Hilversum in oude ansichten deel 2

Hilversum in oude ansichten deel 2

Auteur
:   F. Renou
Gemeente
:   Hilversum
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3791-1
Pagina's
:   144
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Hilversum in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

De gedachte om na een eerste deeltje een tweede boekje "Hilversum in oude ansichten" samen te stellen, leefde al lang. Met het eerste, in 1968 op zo uitnemende wijze verzorgd door wijlen de heer G. van Bokhorst, was de stof nog lang niet uitgeput. De ontwikkeling van Hilversum heeft immers zoveel facetten dat het niet mogelijk is alles in een boekje te belichten.

Hoewel het niet de bedoeling is een historisch overzicht te geven van de ontwikkeling van een dorp, wil het boekje zich toch ook niet beperken tot het ophalen van een aantal jeugdherinneringen van dorpsgenoten, die het Hilversum "van toen" nog gekend hebben. Daarom wordt ook de aandacht van de jongere generatie gevraagd. Zij kan erin zien hoe het vroeger was, wat veranderd is en daaruit enigszins begrijpen waarom het Hilversum van vandaag er zo uitziet.

Want er is veel veranderd en verdwenen. Toch kan nog veel herkend worden als er bij de oude kaarten wat verteld wordt. Om in het boekje een bepaalde lijn te volgen, is uitgegaan van een wan de ling naar een idee van mijn vriend F. van Oostenrijk. U moet zich voorstellen dat dit dan omstreeks 1920 gebeurt en een tweede wandeling een tiental jaren later. Zo is er

een bepaalde volgorde in het boekje gekomen, waarbij u wel moet beseffen dat de platen van beide wandelingen zijn samengevoegd, zodat het tijdsbeeld wat over elkaar kan schuiven. Ook heb ik een paar kaarten van rond de eeuwwisseling opgenomen, omdat deze in het verhaal pasten.

We beginnen op het Stationsplein, waar de reiziger aankwam, gaan dan door de wat tegenwoordig de Koninginneweg heet naar het noorden, door Trornpen berg en Spanderswoud, terug over de 's-Gravelandseweg, de Kerkstraat in naar de Groest. Via Langestraat, Kerkbrink, Vaartweg naar de rand van Hilversum, vervolgens Gijsbrecht van Amstelstraat, Havenstraat, Koningsstraat, Emmastraat en daama nog naar verschillende plekken Over 't Spoor.

Zo wordt dan in een honderd veertig foto's een beeld gegeven van Hilversum tussen de jaren 1890 en 1940. Vijftig jaar, waarin de plaats een explosieve ontwikkeling meemaakte. Ik heb getracht dit ook door de keuze van de kaarten te laten blijken.

Hilversum, aanvankelijk een bescheiden agrarisch heidedorp, groeit in de zeventiende tot de negentiende eeuw, voornamelijk door de weverijen en tapijtindustrie, tot een dorp van tienduizend inwoners in

1882. Inmiddels is in 1874 de spoorweg aangelegd, wat een enorme groei te weeg brengt. In ronde getallen: een verdubbeling van het inwonertal tot twintigduizend in twintig jaar (190 l ), weer in twintig jaar een verdubbeling tot veertigduizend (1922) en weer een verdubbeling in twintig jaar, ongeacht de oorlogsjaren, tot tachtigduizend (1946).

Hoe heeft Hilversum dit verwerkt?

Bij het bekijken van de kaarten valt de spanning op die deze snelle groei in het oude dorp heeft teweeggebracht. Nu, in 1980, krijg je de indruk dat de plaatselijke overheid in veel gevallen dacht: laat maar gaan, er is grand genoeg. In het oude dorp werden boerderijen verbouwd tot woningen of bedrijven of afgebroken en vervangen door nieuwbouw. Alleen het stratenpatroon bleef bestaan. Destijds had dit een duidelijke functie: van wegen die van buiten van de bouwen weilanden naar de bij elkaar staande boerderijen liepen. Thans is dit historische wegennet een belemmering. Het gemeentebestuur wist er in de jaren twintig al geen raad mee en bouwde het raadhuis buiten het centrum. De uitbreidingen, die onder leiding van de begaafde architect en stedebouwkundige W.M. Dudok gemaakt zijn, liggen als de bladen van een

bloem om de oude bebouwing. Dudok maakte ook een beeindigingsplan in 1933, waar nog altijd waarde aan gehecht wordt.

Er zijn geen kaarten opgenomen van woonwijken waarvan het karakter nog goed bewaard bleef. Het accent ligt daarom op het oude dorp en de oude villawijken. Het beschikbare kaartenmateriaal is vrij eenzijdig, daar ansichtkaarten alleen gemaakt werden van punten die er leuk uitzagen en verkoopbaar waren. Voor een aanvulling is gebruik gemaakt van enkele foto's, die welwillend beschikbaar gesteld zijn,

Het merendeel van de afbeeldingen komt uit de verzamelingen van F. van Oostenrijk en van de samensteller. Ook werd geput uit de collectie van de historische afdeling van "De Vaart". De directeur en de dienst voor Cultuur van de gemeente Hilversum dank ik hartelijk voor hun vriendelijke medewerking, . De toegewijde hulp van E.E. van Mensch was bijzonder prettig en waardevol. Voor enkele nummers kreeg ik nog een aanvulling van de foto- en kaartbezitters mevrouw G. van Bokhorst, H.W.A. Joosten, Rutger Schoute, dominee J. Smit, G. van Velsen en J.C. van Wessel. Voor hun medewerking zeg ik oprechte dank.

1. We beginnen onze wandeling op het Stationsplein, "onder de klok" zoals je toen afsprak. Op de kaart is het monumentale station van 1874 goed te zien. Het royaal uitgevoerde gebouw gaf al aan wat de Oosterspoorweg Mij. verwachtte van de nieuwe verbindingen met Amsterdam, Utrecht en Amersfoort. En inderdaad, de explosieve groei van Hilversum begon meteen. In het eerste jaar kwamen direct veel pensiongasten (700), die bij particulieren onderdak kregen. In 1876 werden er tachtig nieuwe huizen bijgebouwd, evenveel als in de tien voorliggende jaren van 1859 tot 1869 samen. Aantrekkelijk waren de rnooie natuur, de goedkope grond, vee! ruimte en er waren mogelijkheden voor fabrieken met woningen voor de medewerkers. Het opmerkelijke stationsgebouw staat er nu al meer dan honderd jaar als een getuige van deze, ook voor Nederland bijzondere ontwikkeling.

2. Op deze kaart zien we het Stationsplein omstreeks 1900, met rechts "de grote spoorbomen". De hoge masten zijn van de bovengrondse kabels en telegraaf1ijnen. Een paar rijtuigen staan te wachten op passagiers. Het witte gebouwtje is het tuinhuisje van de pastorie, behorend bij de oud-katholieke kerk, waarvan de achtergeve1 in het midden achter de muur te zien is. Het was een schuilkerk, in boerderijvorm gebouwd. De windwijzer was een engel met bazuin. Deze kerk bezat de gronden waarop de spoorlijn aangelegd werd. Het achtergedeelte van het kerkgebouw is pas in 1977 afgebroken, nadat het jaren dienst gedaan had als fietsenstalling. De rails op de weg zijn voor de paardetram naar 's-Graveland. Uit de oude afbeeldingen van het Stationsplein is duidelijk te zien dat bij de inrichting in 1874 de ontwikkeling van het vervoer per bus of auto niet te voorzien was. Het plein was een genoeglijk ontmoetingspunt voor jong en oud.

J(il'.Jersl.lm.

Stat~onspiein.

3. Toen de paardetram naar 's-Graveland in 1923 werd opgeheven, kwam direct de eerste autobusdienst, de maatschappij Amovarn, in bedrijf. Bij het verkeershuis kon men penningen kopen voor een rit naar het Palacehotel en naar 's-Graveland. De prijs was vijftien cent, toen toch wei een heel bedrag. Op afbeelding 1 ziet u zo'n eerste bus van de Amovam, met rechts de .Jurifwagens'' van Van Gend & Loos. Het witte gebouw op de achtergrond is de "Garage d'Automobiles" van W.F. Buschman, gevestigd in 1905. Op bovenstaande kaart ziet u een latere autobus naar Bussum, met links de chef J.J. Holtslag en rechts G. Sollman. Naar Loosdrecht was er een dienst verzorgd door J. Hoveling en de bussen naar Utrecht van de firma J.J.H. Ihle vertrokken van het brinkje bij de kei.

157 - Station met Overbrugging, J(ilversum.

4. Hilversum was een spoorwegknooppunt, met een uitgebreid rangeerterrein en een stoomlocornotievenloods. Daardoor was de grote overweg vaak en lang gesloten. Ten gerieve van de voetgangers werd er in 1910 een ijzeren overbrugging gebouwd. Het was heerlijk om, op de brug staande, je in de dampen van de passerende locomotief te laten opnemen. Je was dan "in de wolken" als hij onder je net goed pufte. De brug werd voor de elektrificatie in augustus 1941 verhoogd. Door de toepassing van de ahob (automatische spoorwegbeveiliging) en het minder voorkomende rangeren, was de overweg niet meer zo lang gesloten en kon de brug verdwijnen, wat dan ook in 1965 gebeurde. Onder de brug het huisje van de overwegwachter, die met handbediening zorgde voor het sluiten van de bomen.

?

?

. ..

~~I~_-

5. We kijken nog even naar het Stationsplein, nog in zijn glorietijd. Er is juist een trein aangekomen en de familie, keurig aangekleed, haalt haar gasten af. In plaats van rijtuigen, staan nu taxi's gereed en met een open touringcar kan een rondrit gemaakt worden door het mooie dorp en het Gooi. Voor de gewone lijndienst op Bussum werden bij mooi weer twee bussen met linnen kap gebruikt, die dus open gemaakt konden worden. De stationschefs, onder anderen H.M.P. van Ernmerik, woonden eerst in de dienstwoning op de bovenverdieping van het stationsgebouw. Later werd een aparte woning gebouwd; het huis links, waarin nadien de stationskapper gevestigd was. De bussen op de achtergrond staan opgesteld voor een rijwielstalling. Rechts zijn gezellige terrasjes,

6. De koninginnedagviering in het oude dorp was de gebeurtenis van het jaar. Een uitgebreid comite "Vereeniging Koninginnedag", waarin mensen uit aIle lagen van de bevolking zitting hadden, zorgde voor velerlei festiviteiten. Aan de versiering en het oprichten van erepoorten werd veel aandach t gegeven. Als een voorbeeld deze poort bij Stationsp1einfStationsstraat, 31 augustus 1908, mede door reclameborden van bedrijven betaald. Let op de kleding van de kinderen! Op de volgende afbeelding zien we dezelfde plaats als de poort is afgebroken.

}. Stationstraat vanaf de voetbrug

~ zezien - Hilversum.

7. We kunnen nu beter de Stationsstraat inkijken en zien de paardetram , die juist zijn rit naar 's-Graveland is begonnen. Achter de prachtige bomenrij staan de herenhuizen, nu grotendeels nog aanwezig. Links hotel Jans, dat jarenlang adverteerde met "Uw tweede thuis". De grote zaal werd oorspronkelijk "De Hilversumsche Schouwburg" genoemd; later werden er de eerste films vertoond en heette de zaal "Bioscope International". Weer later zijn er ontelbare toneelvoorstellingen gegeven door amateurgezelschappen en feestavonden voor verenigingen. En dan niet te verge ten de zaterdagse dansavonden! Het gebouw werd afgebroken voor de "verdeelweg".

Stationsiraai met vejkeershuis.

8. Waar op de vorige kaart nog een plantsoentje te zien was werd in 1921 het Verkeershuis gebouwd, naar een ontwerp van architect Dudok. In die tijd was het vreemdelingenverkeer zeer belangrijk en, zoals de toenmalige wethouder B.H. Bakker schreef: De welvaart vall Hilversum hangt tell nauwste samen met en is voor een groot deel afhankelijk van het vreemdelingenverkeer; vall een gestadige vermeerdering van vaste ell tijdelijke gegoede inwoners. De taak van de vereniging is nu meer gericht op inwoners die nu een vertier buiten Hilversum zoeken. Het gebouw is in 1971 afgebroken, "na 50 jaar trouwe dienst van beslotenheid naar openheid" en het bureau is sindsdien gevestigd in het voormalige restaurant aan het Stationsplein.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek