Kapelle-Biezelinge in oude ansichten deel 2

Kapelle-Biezelinge in oude ansichten deel 2

Auteur
:   G.J. Lepoeter
Gemeente
:   Schouwen-Duiveland
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4209-0
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kapelle-Biezelinge in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Kapelle en Biezelinge hebben altijd deel uitgemaakt van een geheel; in vroeger eeuwen als delen van dezelfde ambachtsheerlijkheid, later van dezelfde gemeente. Op welk tijdstip de geschiedenis van onze dorpen als woonkernen aanvangt, is slechts bij benadering na te gaan. Aannemelijk is dat de kern van Kapelle in oorsprong is gevormd in de directe omgeving van het voormalige slot Maalstede en wei vanaf omstreeks 1200. Met de ontwikkeling van Kapelle was, vooral gedurende de dertiende en veertiende eeuw, de naam Maalstede nauw verbonden. Het geslacht Maalstede was een aanzienlijk geslacht van Vlaamse edelen, aan wie het ambacht Kapelle door de graaf van Vlaanderen omstreeks 1200 in .Jeen" werd gegeven en die als vooraanstaande ambachtsheren in belangrijke mate hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van dit gedeelte van Zuid-Beveland.

Het ontstaan van de kern Biezelinge is terug te voeren tot de afdamming van de belangrijke kreek, welke van Biezelinge naar Wemeldinge liep. Het profiel van de afdamming is ook nu nog duidelijk terug te vinden in de verbinding Hoofdstraat-Markt-Klinker. Het is niet uitgesloten dat deze afdamming al kort na 1000 heeft plaats gevonden, doch vanaf wanneer hier van een bewoningskern sprake is, is ook moeilijk na te gaan. Het feit dat de afdamming van de stroom vrij ver landinwaarts plaats vond en men deze later toch in de ringdijk om de toenmalige "Brede Watering bewesten Yerseke" wilde opnemen, heeft automatisch veroorzaakt dat Biezelinge verschillende eeuwen over een goede haven heeft beschikt. In de periode tot de afdamming van de Zwake, omstreeks 1450, toen hierlangs het drukke scheepvaartverkeer van Middelburg naar Antwerpen plaats vond, was Biezelinge op de zuidkust van Zuid-Beveland een levendige haven. Daarna is het belang van de haven gaandeweg verminderd, niet in het minst door de geleidelijke verlanding. We kunnen er alleen maar naar

gissen in hoeverre door tijdige en juiste maatregelen de haven behouden had kunnen blijven! Uiteindelijk werd in 1717 door de Staten van Zeeland aan de ambachtsheren van KapelIe en Biezelinge octrooi verleend voor de indijking van de haven van Biezelinge.

We citeren hier even J. Ab Utrecht Dresselhuis, die in 1832 in zijn "Wandelingen door Zuid- en Noord-Beveland" schrijft:

In den ouden tijd was dus deze heerlijkheid (Kapelle en Biezelinge) eene der aanzienlijkste in dezen oord, 'en, bloeiende door handel en fabrieken, betwistte zij langen tijd zelfs aan de steden den voorrang. De haven vim Bieselinge, reeds ten jare 1300 eene der meestgezochte op de zuidkust van het eiland, was nog in de 16e eeuw eene der besten in deze streken, en droeg niet weinig bij om de vrije weekmarkt, welke door Hertog Willem van Henegouwen in 1339 aan dat dorp vergund was, te verlevendigen".

Onder de middelen van bestaan heeft de landbouw door de eeuwen heen een zeer belangrijke plaats ingenomen. Een van de belangrijkste, thans geheel verdwenen, landbouwgewassen in deze omgeving was, vanaf de middeleeuwen tot in de negentiende eeuw, de meekrap. Deze werd als twee- of driejarig gewas geteeld; de wortels werden in de meestoven gedroogd en tot poeder verwerkt, wat dienst deed als verfprodukt voor de textielindustrie. De synthetische bereiding van anilinekleurstoffen, die in 1868 werd uitgevonden, heeft de meekrapteelt uiteindelijk geheel te gronde gericht. Naast de meekrap was lange jaren tarwe het belangrijkste gewas. Vooral in de veertiende en vijftiende eeuw was de lakenweverij - de neringhe van de draperije - een tak van nijverheid die in Kapelle en Biezelinge tot bloei kwam. Het schijnt dat mede door maatregelenvan de stad Goes de lakenweverijen ten slotte zijn verdwenen. "De Draperije" in de Weststraat, gevestigd op de plaats van een der weverijen,

houdt de herinnering aan dit tijdperk levendig. Ook is enkele eeuwen de teelt van wissen, als grondstof voor het bind- en mandenmakerswerk, van belang geweest. Op het einde van de achttiende eeuw lag tussen Kapelle en Wemeldinge een aaneenschakeling van uitgestrekte wissenbossen, welke onder andere regelmatig dienst deden als schuilplaats voor landlopers en rondtrekkende roversbenden! Wat meer recentelijk in belangrijke mate een bestaansbron is geweest, is de fruitteelt. Hoewel de betekenis hiervan, mede ten gevolge van buitenlandse concurrentie op de verschillende markten, de laatste tientallen jaren relatief gezien is afgenomen, blijven velen in Kapelle en Biezelinge met de fruitteelt bezig. Door tijdig de bakens te verzetten - denk aan de glascultuur - zijn trouwens ook vaak goede mogelijkheden aanwezig.

In dit boekwerkje is een verzameling oude ansichten en foto's bijeengebracht met de bedoeling een overzicht te geven van de aanblik van de gemeente Kapelle met zijn inwoners in de periode van 1880 tot 1930. Een enkele foto van een wat recentere datum meenden wij toch - volledigheidshalve - te moeten opnemen. Duidelijk hebben we ons beperkt tot de omvang van de gemeente zoals deze was in de bovengenoemde periode, dus Kapelle, Biezelinge en Eversdijk. We zijn ons ervan bewust dat hetgeen is geplaatst tamelijk willekeurig is. Vele, op zich prachtige, foto's moesten wij noodgedwongen terzijde leggen, zodat een aantal belangstellenden ongetwijfeld bepaalde dingen zal missen. In de teksten is in een aantal gevallen wat dieper op historische achtergronden ingegaan. Voor een beter begrip kan het vaak nuttig zijn over wat meer informatie te beschikken. Ook op dit punt waren wij evenwel gebonden aan hetgeen in het kader van een dergelijke uitgave mogelijk is.

Wij hebben ons best gedaan om waar mogelijk de namen te vermelden van degenen die op de afbeeldingen voorkomen en

weI om voor velen van u de herkenning gemakkelijker te maken. Dit is een onderdeel dat zo nauwgezet mogelijk is behandeld, doch het is niet denkbeeldig dat hiermede in bepaalde gevallen fouten zijn gemaakt. Mochten op dit punt onjuistheden worden geconstateerd, dan vragen wij bij voorbaat clemen tie in de beoordeling en verder zullen wij graag op de hoogte worden gebracht van de opmerkingen hierover. Waar het vooral om gaat is het proeven van de sfeer van een tijd die voorgoed voorbij is, de sfeer van het dorpsleven uit de tijd dat iedereen iedereen nog kende in de nog volledig besloten dorpsgemeenschap. De ouderen onder ons zullen bij het doorbladeren en het herkennen van vele dingen uit de voorbije jaren miss chien een licht gevoel van heimwee niet kunnen onderdrukken; voor de jongeren zal het eerder aanleiding zijn tot een glimlach. Het heeft ons bij het samenstellen steeds voor ogen gestaan deze sfeer van "toen" in herinnering te brengen; de sfeer die door onze oud-dorpsgenote Annie M.G. Schmidt zo treffend onder woorden werd gebracht: "Even later bromde de lamp waarmee het beest werd schoongebrand en wij, de kinderen, stonden eromheen. Het stonk naar brandend haar en ieder kind kreeg een warm zwirtje, een stuk zwoerd, vers van het varken afgesneden. Je likte er aan zoals je nu aan een ijsje likt, het was ruw maar haarloos van buiten, het was vet van binnen, na het likken kon je er een ochtend op kauwen ",

Wij hopen dat wij enigszins in onze opzet zijn geslaagd en dat u het geheel met genoegen zult bekijken. Rest ons degenen die ons bij het samenstellen met raad en daad terzijde hebben gestaan hiervoor hartelijk dank te zeggen, want zander deze hulp had den wij deze uitgave niet op dezelfde wiize kunnen realiseren.

1. De dorpspomp op het Kerkplein, tegenover hotel "De Zwaan", heeft lang een centrale plaats in het dorpsleven ingenomen. Na de aanleg van waterleiding, in 1913, en de geleidelijke uitbreiding van het aantal aansluitingen hierop in de jaren rond 1920, is het belang van de dorpspomp kleiner geworden. Op deze opname uit 1924 wordt de pomp bediend door Trui Heijstek en, in klederdracht, Dina van de Plasse-Houtekamer. Het is niet geheel duidelijk of deze thans nog steeds bestaande pomp dezelfde is als die welke voorkomt op de bekende gravure van het Kerkplein uit 1743.

2. Op 22 april 1908 werd tijdens een vergadering in de bakkerij van Jan Tollenaar in de Weststraat het fanfarekorps "Ons Genoegen" opgericht. In de jaren daarna was "Ons Genoegen" bij talloze festiviteiten het middelpunt en uit de Kapelse samenleving dan ook niet weg te denken. Op deze foto een beeld van de drukte op en om de muziektent op het Kerkplein tijdens een muziekconcours in de jaren twintig, De dorpspomp van de vorige foto is hier op de achtergrond te zien.

3. Bij de viering van het tienjarig bestaan van "Ons Genoegen", in 1918, werd het gezelschap op deze wijze vereeuwigd. Van links naar rechts en van boven naar beneden zien we op de eerste rij: Chris Nijsse, Kees Schipper (trommeldrager), Domus Nijsse, Jaap Bruil, Gommert Daane, Piet de Puit, Johs. Schipper, Ale Reijerse (vaandeldrager), Dies Landman, Jacob van Willegen, Jan van Liere, Dies Ganseman, Toon Pool en Jan Tollenaar. Tweede rij: Marien Schipper, dokter Pfeiffer (erelid), H.B. Pilaar (erelid), H. Blok (voorzitter), A.W. van Dijke (directeur), meester Schrier (secretaris), Eduard Vervaat, Adr. van der Have (beschermheer), C.D. Vereecke (erelid) en Henk Kramer (trommelslager). Derde rij:

Dies Schipper, Adri Blok, Johs. Hoogesteger, Marien Veerhoek-Verheule, Jaap Lavooy, Marien Veerhoek-Eversdijk en Corns. Blok.

4. Een groep kinderen op het Kerkplein aan het eind van de vorige eeuw. Verschillende meisjes in klederdracht dragen in plaats van de muts de voor die tijd karakteristieke hoed. Rechts de thans nog bestaande, enkele eeuwen oude, lindeboom, waaronder tot in de vorige eeuw de klapbank stond. Deze deed dienst als vergaderplaats van de ,jonge jongens vereniging" en werd op kosten van deze vereniging onderhouden.

5. Hetzelfde gedeelte van het Kerkplein in 1918. Het linker gedeelte van de manufacturenwinkel van H. Blok doet dan nog dienst als woonhuis. Rechts van de straat staat een bord met als opschrift "stapvoets rijden". Dat was bedoeld voor de boerenwagens die met de ijzeren banden om de wielen over de keien denderden en waarvan de herrie te veel was voor Wanne Toolens, de dienstbode van dominee Schmidt. Wanne werd in die tijd verpleegd in de pastorie - nu de meubelwinkel van de gebroeders De Jager - na haar val van de vliering, waaraan ze een dubbele schedelbreuk en een hersenschudding had overgehouden.

6. De bebouwing aan de westelijke zijde van het Kerkplein omstreeks 1915. De twee panden op de voorgrond zijn de winkel, opslagplaats en het woonhuis van de familie Kooman; daarnaast is de opslagplaats van de gemeente met het "plakkebord" en het hoge gebouw daarnaast is het gemeentehuis. In de meidagen van 1940 zijn alle gebouwen welke op deze foto te zien zijn, uitgezonderd het huisje helemaal rechts, van Aarnoud Spruit, ten gevolge van het oorlogsgeweld met de grond gelijk gemaakt.

7. Het Kerkplein met doorkijk in de Ooststraat in 1912. Duidelijk komt op deze foto de dominerende positie van het hek, dat rondom het hele Kerkplein stond, tot uitdrukking. Dit hek werd in 1880 door aannemer P. Dronkers geplaatst, nadat - eind 1874 - aan het begraven van de overledenen rondom de kerk een einde was gekomen. Wat zijn er in de loop van de jaren aan de punten van dit hek vele jongensbroeken gesneuveld, wanneer zoals gebruikelijk, tegen de uitdrukkelijke wi! van veldwachter en bovenmeester, hier overheen werd geklauterd! Na de tweede wereldoorlog werd het hek gesloopt en vervangen door het thans bestaande muurtje.

8. Drukte in verband met militair bezoek aan Kapelle in 1905. Op deze opname zien wij het huidige hotel "De Zwaan" nog in de vorm zoals dit er voor de verbouwing van omstreeks 1908 uitzag. Op het bord boven de deur de gemoedelijke aanduiding .Jogernent en koffichuis". Op een gravure uit 1793 is een uithangbord te zien waarop duidelijk een zwaan staat afgebeeld. "De Zwaan" heeft als dorpsherberg een respectabele leeftijd. Ook was hier in de voorgaande eeuwen de rechtkamer gevestigd, waar door de vierschaar recht werd gesproken en waar de vergaderingen van schout en schepenen plaatsvonden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek