Kent u ze nog... de Jousters

Kent u ze nog... de Jousters

Auteur
:   P.R. van der Zee
Gemeente
:   Skarsterlân
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4289-2
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Jousters'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

VOORWOORD

Elk mens is een kleine wereld. ...

Als prenten praten konden! Wat zouden we dan niet te horen krijgen over al die Jousters, die in deze beeldvorrnende bundel van oude prenten uit "grootvaders tijd" ons zo doordringend aankijken, alsof ze zeggen willen:

"Kent u ons nog ... de Jousters van toen! "

"Elk mens is een kleine wereld", zegt een spreekwoord en bij het doorbladeren van wat oude, mensbetrokken beeltenissen en het lezen van de kleurrijke verhalen er rondom heen, staan we daarbij nog eens stil; z6 immers spreekt die kleine wereld van elk mens ons aan, dat we er steeds meer van willen weten. En zeker van een leefwereld, waarin onze (voor-)vaderen opgroeiden. Daarom ook kon een vervolg op het fotoboek "Joure in oude ansichten" niet uitblijven; ditmaal wordt de mens achter de vergeelde prent of de mooie ansichtkaart van toentertijd naar voren gehaald.

Zo heeft de heer P.R. van der Zee, op verzoek van het gemeentebestuur van Haskerland, dit boek vol prenten uit de oude doos willen samenstellen, onder de titel: Kent u ze nog ... de Jousters.

De auteur verschaft ons met zijn bondige schetsen, trefzeker neergezet in die tijd, inzicht in het bedrijvige, maatschappelijke en sociaal-culturele leven van de Vlecke J oure van weleer en vooral van de J ousters, die aan deze - voor de ontwikkeling van Joure - zo belangrijke periode gestalte hebben gegeven.

Dat Joure reeds in 1466 het marktrecht verkreeg, stempelt de actieve gemeenschap, welke deze traditie ook in latere jaren tot op de dag van vandaag heeft weten voort te zetten. Gelukkig staat ook in dezen de tijd niet still De terugblik in het verleden wint aan waarde, naarrnate we er in onze tijd - anna 1976 - iets mee kunnen doen. Al was het alleen maar de erkenning van de gemeenschapszin, die uit dit prentenboek "boekdelen" spreekt. Als u leest met dezelfde betrokkenheid, waarmee de diverse sfeertekenende beelden onderschreven zijn en met warme belangstelling voor hetgeen de mensen destijds bezighield, kunt u met het gemeentebestuur de heer P.R. van der Zee zeer erkentelijk zijn voor het teboekstellen van zoveel dierbare herinneringen.

Elk mens is een kleine wereld ... De ontdekking daarvan wens ik u, aan de hand van dit Jouster prentenboek, van harte toe!

mr. Ph.J.I.M. Houben Burgemeester van Haskerland

1. Het leek ons een goede gedachte de serie van bijna tachtig foto's in dit boekwerkje te beginnen met een "officieel plaatje". We kozen daarvoor een foto van de opening der drinkwaterleiding op 18 april 1928.

Aan de komst van de waterleiding in Joure is heel wat voorafgegaan. Zowel de gemeenteraad als diverse plaatselijke verenigingen hebben er vele en vaak langdurige besprekingen aan gewijd. Reeds op 19 juni 1912 besloot de raad in principe tot aansluiting bij de Heerenveense Waterleiding, maar het uitbreken van de oorlog in 1914 verhinderde het uitvoeren van de plannen. Nieuwe plannen in 1921 en 1922 strandden op de kosten, die tot een onaanvaardbaar hoge prijs van het water zouden leiden. Een aanbod van het Nutsdepartement in mei 1925 om tien jaar lang een subsidie van f 1.000,- per jaar te verlenen in de exploitatiekosten betekende een nieuwe impuIs en op 31 januari 1927 besloot de gemeenteraad definitief tot aansluiting bij de Heerenveense Waterleiding. Op woensdag 18 april 1928 was het eindelijk zover, dat de waterleiding officieeI kon worden geopend. De officiele openingshandeling - het opendraaien van een kraan waardoor het eerste water in de watertoren aan de Scheen kon vloeien - werd verricht door de heer Hebbes, oud-burgemeester van Schoterland en voorzitter van de Raad van Beheer der Heerenveense Waterleiding. Op het moment van de ingebruikneming waren reeds 630 percelen op de waterleiding aangesloten.

Voor de officiele opening waren vele autoriteiten naar Joure gekomen. Aanwezig waren onder anderen de heren Hebbes, Gerritsma, Woldring en Wierda van de Heerenveense Waterleiding, ir. W.J. de Glee en ir. Hengeveld uit Den Haag, aannemer W. Sikma die de watertoren bouwde, P. Straatsma en J. Waterlander die het leggen van het buizennet hadden aangenomen en J. van der Laan aIs dagelijks opzichter bij dat werk. Zij staan op deze naast de watertoren genomen foto samen met burgemeester, wethouders en raadsleden van de gemeente Haskerland en vertegenwoordigers van diverse plaatselijke verenigingen. Op de voorste rij zitten uiterst rechts, van links naar rechts: burgemeester P.B.J. Vegelin van Claerbergen, wethouder J. Dikkerboom, wethouder H. Klijnsma en gemeentesecretaris H.J. Ferwerda. Op de tweede rij staan, voor zover het de in zwarte jassen gekIede heren betreft, van links naar rechts: J.Th. Kemme, S. Bast, H. de Vries, H.H. Lemke, schuin achter hem J. Waterlander (?), voorts E.D. de Jong, schuin achter hem D.T. de Vries, dan H. Veenstra, P.J. Sluyter (met lichte jas en hoge hoed), Ph.J. van der Werf en, met paraplu over de arm, B. Reitsma. Op de achterste rij staat, geheel rechts, B. van Bergen.

2. Over het bestaan en functioneren van een brandweer in Joure v66r 1886 is weinig bekend gebleven. Dat er een brandweer was, blijkt uit oude kranteverslagen over de grote brand die Joure in de nacht van 140p 15 oktober 1881 trof en waarbij negen woonhuizen en bedrijfspanden aan de Midstraat, benevens vijf woonhuizen en een boerderij aan de Kakelsteeg verloren gingen.

Misschien is die brand aanleiding geweest de brandbestrijding wat professioneler aan te pakken. De eerste schriftelijke gegevens dateren althans van mei 1886 en betreffen een oefening met de (hand)spuiten 2 en 3. Bij die oefening waren aanwezig: opperbrandmeester W.K. Taconis, de brandmeesters D.H. de Jong, E. Holtrop van der Zee, J. Veldman, Tj. Cath, J. Cath en B. van der Wey en voorts 94 spuitgasten. De spuiten 2 en 3 waren ook betrokken bij de bestrijding van een brand op 5 augustus 1898 in de zeepfabriek van B.L. Bouma en Zoon aan de Roskamsteeg. De kosten van het bestrijden van deze brand waren f 140,80, namelijk f 108,10 voor 106 spuitgasten, f 19,55 voor 11 korporaals, f 8,65 voor 5 controleurs en f 4,50 voor 3 nachtwakers. Uit deze specificatie blijkt, dat de functie van brandmeester in die tijd een onbetaalde erebaan was. Zelfs kregen zij voor het niet bijwonen van een vergadering een boete.

Spuitgast kon iedereen zijn die toevallig bij een oefening of brand aanwezig was en bereid bleek de helpende hand te bieden. Men kreeg onmiddellijk na ieder uur dat men dienst deed, van een controleur een penning, die later recht gaf op uitbetaling van twintig cent. Na de hierboven genoemde brand moeten dus in totaal 704 penningen zijn ingeleverd. In 1909 werd voor het eerst gesproken over de aanschaf van een motorspuit. De brandmeesters die zich met deze "brandende kwestie" bezig hielden, waren D.T. de Vries, W. Aleva, K. de Vrij, Sj. de Vries, O. de Jong, E. Elzinga, S. Glasz, S. Taconis, P. van der Kerk en J. Cath.

Uit die romantische periode van de brandweer stamt de foto op de pagina hiernaast, gemaakt naar aanleiding van het afscheid van brandmeester J olle Cath in 1919. De tekening is gemaakt door notaris Kamp, de "koppen" zijn geknipt uit een door fotograaf Haasdijk gemaakte groepfoto en ingeplakt op de tekening, waarna het geheel opnieuw is gefotografeerd. Een bijzondere foto dus en dat mocht ook wel, want het zal waarschijnlijk de eerste en de laatste maal zijn geweest dat de oude handspuit - zij het op een plaatje - Bourgogne in plaats van water gaf! Links boven zien we Jolle Cath, bezig met het spuiten van zijn afscheidsgroet in de richting van de tien gereedstaande glaasjes. Naast hem D.T. de Vries. Links en rechts van de spuit staan de overige brandmeesters; van links naar rechts: S.Th. Glasz, P.J. Sluyter, D. Feitsma, P. van der Kerk, E. de Boer, R.B. de Jong, K. de Vrij en Th. van der Meulen.

3. Men zou bij het bewonderen van de "afscheidsfoto" van Jolle Cath (zie de vorige pagina) de indruk kunnen krijgen, dat het bij de Jouster brandweer altijd een vrolijke boel is geweest. Die indruk is dan uiteraard niet juist. Om echter aile mogelijke twijfels weg te nemen, leek als tegenhanger een meer officiele foto van de nog altijd vrijwillige brandweer op haar plaats. De keus was evenwel uitermate beperkt, De beschikbare actiefoto's van de brandweer bleken stuk voor stuk minder geschikt en de leden van het korps hebben kennelijk slechts uiterst zelden in vol omaat voor de fotograaf geposeerd. Vandaar dat ten slotte de keus is gevallen op een tamelijk recente, maar toch nog altijd enkele tientallen jaren oude foto, gemaakt ter gelegenheid van de ingebruikneming van een hogedrukspuit (links op de foto).

De foto is genomen in het fraaie wandelpark "Herema State", dat in de loop der jaren vele malen dienst heeft gedaan als decor vo or foto's van verenigingen en groepen. Op de voorste rij hurken, van links naar rechts: Ludwig Put, Johannes Huisman, Broer de Boer, Gerrit Keuning, Eeltje Brattinga, Bote van der Kerk en Jozeph Rijpkema. Op de achterste rij staan: Tjerk van der Velde, Oene Wassenaar, Hidde Gorter, Roel Oosten, Folkert Schootstra, Wiebe de Boer, Jan Kroes, Piet J. van der Zee, Kees van Brink, Cornelis Smink, Jetze Kammenga, Johannes Koornstra, Siebe van der Meulen, Jan Bos en Johannes van der WaL

4. De ontwikkeling van Douwe Egberts Koninklijke Tabaksfabriek, Koffiebranderijen, Theehandel b.v. is voor Joure van uitzonderlijke betekenis geweest. Vooral de groei van het bedrijf in de jaren na de Tweede Wereldoorlog is van invloed geweest op de Jouster woon- en leefgemeenschap.

Voor het begin van die ontwikkeling moet men ruim twee eeuwen terug gaan in de geschiedenis. Grondlegger van het bedrijf was Egbert Douwes, geboren op 22 januari 1723 te Idskenhuizen, die in 1753 met op jarenlange zeereizen verdiend geld aan de Midstraat in Joure een winkeltje in koloniale waren stichtte. Tot 1912 bleef het bedrijf aan de Midstraat gevestigd, ook al verhuisde het in 1753 gestichte winkeltje al na een aantal jaren naar het pand dat als "De Witte Os" bekend is geworden en gebleven. In 1912 kocht Cornelia Johannes de Jong, de vijfde generatie in het geslacht Egbert Douwes - de familienaam De Jong werd in de Napoleontische tijd aangenomen -, de zuivelfabriek van Gjalt Brouwer aan de Zijlroede te Snikzwaag, even buiten Joure. Het fabrieksterrein tussen de Slachtedijk en de Leeuwarderweg is nu (1976) 48 hectare groot, waarvan ruim 8 hectare bebouwd met fabrieken, werkplaatsen en kantoren. Het bedrijf in Joure telde eind 1975 rond 1500 medewerkers; in diverse andere vestigingsplaatsen, zowel in binnen- als in buitenland, werkten bovendien in totaal rond 4000 medewerkers.

Een heel verschil met de situatie in 1913! In wat toen "de nieuwe fabriek" werd genoemd, werkte niet meer dan een twintigtal mannen en jongens. Ze staan allemaal op de foto hiernaast. Op de voorste rij, op de knieen, van links naar rechts: E. Klompmaker, F. Kootje, Th. Meester en T. de Vries. Op de tweede rij, zittend: H. van der Beek, B. van der Kerk, P. van der Zee, P. Keuning, G. Slob, D. Ligthart, J. Janzen en W. Kromhout van der Meer. Op de derde rij, staand: C.J. de Jong (later terecht "de tweede stichter van het bedrijf genoemd), H. Pot, J .H. de Jong (oudste zoon van C.J. de Jong), B. Weerman, W. Hooghiemstra, H. Steunebrink, P. van der Leest, S. van der Bosch en J. Blaauw. Rechts boven: B. van der Veen, J. Zijlstra en P. Scheltinga.

5. Het honderdvijfenzeventigjarig bestaan van Douwe Egberts werd vrijdag 7 en zaterdag 8 september 1928 gevierd; niet aileen door Douwe Egberts, 66k door de Jouster dorpsgerneenschap. Bij die gelegenheid kwam opnieuw tot uitdrukking, dat er een hechte band bestaat tussen veel J ouster families en het bedrijf Douwe Egberts.

De eerste dag began met een plechtige H. Mis in de parochiekerk van de H. Mattheus, opgedragen door prof. dr. P. de Jong uit Arnhern, een zoon van C.l. de Jong. Bij het verlaten van de kerk werd deze foto gemaakt van de familie De Jong. In het midden Cornelis Johannes de Jong (1869-1955), de "tweede stichter" van Douwe Egberts. Een markante persoonlijkheid, wiens scherp zakelijk inzicht en treffende uitspraken legendarisch zijn geworden. Geheel rechts zijn oudste zoon, Johannes Hessel Jacobus (1894-1968), van 1919 tot 1969 directeur en van 1961 tot 1968 president-cornrnissaris van Douwe Egberts. Geheel links zijn echtgenote, Mathilde Maria Voorting. Tweede van links is Egbert Douwe, jongste zoon van Camelis Johannes de Jong, van 1934 tot 1971 achtereenvolgens adjunct-directeur, directeur en voorzitter van de Raad van Bestuur van Douwe Egberts en nu (1976) nog steeds cornmissaris van de ondernerning. Dan volgen vier dochters van Cornelis Johannes de Jong, van links naar rechts: Theodora Christina Maria, Maria Margaretha, Christina Maria Wilhelmina en Clara Catharina Maria. Rechts boven staat Klaske Catharina de Jong, een zuster van Cornelis Johannes de Jong en in Joure destijds bekend als "juffrouw Klaske". Op de voorgrond drie kinderen van de heer en mevrouw De Jong-Voorting; van links naar rechts: Maria Wilhelmina Catharina, Cornelis Johannes (nu directeur van Douwe Egberts Belgie) en Petrus Johannes.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek