Heerlen in oude ansichten

Heerlen in oude ansichten

Auteur
:   drs. L.E.M.A. Hommerich
Gemeente
:   Heerlen
Provincie
:   Limburg
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3761-4
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Heerlen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Heerlan

in Dude enslthtan

door

de redactie van het historisch tijdschrift "Het Land van Herle"

Zevende druk

jubileumeditie ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de uitgeverij Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXXXVII

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 3761 2 ISBN13: 978 90 288 37614

© 1969 Europese Bib1iotheek - Zaltbomme1

© 2007 Reproductie van de zevende druk uit 1987

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

1. In "Heerlen een nieuwe stad" zoals het zich gaarne presenteert, zijn nog oude "Ansichten" met behulp van illustratieve gegevens en plattegrondtekeningen te herkennen. Daarom is deze Heerlen-album "to the point", want zij draagt hiervoor de zichtbare bewijzen aan.

Het lokale verleden heeft zelfs diepe sporen achtergelaten, die niet uitgewist werden en waaruit het 20ste eeuwse Heerlen zijn eigen "Ansichten" heeft gemaakt. Hiervoor moet u eens de in deze album opgenornen plattegrond van 1890 vergelijken met die van J 968, uitgegeven door de plaatselijke V.V.V .. U zult zien, dat het centrumplan en het oude straten- en wegenbeloop de nieuwe uitleg van na 1890 wezenlijk hebben bepaald. Ook in de naamgevingen del' 20ste eeuwse stadswijken leven de van oudsher aldaar bestaande buurtnamen voort. En zo kan men, meer in detail, de doorwerking van de niet-doorgeknipte levensdraad met het verleden nagaan. Dit, ondanks het gegeven, dat bij de snelle verandering van agrarische gemeente tot de metamorfose in industriestad van een "breuk" gesproken moet worden, vooral in maatschappelijk opzicht met aile gevolgen voor het leefklimaat. Dit winst-

punt komt o.m. tot uitdrukking in ons modern stedelijk cultureel leven. Yolks- en buurtgebruiken, voortkomend uit de agrarische leefgemeenschap, zijn practisch verdwenen.

2. Daarenboven is deze uitgave verantwoord wegens de verzameling oude "Ansichten" als geselecteerde collectie. Het blijkt nu n.I. dat er van oud-Heerlen een groot aantal afbeeldingen, foto's en tekeningen, behalve op de gemeentelijke oudheidkundige dienst, ook nog onder particulieren voorhanden is. De voorbereiding tot deze uitgave heeft duidelijk gemaakt, dat men deze verzameling kan kwalificeren als een kennisbron met een eigen structuur, waaruit gemteresseerden met succes kunnen putten. Dit illustratief materiaal is niet zo maar een aardige prentenverzameling, gezellig om eens na te slaan. Het stijgt hierboven uit en laat zich ordenen tot een duidelijke samenhang, zodat men het verleden van Heerlen inderdaad te zien krijgt. Bovendien vult het in verschillend opzicht archiefteksten van de 19de-begin 20ste eeuw visueel aan.

3. Het is dan ook een sociale denkfout het modern-

stedelijke Heerlen afte wegen tegen het z.g. "dorpke" van weleer. Naast andere kennisbronnen, die hiertegen reeds zijn aangedragen en gepubliceerd, bevat dit "Ansichten" -album illustratief materiaal voor het gegeYen, dat het 19de eeuwse Heerlen een centrumdorp was met een stedelijk .Jets": het was geen dorp en ook geen stad: het was een klein, maar deftig aandoend stadje zoals H. Hennen, oud-secretaris der plaatselijke V.V.V., in een bijdrage over oud-Heerlen anna 1936 schreef. In 1886 verscheen te Gulpen een boekje, getiteld: .Langs de Geul. Schetsen uit Limburg", een ooggetuigeverslag van de arts J. Hobbel uit Rotterdam. Hierin treft men een gelijkluidende beoordeling aan. Heerlen had weI degelijk zijn eigen lokaal gezicht en karakteristiek gemeenschapsleven met eigen voertaal. Het was standplaats van de notaris, de kantonrechter, de rijksontvanger en van de marechaussee. Het hield sinds eeuwen markt. Voorts had er de postdirecteur zijn bureau. In 1896 werd onze stad op het bestaande spoorwegnet aangesloten. Met de bouw van het streekziekenhuis begon men in 1903.

In het centrum van de gemeente rondom de Pancratiuskerk, zetel van het dekenaat, stonden de restanten van

het Landsfort nog gedeeltelijk overeind, met hier en daar 'n waterpoel, 'n overblijfsel van de verdedigingsgracht. Deze in vervaIlen toestand verkerende resten van de defensieve kern werden rond de eeuwwisseling grotendeels met dynamiet opgeblazen. N iettemin heeft het zijn betekenis voor de territoriale landspolitiek van onze streek behouden. De loop der regionale geschiedenis heeft Heerlen uiteindelijk tot een belangrijke Nederlandse grensgemeente bestemd.

4. Benaderen we onze kiik op oud-Heerlen objectiever met behulp van de in deze album geplaatste afbeeldingen, die ons oordeel in een meer genuanceerde richting zuIlen ombuigen. De hierbij opgenomen teksten hebben m.i. twee funkties. Vooreerst wordt het afgebeelde nader toegelicht. Bovendien geven de onderschriften, samenvattend, een verhaal-in-puntzinnen van oudHeerlen-in-beeld. Om tot dit inzicht te kornen, moet men hiervoor de teksten eens alleen lezen

5. De afbeeldingen zijn systematisch gerangschikt - dus niet chronologisch -, waarbij uitgegaan is van de topografische kaart van Heerlen anna 1890, die nog

gangbare plaatseIijke benamingen vermeldt. De oudste woonkern "binnen de wallen" wordt centraal geplaatst. Vanhieruit gaan we de aangrenzende straten en pleinen alsmede de buitenwijken illustratief bekijken.

Met het voorhanden materiaal is het mogelijk gebleken het bewoningsbeeld, de typische bouwwijze, straten en pleinen, openbare gebouwen, vervoermiddelen, het marktleven en folkloristische gebruiken te laten zien. Ook de vestiging van de steen- en bruinkoolexploitatie is in beeld gebracht.

De opdracht oude stadsgezichten te illustreren is in strikte zin opgevat. Zodoende is aan het verenigingsleven, dat in deze vijftig jaren ongetwijfeld een bloeiperiode heeft gekend, nagenoeg geen aandacht besteed. Bovendien was hierover weinig bruikbaar materiaal voorhanden.

6. Bij de samenstelling is dankbaar gebruik gemaakt van de medewerking van particulieren, die nog veel "Ansichten"-materiaal in be zit blijken te hebben. Hierbij denk ik vooral aan de hulp van de heren Th. Janssen, cud-chef afdeling Bevolking ter gerneentesecretarie van Heerlen en N. Bollen, oud-chef technisch

hoofdambtenaar-afdelingschef der gemeentebedrijven van Heerlen. Zij hebben ons op royale wijze van hun topografische kennis van oud-Heerlen mededeling gedaan. Ook de fotografische dienst van publieke werken met aan het hoofd de heer P. Bos verdient hier bijzondere vermelding. En - last but not least - een woord van dank aan de heren van de gemeentelijke oudheidkundige dienst voor het vele uitvoerende werk onder de supervisie van de heer N. Eussen, chef de Bureau. Hij heeft hierbij volop gebruik gemaakt van artikelen, verschenen in de jubileumuitgave der plaatselijke V.V.V. onder de titel: ,,40-Jaar spoor en mijnen in Zuid-Limburg", Heerlen 1936. Ook gegevens, verwerkt in historische bijdragen, sinds 1950 verschenen in ons streektijdschrift "Het Land van Herle", kwamen nu goed van pas.

Bij de vierde druk:

De eerste druk verscheen in 1969. De gebruiker dient er rekening mee te houden, dat de teksten bij de foto's van die tijd dateren en niet tot op de dag van heden zijn bijgewerkt. Wei zijn enkele noodzakelijk geb1eken verbeteringen aangebracht.

Kaart van een gedeelte van oud-Heerlen, omstreeks 1890, samengesteid naar kaarten van de landmeter J.G. van Oppen en de "geometre" H.O. Neven. Duidelijk herkenbaar is het eertijds omgrachte eentrum random de St.-Pancratiuskerk. Historisch plaatselijke benamingen zijn erop aangegeven.

10

Gezicht op Heerlens centrum, anna 1886, gezien vanuit het noordwesten, naar een schiJderij van Teding van Berkhout. Van links naar rechts: de Gevangen- of Schelmentoren, de St.-Pancratiuskerk (nag niet verbouwd en vergroot) en het oude Raadhuis.

------------------.-------- I

:

I

I

I

1

~ II

Totaalgeaicht,

Groet uit ,}{eerlen.

Gezicht op Heerlens centrum (ongeveer 1900), gezien vanuit het oosten. Op de voorgrond de Gasthuisstraat; links op voorgrond de kruidentuin van Broeder Aloysius en de gebouwen van de "Kneipp"inrichting; in het midden het torentje van het Zusterhuis aan de Gasthuisstraat; direct daarnaast de toren van het oude Raadhuis; vervolgens de toren van de St.-Pancratiuskerk en de Gevangentoren; rechts het klooster St.-Clara.

11

12

Gezicht op Heerlen, genomen vanaf de Ambachtsschool en Mijnschool (thans L.T.S.) aan het De Hesselleplein, anno 1917. Op de voorgrond de huidige Schoo1straat, uitlopend in de Kruisstraat (even zichtbaar het huis "In het Kruis"), Links (gebouw met schoorsteen): de stoommeelmolen Roosen, opgericht in 1864, door brand vernield in 1899 en in datzelfde jaar herbouwd. Sinds 1904 in handen van Max Salm; later omgebouwd tot confectieate1ier van P. Schunck en rond 1966 afgebroken. Het grote open terrein rechts herbergt de tundarnenten van het Romeinse thermengebouw, opgegraven in 1940-1941. Hiertegenover de toenmalige Tempsstraat, thans Coriovallumstraat, met de loodsen van de hout- en bouwmaterialenhandel Ruemkens; daarachter het oude raadhuis en de St.-Pancratiuskerk.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek