Kent u ze nog... de Franekers deel 2

Kent u ze nog... de Franekers deel 2

Auteur
:   C.S. Roersma
Gemeente
:   Franekeradeel
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1369-4
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Franekers deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

door

Corn.S. Roersma

Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXXXI

W~OEN

OEKJE

rSBNlO: 90 288 1369 1 rSBN13: 978 90 28813694

© 1981 Europese Bibliotheek - Zaltbommel

© 2010 Reproductie van de oorspronkelijke druk uit 1981

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Europese Bibliotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbommel telefoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

INLEIDING

De weg naar het einde?

"Is dit vijfde boek uw laatste boek over Franeker? " Ik heb op die vraag niet ja of neen gezegd. Je weet dat nooit. Jan Rodenhuis, de onvolprezen voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Kaats Bond zei, toen hij mij op 8 april 1978 uitriep tot lid van verdienste van deze sportbond: "Men wit it nea mei jo. In jier as wat lyn haw ik jo ek al ris huidige. Mar ... en dit mien ik, wy hoopje jo noch hielfaak op ûs keatsfjilden te sjen! Ik slaan dus gjin iepen doarren ticht. Dat wie dat." Zaterdagmorgen 17 januari 1981 nam ik plaats aan mijn bureau om het voorwoord te schrijven voor dit boekwerk, waarin bijna tweeduizend personen, klein en groot, jong en oud, met name worden genoemd. En ik heb getracht bij het schrijven van dit voorwoord het hoogste te bereiken waartoe een schrijver in staat is. In Mattheus 16 vers 26 staat geschreven: "Niet dat ik het gegrepen heb, maar ik hijg ernaar of ik het eenmaal grijpen zal." Ernaar hijgen, iets moois te scheppen, dat moet je toch altijd doen. Mei minder kin it net tal

Ik las in een boek dat Sint Nicolaas mij bracht een verhaal over een bergbeklimmer, die bezig was de hoogste berg van de gehele wereld te beklimmen. Hij klom en klom en hijgde van inspanning. Hij vorderde gestaag, steeg alsmaar hoger. En ten slotte bereikte deze globetrotter de top van die allerhoogste berg. Toen deze man daar stond, helemaal alleen, met om zich heen een immense ruimte, vroeg hij zich af: was het hier zijn aan de top, was dat nu het allermooiste van deze tocht? Toen niemand hem daar zag en hoorde, dan God alleen, zei deze bergbeklimmer: "Het is hier mooi, onuitsprekelijk mooi! Maar ... het mooiste van deze klim tocht was het hijgend naar steeds grotere hoogten klimmen en uiteindelijk, als mens, deze berg te overwinnen! "

Door hieraan te denken, geachte lezers, werd ik warm van binnen. Er voer een lichte huivering door mijn gehele zijn. En deze huivering bezorgde mij de aandrift die nodig was om in een verrukkelijke stemming dit voorwoord samen te stellen.

Franeker in 1925. Hoe trof ik Franeker aan, toen ik hier op 1 juni 1925, als jonge zakenman neer

streek? De stad was toen nog héél klein. De Dijkstraat kende nog dubbel verkeer, de doorbraak langs de Zuiderkade, naar het oosteinde van de Dijkstraat, moest nog worden gerealiseerd. Buiten de grachten woonde nog maar een luttel aantal mensen. Auto's reden er nog weinig. Ik had als expediteur hier de eerste vrachtauto-dienst. Het kenteken van de wagen was B 9103.

Flinke groei. Deze valt af te lezen aan het aantal inwoners. In 1930 telde Franeker 8103 inwoners, in 1940 8364 en eind 1980 waren het er 12.630. De wezenlijke groei is dus ontstaan na de Tweede Wereldoorlog, mede door de hier gepleegde rigoureuze woningbouw. Franeker kent nu een industrieterrein voor de klein-industrie en drie grote, waar de zaken uit de binnenstad heen trekken.

Mijn leven nam een geheel andere wending toen ik op 1 april 1946 redacteur werd van het Franeker Nieuwsblad. In 1973 kwam het boek. Ik schreef een voorwoord voor het jongensboek "Sipke en ik"; de uitgever was Melis van Seijen te Leeuwarden. In 1974 werd ik door de heer Sybren J. Werkhoven op het spoor gezet van de Europese Bibliotheek te Zaltbommel. "Kent u ze nog ... de Franekers" en "Franeker in vertellingen" verschenen nog in dat jaar. In 1980 volgde "Franeker Straatnamen" en op 20 december 1980 volgde "Franeker in oude ansichten". En dan ligt nu voor u "Kent u ze nog ... de Franekers" deel 2.

Wat geeft het een leuk gevoel wanneer een uitgever je vraagt een vervolg op een vorige uitgave te schrijven. De eerste uitgave was zó snel uitverkocht dat ik er zelf maar één exemplaar van in mijn boekenkast heb staan.

Eise Eisingaherdenking. Ook met deze uitgave zal dit het geval zijn, want de stad Franeker gaat dit jaar op een grootse wijze feestvieren. Ten eerste zal voor de Agrarische Dagen het Franeker stadhuis van 1591, na de torenrestauratie, weer in zijn oude luister pronken. Dit was een machtige opdracht voor restaurateur Rienk Draaisma en zijn medewerkers, één met vele verwikke-

lingen, waarvoor zij zich zagen geplaatst. Ten tweede zal van 14 tot 19 september 1981 het feit herdacht worden dat Eise Eisinga tweehonderd jaar geleden zijn schepping, het wereldvermaarde planetarium, voltooide. Franeker en Dronrijp (de geboorteplaats van Eisinga) zullen beide delen in deze herdenking.

Heel veel dank. Mondeling, schriftelijk en telefonisch hebben vele bezitters van mijn boeken over Franeker mij bedankt voor al de energie en wilskracht die ik heb aangewend om deze werken samen te stellen. Ik kaats die dank graag terug aan mijn stadgenoten, die kennis wilden nemen en belangstelling toonden voor mijn boekwerken. Dr. Joost Halbertsma heeft eens gezegd: "Alle minsken binn' myn bruorren en de hiele wráld myn thûs." Ik zou deze woorden graag van toepassing willen doen zijn op mijn medeburgers 'van deze stad. Het had er alle schijn van dat velen van hen het als een morele plicht beschouwden mij te moeten helpen als ik hulp nodig had. Vriendinnetjes en vrienden, nogmaals hardstikke bedankt. Aan die hulp heb ik het mede te danken dat ik, bij alles wat ik ondernam en deed, nimmer mislukt ben. Dank ook aan de uitgeverij, dank aan alle medewerkers. Dank zij hun arbeid zal het zo zijn dat over honderd jaar, als wij allemaal zijn overleden, de Franekers van dan door deze boeken kunnen zien hoe Franeker leefde in 1900. Dank vooral ook aan mijn vrouw; haar raad en daad waren ook nu weer onmisbaar.

In een blijde stemming en in de hoop dat u het tweede deel van "Kent u ze nog ... de Franekers" met grote interesse zult doorkijken, neem ik afscheid van u. Het was mij een vreugde u allen in dit boek opnieuw te leren kennen.

Franeker, januari 1981

Corn. S. Roersma

1. In de Leeuwarder Courant stond onlangs een foto afgedrukt van 1860 van de beurtschipper Rinse Harkes Srnit uit Franeker. Deze foto was ingezonden door achterkleinzoon Harke Srnit te Leeuwarden. Het was de heer J .A. Boonstra, hoofd van de afdeling bevolking ten stadhuize, die schriftelijk reageerde. In verband met mijn boek "Kent u ze nog ... de Franekers", moest ik die morgen bij gemeentesecretaris Nicolai zijn. Deze vroeg de heer Boonstra te komen. Boonstra zei: "Ik ha ek noch eat belangryks foar jo Se boek." Zo werd ik op het spoor gezet van Rinse Harkes Smit. Ik kreeg van de heer Boonstra een brief: "Wolle jo dy mar öfwikkelje? "

En nu het verhaal. Rinse Harkes Smit werd te Leeuwarden geboren op 17 februari 1817, als zoon van een beurtschipper. Rinse verhuisde omstreeks 1840 naar Franeker. Hij trad op 7 september 1845 in het huwelijk met Grietje Annes Fokkema. Grietje kwam te overlijden op 13 augustus 1862. Rinse Harkes Smit had, voor zover ik weet aldus de heer Smit, een vaste beurtdienst op Amsterdam. Hij heeft gewoond aan het Oostvliet 43 en 11. Hij had twee vaste knechten en een meisje, Sijtske Sjoerdtje Hofma (van Dongjum), in dienst. Rinse hertrouwde op 7 september 1864 met Hinke Wopkes Vlieger. In het gezin werden zeven kinderen geboren: Antje, Anne, Antje, Aaltje, Harke, Marten en Ernst. Geen van hen bleef in Franeker wonen en als laatste vertrok van hier naar Dokkum Harke Smit, gehuwd met Jetske Hylkes Fopma,

Rinse Harkes Smit stond tot uren in de omtrek bekend vanwege zijn grote lichaamskracht. Eens moet hij vanwege een weddenschap - de Franeker gracht geheel zijn doorgezwommen met een jongen om zijn nek. Hij hield een met twee paarden bespannen wagen tegen en een toenmalige rijksdaalder kon hij met zijn duim bedekken. Als een koe onwillig was, duwde hij die zo het ruim in. Aan zijn kracht werd door niemand getwijfeld. Rinse mocht terecht worden bestempeld als een legendarische figuur. Zijn eerste kind werd bij de geboorte aangegeven door dokter Cornelis Bölger. De vader zal ergens tussen Franeker en Amsterdam gevaren hebben. Als getuigen waren aanwezig: Floris Franses Keestra, koopman; Douwe Jans van der Zee, scheepstimmerman; Pybe Ynia, schipper; Jan Gerrits Faber, grofsmid en Tjepke Douwes van der Veen, bakker. Bekende namen uit het oude Franeker.

Wij moeten het hier bij laten, hoe interessant ook.

2. Ook tijdens de troonsbestijging van koningin Wilhelmina Helena Paulina Maria als koningin der Nederlanden werden er te Franeker grote feesten aangericht. Op de linkerfoto zien we een deel van een prachtige historische optocht, die in 1898 ter ere van dat feit onder andere plaatsvond. We zien links op de foto als pages A.C. Westerbaan en B. van der Woude. De heer D. Fontein beeldde graaf Willebrord von Schaumburgh uit. Rechts staan als pages P. Dechesne en F. Swart. De man die tussen de pages staat, deed niet mee.

Het leek me leuk de namen te noemen van hen die in die tijd, op gemeentelijk gebied, de teugels in handen hadden. Het waren: Jan Dirks, burgemeester, L. Hoekstra en S.N. Osinga, wethouders. Leden van-de raad waren:

H. Kamstra, Y.L. Brouwers, B.O. Ensink, S.G. van Balen, P.J. Bijlsma, B. de Boer, L. Hofstra jr., M.A. Hibma, S. Heijt, D. Fontein Rz. en H. Velding, secretaris.

Als feestcommissie fungeerden: mr. WW. Wiehers Wierdsma, D. Cannegieter (Tzum), B. Dechesne, A. Kuijpers, W. Heijt, R.L. Wijnia, J. Petraeus, L.R. Fontein, W. Ferwerda, H. Velding, H. Keijdesdorff, P.J. Bijlsma, N. Adema, G.A. Keijzer, H. Oosterhagen Mz., Johannes Terpstra, C. Schuitmaker, M. Hofstra en S. Roukema, bode. Deze foto werd gemaakt tegen het gebouw waarin de heer Folkert Cuperus van de Bogt zijn zaak in antieke meubels heeft gevestigd.

Hier zitten, voor de erker van het voormalige gemeentelijk ziekenhuis aan de Zuiderkade, de echtelieden Simon van der Werf en Jantje van der Molen. (Foto rechts.) Zij hadden, denkelijk van 1880-1909, als vader en moeder de zorg over de zieken die aan de Zuiderkade genezing zochten. Voor wie het niet weten: dit ziekenhuis stond oostelijk van de garage R. Bouwma.

Hun kleinzoon, Simon Postma, toonde ons een nog gaaf getuigschrift. Het bestuur van het departement Franeker van het Nut bracht daarin hulde en waardering aan Simon van der Werf "voor zijn onvermoeide zorg en belangelooze hulp, verleend aan wijlen E. Sangers, gedurende diens langdurige en besmettelijke ziekte". Het stuk was gedateerd 11 februari 1902. Het fraaie getuigschrift werd ontworpen door J. Boosman te Franeker. De bestuursleden F. Wassenberch, E. Telenga, J.D.C. van Batenburg, D. Fontein Rzn., Jan Dirks, M. Honigh en J. d'Ailly bekrachtigden dit stuk met hun handtekening.

3. Hier zien we afgebeeld (1905) de leden van de jongelingsvereniging van de Vrije Evangelische Kerk, "Onderzoekt de Schriften" genaamd.

Zittend: S. Oosterhagen, A. van der Schoot, P. Bergema, L. Brouwers, achter de tafel R. Postma en Y. van der Hom.

Midden: P. Magré, J. Marra, A. Miedema, M. Brandsma, H. Faber, Wilt je Koopmans en IJ. Zijlstra.

Boven: Van der Schaaf, H. Plantinga, S. Alkema, B. Kuperus, E. van der Schoot. D. Kuperus, Tj. Kuperus en K. Tolsma.

Dit is echt een foto waarvan vele Franekers van nu zullen zeggen: ,,0 ja, deze stadgenoten hebben we allemaal nog gekend! "

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek