Huis ter Heide, Bosch en Duin en Den Dolder in oude ansichten

Huis ter Heide, Bosch en Duin en Den Dolder in oude ansichten

Auteur
:   dr. K.W. Galis
Gemeente
:   Zeist
Provincie
:   Utrecht
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1195-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Huis ter Heide, Bosch en Duin en Den Dolder in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

In 1901 werd het spoorlijntje Zeist-De Bilt-station (nu Bilthoven) in gebruik genomen. Dit lijntje, behorend aan de Nederlandsche Centraal Spoorwegmaatschappij (NCS), liep via prachtige bossen, begroeide duinen en stuifzanden door de noordelijke Zeister buurtschappen Huis ter Heide en Bosch en Duin. "Liep", want in 1941 werd het personenvervoer gestaakt en in 1972 eveneens het goederenvervoer. De stationnetjes en de spoorrails c.a. zijn verdwenen; het is allemaal verleden geworden. Deze spoorlijn was echter van veel betekenis voor de ontwikkeling van noordelijk Zeist, met name voor Bosch en Duin.

Wij gaan in gedachten zo'n zeventig jaren terug en samen met ons stoomtreintje van "Amsterdammers" Huis ter Heide en Bosch en Duin bezoeken. Te voet zullen wij vanuit de stationnetjes dan op verdere verkenning uit gaan. A propos, om Den Dolder op deze wijze te bereiken, dienen wij van de spoorlijn UtrechtAmersfoort (of Baarn) gebruik te maken en uit te stappen bij de halte Dolderseweg (nu station Den Dolder).

Voordat wij evenwel in onze coupé klimmen, willen

we u eerst iets over de historie van de buurtschappen vertellen, te beginnen met de oudste: Huis ter Heide. Omstreeks 1652 werd een nieuwe weg aangelegd van De Bilt naar Amersfoort en aan deze weg - in een van de "vakken" waarin de heidegrond ter weerszij was verdeeld en die ieder 100 roeden (= 13 7 meter) breed waren - werd een "tapstede" gebouwd, een pleisterplaats voor reizigers en postkoetsen, de herberg ,,'t Huys ter Heyde". Daaromheen heeft zich in de loop der tijden de gelijknamige buurtschap ontwikkeld. Er was vóór het midden van de zeventiende eeuw wel enige bebouwing in die omgeving (bijvoorbeeld de oude herberg "De Pan" en de voormalige uithof "Dijnselburg"), maar toentertijd ontbraken daar zowel de verdere woningen als de aardige benaming. Van een rustig, bosrijk deel van Zeist, trekpleister voor zomergasten in vroeger jaren, is Huis ter Heide thans verworden tot een van de drukste kwartieren van de gemeente.

Met de woongemeenschap Bosch en Duin ligt dat anders. Ook daar passeerde de nieuwe tijd niet ongemerkt, maar rust, ruimtelijke bebouwing, stille wegen, veel bos zijn nog ruimschoots aanwezig. Van de

Zeister buurtschappen is deze de jongste. Op een kaart van circa 1810 werd dit gebied aangeduid met "gemeen heideveld", gelegen op de "Amersvoorder Bergen" (zoals men de Heuvelrug hier toen noemde). Rond de eeuwwisseling behoorde veel daarvan tot het landgoed "Beerschoten" in De Bilt. Het eerste plan voor een villapark werd toen ontworpen door jonkheer A.E.W. Rutgers van Rozenburg. Er stonden in die tijd wel hier en daar wat villa's, maar overigens was alles nog puur natuur. En die indruk krijgt men er ook nu nog.

Wat Den Dolder betreft: dit is in feite een zeer oude gemeenschap en vermoedelijk is de huidige de derde met die naam in deze streek. De tegenwoordige buurtschap dateert vooral van 1902 en volgende jaren, toen er zich een zeepfabriek - met personeel - vestigde. Maar reeds in de middeleeuwen bestond er - iets noordelijker gelegen - een gehucht met die naam, waarschijnlijk bij een versterkt huis. Men vond daar toen uitgestrekte hoogvenen, met poelen en laagten vandaar de naam "dolre, dolder, dollard" - die in 1308 door de Utrechtse bisschop werden geschonken aan het Vrouwenklooster te Oostbroek (De Bilt).

Reeds uit die dagen stamt de merkwaardige grens van dit deel van Zeist; de westelijke grens bijvoorbeeld liep van ,,'t Harde" in De Vuurse in de richting van de Zeister kerktoren, een raai of rading derhalve zoals men die ook elders aantreft. De oostelijke grens liep er oorspronkelijk evenwijdig mee, doch is later oostwaarts, richting Soest, verschoven. Van de noordelijkste punt is echter wat afgegaan ten gunste van de gemeente Baarn (De Vuurse).

Alvorens u een plezierige tocht toe te wensen, wil ik nog mijn dank betuigen, voor het beschikbaar stellen van het illustratiemateriaal, aan de Van de PollStichting (een stichting ter bevordering en verbreiding van de kennis omtrent de geschiedenis van Zeist), aan het gemeentebestuur van Zeist en vooral aan de heer L. Visser, hoofd van de afdeling interne zaken van de gemeentesecretarie van Zeist, voor diens zeer gewaardeerde hulp.

Zeist, zomer 1980

HUIS TER HEIDE

1. Bij het voormalige stationnetje begint dan onze wandeling door oud-Huis ter Heide. Aan de damesmode is te zien dat wij in het begin van de twintigste eeuw zijn. Nadat het passagiersvervoer per trein in 1941 was gestaakt, is het station nog verbouwd tot café maar daarna gesloopt.

STRTION, HUIS TER HEIDE-:

2. Ook hier is het stationsgebouw te zien, met een tramstel op het spoor. De "Salon voor Ververschingen" - van J. Floor - ontbrak niet. Zoiets kon en kan men immers bij ieder station verwachten.

Groet uit HUIS TER HEIDE.

Amersf. weg bÜ 'i; Station.

3. Bij het nemen van de vorige afbeelding stond de fotograaf op de Amersfoortse Straatweg. Zo ook nu, maar aan de andere kant van de spoorbomen. In de verte rijdt een tram; de zijgevel van Floors "salon" staat vol met reclame. Het kleine huisje achter het bordje met "Tram", pal aan de vroeger zo smalle straatweg, is er nog; het is het oude tolhuisje uit het begin van de negentiende eeuw. Nu raast over de vierbaansweg aldaar het verkeer en vrijwel alles wat deze prentbriefkaart toont is verdwenen. Het tolhuisje bijvoorbeeld werd in de Tweede Wereldoorlog verwoest.

~ .. ---

HUIS TER H~ID~, - Weg naar Zeist.

4. Hier werpen wij een blik op deze" weg naar Zeist", de Bergweg (die sinds 1915 Prins Alexanderweg heet), met aan de linkerkant de bossen van de buitenplaats "Zandbergen". Te1efoon- en elektriciteitsdraden bevinden zich nog bovengronds, bevestigd aan houten palen.

5. Laat ons de Prins Alexanderweg eens inwandelen; het "maximum snelheid"-bord kunnen we negeren. Landelijk en idyllisch - let op het theekoepeltje - is deze weg in onze eeuw niet lang gebleven. Slaat u de bladzijde maar om.

6. Naar dit gebouw is de weg genoemd. Het behoort aan de Prins Alexander Stichting, ontstaan in 1884. Deze stichting opende hier een school en internaat voor kinderen met een beperkt gezichtsvermogen. Dit - sedertdien vergrote - complex staat er nog steeds.

7. Terug naar de Amersfoortseweg, waar wij rechtsaf slaan. Links van de weg zien wij het Park Zandbergen - nu Blookerpark geheten - met de vijver en de villa "Nieuw Zandbergen" en daarnaast het "Witte Kerkje".

HUIS TER HEIDE, - Nieuw Zandbergen.

~i~~~~-==-~}-"C

..-.~ v : ?.

8. Hier zien we "Nieuw Zandbergen" wat beter. Een villa die in 1913 werd gebouwd voor en daarna bewoond door de heer J. Blooker (van Blookers cacao, weet u wel). Hij was onder meer lid van de Zeister gemeenteraad en wethouder. Thans is in dit gebouw een adviesbureau op het gebied van warmte- en elektrotechnische installaties gevestigd.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek