Hei- en Boeicop en Schoonrewoerd in oude ansichten

Hei- en Boeicop en Schoonrewoerd in oude ansichten

Auteur
:   J.C. Denninger
Gemeente
:   Zederik
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2112-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Hei- en Boeicop en Schoonrewoerd in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Deze beide gemeenten zijn ongeveer even groot (iets meer dan negen vierkante kilometer) en hebben een burgemeester. Zij liggen in de Vijfbeerenlanden, tussen Vianen en Leerdam. Zoveel er geschreven en te vinden is van Schoonrewoerd, zo weinig is er over de vroegere geschiedenis van Heijkoop en Boeikoop bekend. Halma (1745) meldt dat BOEKOOP gelegen is in het land van Vyanen en HEYCOP of HEIKOOP een Dorp lastende onder Vyanen. Kerk en Predikant staan onder 't Classis van Gouda. Kok (1787) vermeldt alleen maar: zij maaken te zamen een Ambachtsheerlijkheid in het land van Vyanen. Wat de namen betreft (op vele manieren geschreven in de loop der jaren), weten wij dat het "koopnamen" zijn. De wildernissen werden opgekocht door een heer of een particulier (voor zeer weinig geld) van de graven van Holland of de bisschop van Utrecht. Deze had den er belang bij dat hun gebied meer bevolkt en ontgonnen werd. Heye en Boeie waren de eerste kopers, vandaar de namen! In een oorkonde van 1289 is voor het eerst sprake van Hei- en Boeicop als deel van de heerlijkheid Vianen. Heer Hubert van Vianen besliste bi har selves wz1le ende bi har selves rad eene scepedoem mede te rechtene, waaruit mag worden opgemaakt dat vanaf dat jaar Hei- en Boeicop zelfstandig werden.

Voor de lagere rechtspraak bestond er vanaf to en een schepengerecht (schout en zeven schepenen); voor de hogere rechtspraak was men onderworpen aan de jurisdictie van de kamer van justitie te Vianen, waarin de heren van Vianen reeds in 1385 "justitie deden". Het dorpsbestuur werd gevormd door de schout en vier heemraden. De fin ancien waren in handen van de gaardermeester. Tot 1795 vormden Hei- en Boeicop een zelfstandig gebied, waarin de besluiten van de Staten van Holland niet geldig waren. In 1890 waren er al vijfbonderd vijftig inwoners, die in huizen langs de weg woonden die ook nu nog de kade en waterscheiding tussen de polders Heicop en Boeicop vormt. Een eigen "geschiedenis" hebben Hei- en Boeicop eigenlijk niet gehad en dat is in grote tegenstelling tot Schoonrewoerd.

De geschiedenis van Schoonrewoerd hangt nauw samen met die van Leerdam. Oorspronkelijk waren er drie gebieden, namelijk de stad Leerd am , de heerlijkheid Ter Leede en de heerlijkheid Schoonrewoerd. Tot 1795 is dat een zelfstandig gebied, waarin de besluiten van de Staten van Holland niet geldig waren.

De geschiedenis van Schoonrewoerd is er een van kleine strijd, met dikwijls bloedige gevolgen voor de nijvere, over het algemeen boerenbevolking, die de wisseling van eigenaar, al of niet met gevechten gepaard gaande, lijdelijk over zich heen moest laten gaan. In 1890 telde Schoonrewoerd negenhonderd inwoners. Hoe oud de gemeente is, is niet met zekerheid bekend. Wei wordt de naam in de middeleeuwen herhaaldemk genoemd. 1025 mag als stichtingsjaar worden aangehouden. Heer Jan van Arkel gaf toen het bevel een aantal dorpen te stich ten en daarbij wordt ook "Schoonrewoerde" genoemd. In die tijd werden de grondslagen van de kerk gelegd, waarvan de toren uit hetjaar 1300 stamt.

"Schoonwoerd", ook van dit dorp wordt de naam in verschillende vormen geschreven, was een zogenaamde loknaam. In het woeste gebied van de Vijfbeerenlanden moest men immers mensen zien te krijgen die het land wilden ontginnen en ook in die dagen werkte de reclame en verzon men fantasienamen. Maar overdreven was die loknaam niet. Eens had dit fraaie dorp de schoonste rij Iindebomen van Nederland en, hoewel teveel beroerd door het verkeer, zijn er ook nu momenten dat men, stilstaand in de oude dorpskern, die loknaam aanvoelt. Hoewel de stichtingsdatum dus niet met zekerheid vaststaat, word t het al in het jaar 1112 vermeld en komt in een verdrag van 25 juli 1261 de naam, als "Sconreworth" geschreven, voor. Woerd betekent hoogte, hoewel de natuurlijke grond van Schoonrewoerd steeds door de mens is opgehoogd.

Schoonrewoerd lag op de grens van Holland en Gelderland en de naam van de Diefdijk, uit de middeleeuwen stammend en tevens de provinciale grens, geeft al aan hoe men dacht over

de wijze waarop die dijk was verkregen. Waren Holland en Gelderland in oorlog, dan kreeg Schoonrewoerd ruim haar deel. Er is weinig nieuws op dat gebied te vermelden voor dorpen en steden die in een grensgebied Iiggen! In 1479 bij voorbeeld brandden die van Gorcum het dorp nagenoeg plat en al moet men dan de aantallen mensen die erbij betrokken waren niet overschatten (in 1787 bij voorbeeld rukten de Pruisen met wei twintig huzaren via Asperen en Schoonrewoerd op om het doorsteken van de dijk in Meerkerk te beletten), als je boerderij afbrandde, maakte de hoeveelheid mannen die dat deed niet zo veel uit. Watersnoden waren trouwens in het algemeen nog erger dan oorlogen. In 1312 gaf heer Jan van Arkel "een vrije watergang De Huibert", lop end van Everdingen via Zijderveld en Schoonrewoerd naar het Merwedekanaal. Vroeger zou deze watergang, zo meent men vaak, door Schoonrewoerd hebben gelopen en later om de kom zijn heen geleid, waardoor de mooie dorpskom zou zijn ontstaan. Dat is echter niet juist. Er liep wei een gracht, die later gedernpt werd, door het dorp, waardoor inderdaad de dorpsbrink ontstond. Doeh dat was niet "De Huibert". Die volgde ook in de oudste tijden reeds haar huidige loop. Schoonrewoerd had vanaf 1205 (vallende onder het "regtsgebied van Leerdam") een "Kerk met eigen Leeraar; een eigen Schepenbank en een eigen Rosmolen". Verworvenheden waar men niet te licht over moet denken, want dit waren bijzondere privileges, die vele andere gemeenten noeh hadden noch ooit zouden krijgen.

Vit deĀ· geschiedenis van Schoonrewoerd blijkt een sterke aanhankelijkheid aan de Oranjes en de heerlijkheid komt ten slotte, te zarnen met het graafschap van Leerdarn, aan het Huis van Oranje. Dat gaf nogal wat strubbelingen met Vianen en Leerdarn, steden die veel meer "patriottisch" gezind waren.

Op 12 maart 1795 verklaarde Schoonrewoerd zich zelfstandig en koos een eigen dorpsbestuur met een schout, vier burgemeesteren en schepenen. De achtergrond was de enorme

schuldenlast van Leerdarn, veroorzaakt door de Franse bezetting, en de onvrede over het optreden van Leerdarn, ook in financiele zaken.

Van bijzondere schoonheid is het aan de Diefdijk gelegen "wie!". Officieel heet dat "De Kruithof", maar in de volksmond de "Wiel van Bassa", Deze wiel werd veroorzaakt door twee ernstige dijkdoorbraken, een in 1571 en een in 1573. Door de oorlogsomstandigheden van die dagen bleef herstel uit. Vianen was in die tijd in Spaanse handen en, wij schreven het reeds, een dorp in een grensgebied ...

Hoe het met de zelfstandigheid van dit trotse dorp verder zal gaan, weten we nog niet, Wat Vianen en Leerdarn en wat de patriotten of de Oranjegezinden niet konden bewerkstelligen, zal de herindeling zeker veroorzaken. De zo zelfstandige Schoonrewoerders zullen zich deze keer zeker niet met succes, zeals in 1787 met dorsvlegels en hooivorken, te weer kunnen stellen, De grenzen van 29 augustus 1796 zijn sindsdien niet veranderd. Maar of die grenzen zich zullen oplossen in die van Hei- en Boeicop en Lexmond, is nog steeds een open vraag op het moment dat dit boekje verschijnt, Wordt het misschien Hagestein, Zijderveld en Everdingen, of toch Leerdam? In 1804 kreeg Leerdarn Schoonrewoerd erbij, maar dat narnen de Schoonrewoerders niet en na een strijd met aile middelen en ondanks een "bezetting" van dertig cavaleristen uit Gorcum, die de secretaris en de ontvanger met geweld hun boeken ontnarnen, hielden de Schoonrewoerders vol. Misschien ook daarom besliste Napoleon in 1811 dat Schoonrewoerd, samen met Hei- en Boeicop, weer zelfstandig zou zijn. Wij wensen onze lezers veel kijkplezier met de hierna komende foto's en ansichten, die ons een blik gunnen op de jaren tussen 1900 en 1940.

1. Wij beginnen onze wandeling op de grens van Lexmond en gaan via de Zwaanskuikenbrug, gelegen over het Merwedekanaal, Hei- en Boeicop binnen. Het Merwedekanaal heette in vroeger jaren, veel meer streekgebonden, Zederikkanaal. De brug is niet veel veranderd, maar het uniform van de hedendaagse brugwachter ziet er nu wat moderner uit. De fraaie, oude lantaarns zal men heden ten dage tevergeefs zoeken. Op de achtergrond de boerderij waar Floor de Lange vele jaren boerde en waar nu een rijtje huizen staat.

2. In de riehting van het dorp passeren we de helaas afgebroken woning van huisslaehter Aai de Jong. Deze stond op de plaats waar nu R.J, de Lange woont, tegenover de winkel van Goof Middelkoop. Het was een karakteristiek, pallangs de weg staand huisje.

3. Bij het kerkhof is niet zoveel veranderd, zij het dan dat we met enige jaloezie naar de vele toen nog aanwezige bomen kijken.

4. Ook tegenwoordig vormt het buurtschapje "De Bosse HeuI" nog een enigszins aparte gemeenschap. Van wat op deze foto te zien is, is nagenoeg niets overgebleven. De heul zelf is vervangen door een foeilelijke betonbrug. Het oude, witte huisje, bewoond door Joppie, Joost en Dikkie Holl, is er niet meer en de hedendaagse cafetaria Verkerk lijkt in niets op het oude winkeItje van Gerrit Vink, zoais dat achter de vlierhaag nog juist te zien is.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek