Kastelen en Landhuizen in Overijssel in oude ansichten

Kastelen en Landhuizen in Overijssel in oude ansichten

Auteur
:   A.I.J.M. Schellart
Gemeente
:  
Provincie
:   Overijssel
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0014-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kastelen en Landhuizen in Overijssel in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

In de provincie Overijssel spreekt men van "havezate" als een adellijk huis wordt bedoeld. Dat is eigenlijk niet juist. In historische tijden bestond een "rechts van havezathe", inhoudende dat de bezitter daarvan het recht had zitting te nemen in het bestuur van het gewest, in dit geval het Oversticht zoals Overijssel werd genoemd. Dit recht van admissie tot de ridderschap was aan bepaalde voorwaarden gebonden. Deze luidden sedert 1595 dat men edelman moest zijn, een adellijk huis moest bezitten, twee jaar in het gewest woonachtig zijn en tenminste vierentwintig jaar oud, van de gereformeerde religie behoorde te zijn en tenslotte een fortuin diende te bezitten van vijfentwintigduizend Carolusguldens. Er werden tenslotte honderd veertien havezaten geregistreerd. In het spraakgebruik is dit heerlijke recht overgegaan op het huis waaraan het verbonden was. Deze havezaten behoefden geen sterke, verdedigbare kastelen te zijn; zelfs was het recht wel gevestigd op betrekkelijk kleine huizen, zoals er in de stad Vollenhove verscheidene waren.

De provincie Overijssel valt - wat kastelen en landhuizen betreft - uiteen in uitgesproken verschillende delen. We kunnen de landhuizen van de industriëlen in Twente niet vergelijken met de al dan niet versterkte edelmanwoningen in Salland en in het gebied van Zwolle. Het zuidelijk deel van de provincie sluit dicht aan bij de vormen die in het graafschap Zutphen golden. Provinciegrenzen palen niet scherp de historische ontwikkelingen af!

Overijssel kent enige geduchte burchten. Heel vroeg bestonden Rechteren, Oldenhuis te Vollenhove en Eerde te Ommen. Zelfs kunnen we nog verder in de tijd teruggaan. Er zijn enige versterkingen die als voorlopers van de middeleeuwse kastelen kunnen worden beschouwd. We noemen hiervan als voorbeeld de Hunenborg te Denekamp, een door grachten en aarden wallen omsloten ruimte, waarin een gehele dorpsgemeenschap met have en goed kon vluchten in tijden van gevaar. We noemden al de havezaten, woningen van de adel die niet noodzakelijkerwijs versterkt behoefden te zijn. Wel kregen deze landhuizen soms nog in onze tijd een uiterlijk dat de indruk moest wekken "kasteelachtig" te zijn. Zo werden torens gebouwd bij Weldam en Twickel en ook bij de beide kastelen Nijenhuis te Diepenheim en bij Heino.

Deze serie heeft niet voor niets de titel gekregen "Kastelen en Landhuizen in oude ansichten". De niet uit de middeleeuwen stammende buitenplaatsen met al dan niet statige verblijven zijn de woningen van een nieuwe adel, de industriëlen en de grootgrondbezitters. Zij vormen - juist in Overijssel - een belangrijk deel van de aankleding van het landschap, geven er een bijzonder accent aan en geven een merkwaardig overzicht van de smaak (ook wel de wansmaak) van de bouwheren uit de negentiende en twintigste eeuw. Daarvoor behoeven we slechts te verwijzen naar de Sprengen berg met zijn massale toren en naar de nieuwbouw van Vilsteren...

Ook deze herbloei van het verlangen ruim te wonen in een fraai park is voorbij. Vele grote huizen zijn door de bewoners verlaten en hebben andere bestemmingen gekregen. Onze levensstijl is veranderd, er is een personeelsprobleem, het onderhoud van de gebouwen vereist bedragen die niet meer zijn op te brengen en ten slotte zijn de fiscale lasten nauwelijks meer te dragen.

Wat de architectuur betreft, zijn de meeste edelmanwoningen in deze provincie sober. De enigszins geïsoleerde ligging in vroeger tijd heeft ertoe bijgedragen dat een zekere uniformiteit tot stand kwam. De invloed van de handleidingen in boekvorm voor het ontwerpen van gevels is onmiskenbaar. Een aantal van de zeer bescheiden historische landhuizen bezit zelfs geen verdieping, maar is ruim opgezet met soms brede voorgevels in goede verhoudingen van vensters en muurvlakken. De Leemcule en de Gunne zijn er karakteristieke voorbeelden van. Wij noemden al de neiging in de negentiende eeuw deze huizen met een eenvoudig silhouet te verrijken door het bouwen van torens, voortkomende uit een herlevende waardering voor de romantische middeleeuwen.

De periode die is gekozen voor deze prentbriefkaarten - het eerste kwart van deze eeuw - kan nog juist de tijd uitbeelden voordat moderne opvattingen over leven en wonen ingang vonden. De tijd van de "fin de siècle" is voorbij. Wij, van een halve eeuw later, zien terug op die tijd als iets dat we niet zelf hebben meegemaakt, ons niet goed meer kunnen voorstellen en dat ook niet meer zal terugkomen. Reden te meer deze nog eens te laten herleven in een reeks afbeeldingen uit die tijd! Erkentelijk zijn wij voor de medewerking die wij hebben ontvangen van "Het Oversticht" te Zwolle, dat welwillend ansichtenmateriaal uit zijn verzamelingen als aanvulling beschikbaar stelde.

1. Het witte huis AALSHORST te Dalfsen toont de gebruikelijke situatie: gelegen aan een voorplein, met links en rechts "bouwhuizen". Het is 1644 gebouwd en in 1720 gewijzigd.

2. In de huidige vorm is DEN ALERDINCK te Heino negentiende-eeuws van architectuur. De achterzijde staat aan een grote vijver. Het oorspronkelijke "Grote Alerdinck" is enige eeuwen ouder en mogelijk zijn er nog delen van aanwezig (de kelders?).

3. HUIS ALMELO zou met recht de omschrijving "kasteel" kunnen voeren, omdat het een versterkte edelmanwoning is uit de middeleeuwen. Na een brand in 1665 werd het in "moderne" stijl herbouwd en enige malen gewijzigd.

4. Het monumentale hek met siervazen dat de oprijlaan van HUIS ALMELO afsluit.

5. Dit is het negentiende-eeuwse zomerhuis HET AMELINK te Lonneker. In 1923 moest het plaats maken voor een moderne villa, bedoeld voor permanente bewoning. Deze werd niet op dezelfde plek gebouwd. Het omringende park is van bijzondere waarde.

6. Dit statige huis ARCHEM bij Ommen is in oude stijl opgetrokken in 1925. Daarvóór stond er een bescheiden zeventiende-eeuws landhuis.

7. BACKENHAGEN te Delden is een voormalige havezate. Deze ansicht is gemaakt naar een tekening van J. Stellingwerf, die vele kastelen en landhuizen heeft afgebeeld in de achttiende eeuw.

8. Het tegenwoordige huis BACKENHAGEN heeft slechts een torentje gemeen met de oude afbeelding. Maar dit huis werd in onze eeuw opgetrokken ter vervanging van een tweede huis dat in 1848 werd gebouwd (zonder toren)!

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek