansichten, die grotendeels mogelijk werd gemaakt door het beschikbaar stellen van de collecties ansichten in bezit van mejuffrouw A.Y. Quak, mevrouw C.B. de WildeBuurman en de heer J. Bloemendaal, voorts door de informatieve gegevens verstrekt door de dames C. van Veldhuijsen-Out en J.P. van den Bos-Peeperkorn. Naar aanleiding van de artikelenserie "Heemstede vroeger en nu", die in 1969 en 1970 in de Heemsteedse Courant verscheen, mocht ik veel reacties ontvangen, waaruit waardevolle gegevens zijn geput. Een woord van dank aan de velen die zo spontaan hun me de werking hebben gegeven! In de vraag naar nog meer informatie over Heemstede wordt mijns inziens thans in ruime mate tegemoet gekomen vooral omdat een beeld meer zegt dan duizend woorden. Gewapend met dit gezegde vangt de wandeling door Heemstede aan.

Vanuit de richting Bennebroek komend, bereiken we de buurtschap de Glip. Deze ligt halverwege de oude dorpskernen Bennebroek en Heemstede tussen weilanden en buitenplaatsen en nam destijds als woongemeenschap een aparte plaats in. Iedereen kende er iedereen; zelfs zo goed, dat vanwege bepaalde karaktereigenschappen of beroepen bijnamen werden gegeven zoals: Spijker, Blauwe, Broekend, Bijenpik, Schoenvrik, Knors en dergelijke. Thans is de Glip ingebouwd door de nieuwe uitbreidingen en heeft daardoor een specifiek stukje volksleven verloren zoals zich dit onder andere afspeelde in het cafe van Van Velzen "Agent Amstel Bieren".

5

~l TEl E

6

De korenmolen de Nachtegaal, gebouwd in 1760, beter bekend als de molen van Hocker, domineerde sterk op de Glip. Deze stellingmolen he eft tot 1900 zijn wieken lustig laten ronddraaien. In dat jaar ging men over op stoomtractie, terwijl in 1914 de maalmachine aangedreven werd door elektriciteit. Uit die tijd dateert ook de bouw van de meelfabriek. De grondlegger van het in 1869 gestichte bedrijf was de heer H.H. Hocker, tevens gemeenteraadslid van Heemstede. De derde generatie Hocker heeft thans het bedrijf in beheer onder de naam H.H. Hocker en Zn. N.V. Meelfabriek.

-

"~T

De Clip in het begin van de twintiger jaren, waar aan de rechterzijde nieuwe woningen zijn gebouwd. Links is alles nog in oude stijl met de daglonershuisjes waarvan de laatste in 1970 zijn gesloopt. Destijds woonden bier grote gezinnen, die in behoeftige omstandigheden verkeerden met een weekloon van zeven gulden vijftig. De huishuur bedroeg een gulden vijfentwintig per week. Een rijtje van deze huizen droeg de naam het hofje van Zieren, de naam van de bouwer. Daarnaast was de toegang tot het nu nog daar gevestigde bedrijf van de firma Bonkenburg.

7

8

De Glipperweg in nieuwe stijl. De molen van Hocker begint mer in vervallen staat te geraken gezien zijn "gerafelde" wieken. Begin 1900 standen er aileen de twee huizen op de hoek van de Dr. J. Th. de Visserstraat. Ze werden bewoond door de heer Wildschut en de politieagent Silvis. Het destijds onbebouwde land bestond uit bollengrond behorend aan Bijvoet, later Kramer. Thans is er de dahliakwekerij van de firma Van Keek gevestigd. De stoomtram reed vlak langs de bedrijfspanden en het woonhuis van Hocker.

Het drietal fietsers met bloemslingers am passeert het buiten Meer en Berg. Het witte huis was door de toegangspoort gescheiden van de links liggende koetsierswoning en de paardenstal. Het woonhuis werd omstreeks 1910 gesloopt en jhr. Deutz van Lennep ging in het nieuw gebouwde Meer en Berg - thans Marienheuvel - wonen. Het aangrcnzende huis Meerzicht werd behouden.

9

10

De achterzijde van het oude Meer en Berg werd op de gevoelige plaat vastgelegd door de begaafde fotograaf Adriaan Boer uit BloemendaaI. De eigenaar, jhr. Deutz van Lennep, poseert met zijn hond bij het makerr van de opname. Mevrouw Deutz van Lennep zit terzijde. Deze dame heeft zich destijds verdienstelijk gemaakt op filantropisch terrein. In het bos lag de bekende ijskelder waar voor de zieke inwoners van het dorp ijs kon worden gehaald va or het aanleggen van compressen. 's Winters werd het ijs uit de sloten gehakt en in de ijskelder opgeslagen am de zomer door te komen!

c r.cer en ,:?e

cL~;'---.::.

Het huis Meer en Berg lag aan de ongeplaveide Glipperweg. Rond de bewoners van buitenplaatsen werden veelal anekdoten gesponnen. Zo ook bij de van Deutz van Lenneps: het verhaal deed de ronde dat de paarden van jhr. Deutz van Lennep met gouden hoefijzers beslagen waren, waardoor de naamgeving "het gouden klompje" voor de hand lag. Het was echter niet alles goud wat er blank; wegens financiele omstandigheden verlieten de Deutz van Lenneps in 1931 Meer en Berg. In de bocht van de weg ligt het bekende boerenbedrijf van Van Schie.

11

12

De vele buitenplaatsen die Heernstede rijk was - en is - werden omstreeks 1900 voornamelijk door particulicren bewoond. Bosbeek werd van 1879 tot 1913 bewoond door jhr. Van Merlen. Jhr. Van de Pol was evcneens een bekende bewoner. Niet minder belangrijk is de naarnsverbinding van De Wilde aan Bosbeek. Drie genera ties lang waren de De Wildes -- een bekend hoveniersgeslacht - tuinbaas van Bosbeek. De laatste tuinbaas A. de Wilde sr., was tot 1913 aan Bosbeek verbonden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek