Heukelum in oude ansichten deel 1

Heukelum in oude ansichten deel 1

Auteur
:   J.C. Denninger
Gemeente
:   Lingewaal
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4181-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Heukelum in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

HeukeJum (Hoekelom, Heukelem, Hoeckelom, OeckeJe, Hercules enzovoort) is een stad. V66r 1393 werd reeds stadsrecht verworven en in 996 wordt het aJ als "Ukele" vermeld. Een legende beweert dat hier een door de Romeinen gestichte tempel gewijd aan Hercules moet hebben gestaan (HercuJanum).

Buiten de wallen woonde de heer van Heukelum (gesJacht van de Van Arkels). Bestaansbronnen waren Jandbouw, paardenfokkerij, een weinig veeteelt en enige industrie zoals bierbrouwerij, fluweeJ- en zijdeweverij, klompenen stoelenmakerij. De achttiende eeuw gaf niet alleen economisch aan Heukelum de gena des lag, want ook door een brandstichting in 1772 gingen zesendertig van de honderd huizen en de fraaie kerktoren (in de vorige eeuw afgebroken) verJoren.

Dominee Barbas schrijft in zijn in 1892 uitgegeven boekje:

"De woningen verraden weinig welstand ... hier en daar tocli nog een wijnstok of lindeboom voor de huizen ... men vergadert staande bij de vroegere Oostpoort (Leerdamse Poort) of bij de (leugenibank onder de lin de waar eens de Gorkumse Poort stond... de bevolking is arbeidszaam en vindt haar bestaan in de landbouw ... de

paardejokkerij is praktisch verdwenen... de brouwerij en de weverijen werden in 1837 naar Gorcum overgeplaatst . .. velen vinden nog wel een bestaan in de stoelen- en vruchtenhandel ... uitnemend zijn de aardappelen die men er teelt ... omdat de landerijen aan enkele particulieren van buitena] behoren en aan de meestbiedende boeren worden verpacht vindt men bij dezen niet de welstand die de vruchtbare landouwen zo ten volle schijnen te beloven ... "

Beziet men de plattegronden tot 1900 dan blijkt het oudste deel van Heukelum te bestaan uit een bebouwing langs de Voorstraat en de Gasthuisstraat, die ook nu nog de waterkering vormen. Het is daardoor begrijpelijk dat de achtererven van de boerderijen uitkwamen op wat nu de Torenstraat is die in steeds sterker mate een beJangrijke verkeersfunctie kreeg.

Tot de reformatie fungeerde de verharde zuidkant van de Torenstraat als markt, ook tijdens de jaarlijkse processie. De noordkant was een afwateringssloot, waaraan die erven grensden.

Evenals de kerk stonden de meeste boerderijen op ophogingen, maar nu Jigt de kerk lager dan de Torenstraat,

hoewel nog steeds hoger dan de Achtersteeg (Evert Noolstraat). Dit is veroorzaakt door de voortdurende ophogingen "binnen de wallen". In de dertiende eeuw werd de grond al met twee meter opgehoogd en het ophogen gaat ook in deze tijd door.

Recente opgravingen in de kerk toonden aan dat daar vloer op vloer gestapeld ligt. Helaas verdwenen de oudste vloeren naar landelijke musea in plaats van dat ze in eigen gemeente of streekmuseum worden bewaard. Ook uit het verleden blijkt, dat bij de bevolking geen interesse bestaat voor een dorpsplein, hoewel, toen de pomp nog tegenover het oude stadhuis stond, werd daarover weI van "marktplein" gesproken. "Verzamelen" deed men er praktisch nooit, ook al omdat het "kerkhof te dichtbij ligt."

Heukelum nu lijkt een bescheiden dorp maar is duidelijk te herkennen als een stadie met als landelijke bijzonderheid,- dat het bestaat uit boerderijen. In 1850 stonden er honderd, in 1946 honderdzestig en door splitsing van boerderijen, het bebouwen van open terreinen (ook langs de voormalige wallen) nu ongeveer tweehonderdvijftien huizen, waaronder twee cafe's, nog slechts enkele boeren-

bedrijven (de meeste boerderijen verl oren hun werkzaamheid door de ruilverkaveling Tielerwaard-West) ongeveer vijftien winkels, een jachthaven, een meelfabriek en enkele kleine ambachtelijke bedrijven.

De grillige rooilijnen, de bochtige straten, de evenwichtige bouwwijze van vroegere ambachtslieden en stedebouwers, geven het stadje een prettig aandoend gezicht. Ook omdat de straten te nauw zijn voor snel modern verkeer is het te verwachten dat bij een evenwichtig beheer van wat er nog rest aan oude panden zoals de vroeger aan Maria gewijde kerk, het voormalige, verwaarloosde, oude stadhuis en een groot aantal niet monumentale, maar wel mooie of interessante panden zoals bij voorbeeld Gasthuisstraat 1 en 36, Torenstraat 1 en Voorstraat 1 Heukelum zijn stille schoonheid zal behouden en die meer en meer zal terugwinnen.

De groeiende behoefte aan stille recreatie en de ontdekking van het Lingegebied vlak tegen de randstad aan, rechtvaardigt het bestaan van oude stedekes zoals Heukelum aan de Linge, zodat het de betekenis die het als versterkte stad had tot de achttiende eeuw op geheel andere wijze, maar zeker even belangrijk zal herkrijgen.

1. We beginnen onze wandeling aan de overzijde van de Linge, nadat we langs het veerhuis de veerdam opgewandeld zijn. Het veerhuis werd het laatst bewoond door Manus van Vuren. Het weiland rechts is een stukje van de zogenaamde Galgenwaard. Hier werden de in HeukeJum veroordeelden terechtgesteld, Tegenwoordig is het een dagrecreatieterrein.

2. TerwijI we even rustig wachten om overgezet te worden door veerman Hannes van Kempen, genie ten we van het gezicht op Heukelum. Rechts zien we de in het begin van de jaren dertig afgebroken korenmolen. Het witte huis links is bet doktershuis in de Gasthuisstraat.

3. Op de Lingewal aangekomen gaan we eerst een bezoek brengen aan klompenmaker Fans de Kort (staand, in het midden), die ons met zijn drie zonen en zijn zwager Jan Kruis (zittend, links) het volledige fabricageproces van een paar klompen toont.

4. We blijven nag even op de Lingewal en worden daar enthousiast begroet door de tijdens de mobilisatie 1914/18 in een van de drie schepen geJegerde militairen,

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek