Kent u ze nog... de Briellenaren

Kent u ze nog... de Briellenaren

Auteur
:   J. Klok
Gemeente
:   Brielle
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3219-0
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Briellenaren'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

Het leek zo'n eenvoudige opdracht een boekje te schrijven over de Briellenaren, die geleefd hebben in de periode 1890-1940. Je zoekt wat oude foto's bij elkaar. Je noemt de namen van hen die er op te zien zijn. Op de duur moet je weI een aardige serie bij elkaar kunnen krijgen. Het tegendeel bleek waar te ziin, Want wanneer en van wie werden er foto's genomen? Steeds opnieuw zag je weer dezelfde gezichten. De heren van een cornite, de burgemeester, de secretaris, de dokter en de dominee. Maar deze personen kwamen doorgaans van buiten en kun je moeilijk echte Briellenaren noemen. En bovendien maakten dezen niet alleen het Brielse leven uit...! Tenslotte, na veel zoeken en eindeloze gesprekken kon dit boekje worden geschreven.

De eerste foto werd genomen in 1898, de laatste in 1940: de eerste ter gelegenheid van de kroning van Wilhelmina, de laatste aan de vooravond van de Duitse invasie. Voor Den Briel misschien geen interessant tijdperk. Hoogtepunten uit het wereldgebeuren, uitgezonderd dan de mobilisatietijd en de crisis in de jaren dertig, hadden dan ook weinig invloed op het dagelijkse leven. Dit neemt niet weg dat het leven hier ook niet stil heeft gestaan. Daar werden scholen gebouwd, straten gemoderniseerd, nieuwe burgemeesters benoemd, tentoonstellingen geopend en jubilea gevierd. Of schoon niet gebruikelijk werden er toch al verschillende van deze evenementen op de gevoelige plaat vastgelegd. Zo ontstond er een reeks momentopnamen van Brielse toestanden. Helaas moeten er vele foto's verloren zijn gegaan. Aan de andere kant leeft bij rnij de overtuiging dat er nog vele opgeborgen liggen in kasten en doosjes. Mocht u deze willen vernietigen, denk dan aan het Brielse archief en neem contact op met de archivaris. Immers, de foto zal in het algemeen een steeds belangrijker hulpmiddel worden voor de bestudering van de plaatselijke geschiedenis.

Zoals u in dit boek zult zien, zijn er toch nog weI voldoende foto's achterhaald om een levendig beeld te geven van ,,grootmoeders tijd". U treft ze aan: de mannen, de vrouwen en de kinderen. Vele personen heb ik gekend. Over anderen veel gehoord en gelezen. Eerlijk gezegd: het heeft mij iets gedaan. Immers, heel veel personen, die op de foto's voorkomen, zijn reeds lang heengegaan. Hun strijd om het bestaan is uitgestreden, hun namen leven nog slechts voort in een kleine familie- of kennissenkring. Anderen daarentegen hebben diepere sporen achtergelaten in het Brielse stadsgebeuren. De woorden van psalm 90 dringen zich aan mij op:

"De dagen onzer jaren.daarin zijn zeventig jaren en, indien wij sterk zijn tachtig jaren; wat daarin onze trots was, is moeite en leed. Want het gaat snel voorbij en wij vliegen heen ... " In zo'n klein stadje als Brielle moet je weI, of je wilt of niet, sommige personen meerdere malen tegenkomen. Zo bijvoorbeeld notaris L.P. van den Blink. Maar van hem kan dan ook worden gezegd dat hij anderhalve hectare bouwgrond schonk aan de Staat der Nederlanden voor het behoud van de instelling voor middelbaar onderwijs in Brielle. Op die grond zou in de jaren twintig de nieuwe hogere burgerschool verrijzen. Verder denken we hier aan Johan Been, Jan Karel Overbeeke en Jan de Klerk. Deze drie worden in cen adem genoemd omdat zij het gezelligheidsleven hebben georganiseerd, geinspireerd en gestimuleerd. Zij vonden hun laatste rustplaats op de openbare begraafplaats naast elkander ... !

Vanzelfsprekend, het werd reeds gezegd, moest aandacht worden besteed aan hen, die aan het hoofd werden gesteld van deze stad. Het waren de heren N.J.C. Lette van Oostvoorne, J.J.D.C. Egter van Wissekerke en J. Collette. Rondom hen speelde zich de gemeentelijke politiek af, wijzigde zich het stadsbeeld.

4300 zielen telde Den Briel in 1898 en 3200 in 1940. In 1898 ligt Brielle nog volkomen gefsoleerd. In 1940 bestaat de Groene Kruisweg al weer enkele jaren. In de aanvang waren er zeker weI meer dan 120 winkeltjes, was er nog het korps van Torpedisten. Maar het wordt steeds stiller in de oude geuzenstad. Uitgezonderd dan het feestrumoer van de feesten van 1913, 1922 en 1930. Na het heengaan van Johan Been begint zich reeds een veranderende maatschappij aan te kondigen. Totdat op die bewuste vrijdagmorgen van 10 mei de nachtrust van de Briellenaren wreed werd verstoord door het geronk van Duitse Junkers, die laag scheerden over het Voornse land.

1. Eindelijk is dan de grate dag aangebroken, waarnaar de Briellenaren hunkerend hebben uitgezien: de dag, waarop de achttienjarige prinses Wilhelmina de Nederlandse troon zal bestijgen, Al vroeg heeft klokkenist Borstlap de tweehonderdvijfentwintig treden, die Ieiden naar de klokkenzoider van de Catharijnetoren, beklommen. Hij heeft het Wilhelmus laten galmen. Hoog in zijn kamertje tegen de oostgevel heeft hij het leven in Brielle zien ontwaken ... De straten zijn feestelijk versierd. Overal zijn de vlaggen uitgestoken. Het Asylplein is voor deze gelegenheid in een feestterrein herschapen "Het hoofdgebouw is", om de woorden van de verslaggever te gebruiken .xmigetoverd tot een sprookjespaleis, Plechtig wordt een lindeboom op het voorplein geplant..." Welke plaats nu is beter geschikt dan het bordes van het hoofdgebouw van de stichting "Asyl voor Oude en Gebrekkige Zeelieden" om zich in het beste pak, getooid met kokardes door fotograaf F. Roeloff te laten vereeuwigen. Wij horen het hem zeggen: "even naar het vogeltje kijken! " Daar staan zij dan, de heren van het comite. Op de bovenste rij, van links naar rechts:

W. Borstlap, L.W. van de Burg, baron van Boetselaar, H. van Soest, C. van den Boogert, Cohen en P. Guilonard. Tweede rij: P. van Soest, Van der Schild en W. Wajon en op de voorste rij: P. van den Boogert, J. van der Burg, A. Arkenhout, Bendels en Bokma. De meesten van hen zijn nijvere middenstanders, die het dagelijkse brood verdienden met schilderen, smeden, bloemen kweken enzovoort.

2. Zouden de inhuldigingsfeesten van 1898 ergens anders feestelijker en intiemer kunnen zijn dan in de aloude geuzenstad? Iedere vereniging deed immers zijn best om zo goed mogelijk voor de dag te komen. Zie ze maar eens staan, de led en van de Brielsche Gymnastiekvereniging. Deze was nog maar kort tevoren opgericht, om precies te zijn op 17 maart 1896. De actievelingen zien wij hier op het feestterrein voor de tent van de hoofdcommissie aangetreden. Op het vaandel lezen wij: "Gymnastiek Vereeniging Brinio Brielle". Blijkbaar is de naam inmiddels omgedoopt tot "Brinio". Van links naar rechts komen wij de volgende personen tegen: L. Mol, D. Bout, M. van Soest, A. 't Hart, L. Kluit, A.E.D. Ribbe, M.e. Trouw, K. van Rij, D.P. Rijpstra, L. Ribbe, M.G. Veenenbos, W. Wuyster, Jac. Philipse, J. Zaayer, J. 't Mannetje, directeur J. Walburg, J. Mol en Van Waardenburg. Zonder de overige heren te kort te willen doen, zou ik Jacob Philipse even naar voren willen halen. Zijn vader was de bekende Samuel Philipse. Zijn grootvader was hier reeds dansmeester met als dansschool "De Valk" in de Nieuwstraat. Deze laatste heeft nog onder Chasse de citadel van Antwerpen helpen verdedigen. Jacob Philipse nu heeft als pianoleraar in Brielle en omstreken naam gemaakt. Van zijn hand verschenen verschillende composities zoals de Vrijheidsmars in 1913. In het najaar van 1942 moest hij te zamen met achttien andere geloofsgenoten, zijn geliefde Brielle verlaten. Gelukkig is hem het lot bespaard gebleven dat zelfs zijn negenennegentigjarige moeder moest ondergaan: het transport naar Auschwitz. Hij overleed in het israelitische ziekenhuis te Amsterdam in februari 1943.

3. 1 april 1890 werd de Brielse harrnonie-orkestvereniging "Libertatis Primitiae" opgericht. Eigenlijk is deze club voortgekomen uit de turnvereniging "Brinio". Deze foto werd genomen in de tuin van logement "Maaszicht" aan het Hooft. Van de vele vereniging die Brielle in de loop der jaren heeft gehad en nog bezit kan met recht worden gesteld dat "Libertatis" de meest populaire is. Want is zij het niet geweest, die bij talloze gelegenheden met haar vrolijke muziek aan de verschillende festiviteiten fleur heeft verleend? Wie herinnert zich niet die zaterdagavondmarsen, waarbij vooral de Brielse jeugd zich hossend vennaakte? De politie statig voorop, jongens en meisjes gearmd erachter. Hoeveel verbintenissen werden er toen niet voor het leven gesloten? De zomerconcerten in de muziektent op de markt of op het Asylplein waren hoogtepunten. Op bruiloften waren deze muzikanten graag geziene gasten. Achter de keurig verzorgde tafel treffen wij allereerst van links naar rechts B. 't Hart, J. Goedegebure, Ben de Leef, W. Hoogvliet en Ch. Beuskens. Op de middelste rij: dirigent B. de Bruin, Iz. van Putten, P. Zoetemeier, Jac. Knape, A. van Soest, P. Elzenaar, N. van Malden, W. Hoogwerf, De Goede, W. Bout, D. Kemp en J. Schoon. Op de achterste rij: W. Bogerds, L. Zoetemeier, A. van den Berg, A. 't Hart, H. de Vos Czn en C. de Vos Pzn. "Libertatis" is nog steeds een bloeiende vereniging. Avondmarsen worden door de burgerij niet meer op prijs gesteld. De donkerblauwe jasjes en witte broeken zijn allang door andere uniform en vervangen. Maar wat zou Brielle zijn op 1 april zonder "Libertatis"?

4. De vereniging "Floralia" werd opgericht op 6 februari 1895. In deze tijd bestond hiervoor grote belangstelling. Ieder jaar werd er een grote tentoonstelling georganiseerd, waaraan de lagere schooljeugd met groot enthousiasme deelnam. Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan werd in de gymnastiekzaal, gelegen aan de Geuzenstraat, de feestelijke herdenking gevierd. Teneinde de sfeer bij u op te roepen zou ik voor u het volgende uit de "Brielsche Courant" van 25 februari 1905 willen weergeven.

Gisterenmiddag werd in de gymnastiekzaal alhier een tentoonstelling gehouden van hyacinthen, tulpen en narcissen door de vereniging Floralia gedurende de afgelopen winter gekweekt. Zoals de lezers weten zal binnen enkele maanden het tienjarig bestaan worden gevierd, zodat dan het kroonjaar dan eigenlijk meer feestelijk zal worden herdacht. Toch waren ook nu tal van ingezetenen opgekomen om door hun tegenwoordigheid bij de opening blijk te geven van hun belangstelling, De heer dr. J.C.C. van Nooten (directeur van de hogere burgerschool met driejarige cursus), bestuurslid van "Floralia", was het dan ook, toen de kinderen waren binnengekomen, een aangename taak, om allen welkom te heten en te herinneren aan het goede, door de vereniging gedurende haar bestaan hier in verschillende opzichten teweeggebracht. Hiertoe had den echter velen medegewerkt. Onder de vele namen, daarbij door hem genoemd, werd vooral hulde gebracht aan de heer Van Oudgaarden (directeur van de Eilandenbank), die vanaf de oprichting onafgebroken in het bestuur zitting had en die dan voorzeker het meeste voor de vereniging heeft gedaan. Rond tweehonderd kinderen hadden toen hun potten ingeleverd, waarvoor hun een compliment gemaakt en de wens uitgesproken werd dat het de vereniging mocht zijn gegeven, nog vele malen tentoonstellingen te kunnen vieren. De kinderen zongen daarbij een toepasselijk lied op de wijze van het "Wien Neerlands bloed". De jury bestond uit mevrouw Egter van Wissekerke, mejuffrouw Hofland en de heer Friedrich uit Oostvoorne. Het inwendige der zaalleverde een schoon gezicht op en was versierd met groen en vlaggen. Aan het einde stonden op een verhoging aIle bekroonde patten, waarboven in groen met witte bloempjes de jaartallen 1895-1905.

Wij mogen ons gelukkig prijzen dat het bestuur zich to en heeft laten fotograferen, waardoor de volgende personen aan u kunnen worden voorgesteld: Van links naar rechts: Jac. van den Burg, bode W.F. 't Hart, secretaris G.G. Enthoven, J.B. Eekman, voorzitter A. van Oudgaarden, vicevoorzitter dr. J .C.C. van Nooten, J. Walburg en penningmeester L.J. van Leenen.

5. Nadat Brielle als vestingstad minder betekenis had gekregen en het vaste garnizoen was opgeheven, werd er in 1867 een zogenaamde "torpedodienst" geinstalleerd, Daartoe verrezen er nieuwe magazijnen aan het einde van de Verloren Kost en langs de Lijnbaan. Wat wil dat zeggen "torpedodienst"? Het is een onderdeel van het leger, dat zich heeft bekwaamd in het leggen van schoktorpedo's onder water, waardoor bepaalde toegangswegen voor de vijand konden worden afgesloten. Deze dienst is ontstaan nadat in de Amerikaanse burgeroorlog dit soort mijnen voor het eerst werd gebruikt. Dit korps torpedisten had een goede naam in Den Briel. Velen van hen kregen toegang tot de Brielse huizen en heel begrijpelijk werd er een levendig contact met de Brielse schonen onderhouden. Zij waren ondergebracht in de kazerne in de Langstraat. Luitenant-generaal J.J .F. van Houtum heeft deze afde1ing verheven tot een korps. In 1906 vierde men het vijfentwintigjarig bestaan. De toenma1ige dienstdoende onderofficieren en zij die de wapenrok reeds verwisseld had den voor een burgerkostuum lieten dit moment vastleggen. In 1954 vroeg ik aan de heer Van Neutigem. mij de namen te noemen van hen die daarbij tegenwoordig zijn geweest. Hier volgen de namen, waarbij ik helaas moet constateren dat enkele personen erbij ingeschoten moe ten zijn. Vooraan, van links naar rechts: Van der Ven, Van Rees, Van Beek en Advokaet. Tweede rij: Schouten, Tollenaar, Kloots, De Jager, De Haan, Van Steenbergen, Andriessen, Koster, Van Lieshout en P. Borst. Derde rii: H. Degeling, K.M. Muzikant, J. Pols, De Vries, Van Zanten, J. de Winter, Strik, De Vos en Henpenius(? ), Vierde rij: Umger, Andr. Mol, Ruimgaard, Van Oostveen, v.d. Bos, 't Hoen, Galwa, Van der Waal en Jac. Zoon. Vijfde rij: J. Kok, L. Driehuis, Meinsma, Zeilstra, J.J. Pols, P. van Eijsden en Vreugdenhil. Zesde rij: J. van der Voorde, Huisken, Platje, De Boer, J. Vogelaar, P. van der Horst, J.D. Romein en C. Smits. Zevende rij: Van den Bos, N. Elderkamp, Leegwater, Braaksma, Niel, De Bruijn, Van Luipen, Liebou w en Van den Berg, Jammer genoeg werd de torpedodienst in 1922 opgeheven.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek