Kent u ze nog... de Lithenaren

Kent u ze nog... de Lithenaren

Auteur
:   G.H.J. Ulijn
Gemeente
:   Lith
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4305-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Lithenaren'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

INLEIDING

Deze inleiding schrijf ik, als laatste onderdeel van dit boek, op de laatste dag van 1973. Wat voor mij dus een afsluiting is van dit boek, is voor u een begin, maar dat is niet in tegenspraak met elkaar. Hopelijk beleeft u er plezierige uren aan. Het is meer dan twee jaren geleden dat ik "Lith in oude ansichten" mocht schrijven en dat was een groot succes. Onverwacht vlug was dit boekje uitverkocht en daarom heeft de uitgever gemeend een nieuw boek over Lith het licht te doen zien waarin de Lithenaar wat rneer getoond wordt en waar ik de vrijheid had om iets van de tekst te .maken". In die tekst beschrijf ik uiteraard ruimschoots wat er op de afbeelding te zien is, maar ik dwaal bewust iedere keer af naar andere, oudere tijden om zodoende dit boek iets meer te laten zijn dan een plaatjesboek. Zelf doet mij dit boek meer denken aan een lapjesdeken, een boek waarin ik geprobeerd heb tal van wetenswaardigheden, interessante gebeurtenissen en mensen van Lith door de eeuwen heen te schetsen. Menigeen zal zijn naam tegenkomen en daaruit concluderen dat zijn familie reeds erg lang in Lith woont. Voor mij was dat des te interessanter omdat in vroeger tijden vele van mijn naamgenoten in de Maaskant woonden en mijn voorouders zelf uit Lith afkomstig zijn. Zodoende komt U ook mijn naam tegen, wat het geheel voor mij aantrekkelijker heeft gemaakt, omdat ik reeds vele jaren mijn familiegeschiedenis uitpluis en zodoende overal historische gegevens over Lith vond. Om deze gegevens te bemachtigen heb ik veelvuldig archieven bezocht waarvoor ik de beheerders of archivarissen wil bedanken. Zonder hun hulp had ik het niet geklaard. Ik denk hierbij aan het gemeentearchief van Lith, het parochiearchief van Lith, het rijksarchief van Noord-Brabant in Den Bosch, het rijksarchief in Den Haag, het rijksarchief van GelderIand in Arnhem, het bisschoppelijk archief in Den Bosch en het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Den Bosch. Verder bedank ik uiteraard degenen die foto's beschikbaar hebben gesteld of op een andere wijze hebben meegeholpen aan het tot stand komen van dit boek. Hopelijk vergeet ik niemand: Pieter Wiegersma uit Deurne, wijlen dokter Gerrit Wiegersma uit Breda (wat heeft hij naar dit boek uitgekeken! ), drs. Louise van TongerIoo uit Utrecht, G. v.d. Lee uit Oss, oud-burgemeester Th. Teunissen van Nuland, en de Lithenaren oud-burgemeester J.M. Smits, Hans van Mourik, schilder A. van Heck, Piet de Blank, smid J. van Herwaarden en zeker niet te vergeten juffrouw G.T. Meyntjes die ontzettend fijn over .Jiaar" Lith kan vertellen bij "nen echten Lithse bak koffie". Hopelijk blijft u deze reis naar vroeger zien en herzien, lezen en herlezen, vanuit de tijd waarin wij leven, want daaraan ontkomen we nooit.

1. In 1936 werd deze foto genomen in het toenrnalige raadhuis dat aan de dijk gelegen was. We herkennen op deze foto: van links naar rechts J.Q.H. de Bekker, Nefkens, Piet Meys, onbekend, veldwachter v.d. Akker, Toon Smits, gemeenteontvanger M.J. van Mourik (benoemd in 1922), ambtenaar Toon Schouten, secretaris A.L.J. Schouten (benoemd in 1907), burgemeester Smits, A.A. de Goey en Johannes van Wouw. Zij vormen samen raad en gemeentepersoneel in 1936.

Interessant is het am eens te zien hoe het er vroeger in Lith bij gerneenteraadsverkiezingen aan toe ging. "Op zondag den 12 april 1795 is door den scheepen Fr. v. der Borghi aan den Richterbode dezer gemeente Dirk Ackermans ter hand gesteld de bekendmaking met last om met dezelven rond te gaan aan de huyzingen der overige scheepen dezelven te laaten Examineren en af te vraagen of oak zomwijlen iets daarop aan te merken hadden en daarop geene bedenkingen zijnde ingebracht in genen. Bekendmaaking ter zelver daagen door den secretaris dezer plaats aan den gebooden gepubliceerd.

Bekendmaking

Alzoo den Repraesentant der fransche Republiek. Dit namel bij het 18den artikel van zijn besluyt van den elfen geminal 3de jaar den Fr. Republiek bi maart 1795 o.h.j. heeft goed gevonden te verklaaren dat de ingezeetenen dezer landen zullen hersteld worden in het onvervreemdbaar Recht om hunne regeering of municipaliteit te benoemen enz".

Op maandag 13 april 1795 vonden deze verkiezingen plaats waarbij: "Ze Rotsgewijzen en ieder Rot afzonderlijk aan de raadkamer alhier en wei het rot van de Heuvelwijk en Engwijk het eerste en de overige twee rotten van den dijk: en varkensmarkt opvolgende voormiddags van agt tot elf uuren en tot verkiezing van Burgemeesteren kerk en armmees teren s 'namiddags van 3 tot 5 uuren". ,

Tot schepenen werden gekozen: F. v.d. Borght (118 stemmen), J. Geidesse (l09 stemmen), Piet de Goey (85 stemmen), L.A. Bokstart (81 stemmen), J. van Sonsbeek (75 stemmen), Dirk Peter Blankers (62 stemmen) en

Francois Ulijn (40 stemmen). .

2. Natuurlijk mogen er in een boek als dit geen schoolfoto's ontbreken. Op deze en op enkele volgende bladzijden drukken we enige van deze foto's af. Deze dateert van 1927 en laat ons zien, van links naar rechts, op de eerste rij: Meinard van Sonsbeek, Jules Vendelmans, Toon Smits, dan twee Van Zoesten van de kolenschuit, Janus van Zoest en Truus van Zoest, Tweede rij: Lena Wayers, Zepha van Uden, Annie van Uden, Nellie van Wouw, Clasien Vendelmans, Grad van Wouw, Corrie van Wouw, Piet van Wouw, Kee van Zoest en Betje Romeynders. Derde rij:

Marietje van Zoest, Gretha Weerden, Pietje van Wouw, Jaan van Zoest, Lies Weerden en Marietje van Zoest. Ret personeel bestond uit zuster Constantina, zuster Afra (hoofd van de school) en juffrouw Meijntjes; v66r juffrouw Meijntjes staat Betsie Romeynders.

Het onderwijs is in Lith altijd rustig geweest, maar er was sorns toch wel enige beroering. Er is in 1648 een geschil geweest om een schoolmeester die niet werd toegelaten omdat het dorp "Luiks" was en zodoende niet onder de heerschappij van de staten-generaal wilde die de hervormde godsdienst tot staatsgodsdienst uitriepen en er dus hervormde schoolmeesters moesten komen. In 1649 moest de magistraat echter deze pretentie laten varen. Ongeveer driehonderd jaar later, in 1944, had een andere onderwijzer het erg moeilijk in Lith: hoofdonderwijzer Huismans met zijngezin. Hun was door een ,,hoge" Duitse officier aangezegd dat ze binnen vierentwintig uur hun huis moesten ontruimen. Toen enkele officieren het huis echter gingen keuren, bleek dat de staat waarin de woning verkeerde hun niet beviel, Hun lust tot bewonen was geheel verdwenen!

3. Een foto uit hetzelfde jaar (1927), waarop we zien, van links naar rechts: Koen van Lith, onbekend, onbekend, Johan Masselier, onbekend, Frans van Kessel en Wim van Kessel. Tweede rij: Jaantje Lansdaal, Doortje Jacobs, Nellie Jacobs, Hasje de Jong, onbekend, Grada van Lith, Gerard van Lith, Stientje van Kruisbergen, onbekend en Gontje Reuser. Derde rij: zuster Constantina (leerkracht van de derde en vierde klas), Doortje van Oorschot, Jaan van Lith, Tonia Platenburg, Lena Jacobs, Grada de Jong, Daatje van Lith, Mieke van Lith, Lieske van Krevel, twee Van Kruisbergens en han van Kessel. Achterste rij: Hanneke Platenburg, Nellij v.d. Meyden, Zus Reuser, Lien van Krevel, Bertha Meulendijk, Mien Masseling, Marie Reuser en Miet Meulendijk.

Vroeger had den schoolmeesters ook in Lith vele verschillende taken. Zo hield onderwijzer Robbert van den Heuvel de begrafenisboeken bij gedurende het tijdvak dat hij in Lith was. Dit waren de boeken van de nederduits gereformeerde gemeente. In deze boeken staan ook alle katholieken uit die tijd geschreven, Robbert van den Heuvel was ook nag koster, Hij is in Lith gestorven op 10 mei 1776.

Oak was het met het onderwijzen niet altijd rozegeur en maneschijn. Net als nu waren er vroeger ook schoolinspecteurs die op geregelde tijden de scholen kwamen bezoeken. Van dit bezoek maakten ze dan verslagen. In 1843 maakte inspecteur Wijnkoop een verslag van zijn bevindingen op de scholen. Hij schreef in "eene vertrouwelijke missive, uit hoofde van sommige bijzonderheden van enigszins bedenkelijke aard, door mij opgemerkt en onbewimpeld bloot gelegd bij dit verslag". Over Lith schreef hij onder andere het volgende: "Te Lith is alles op den vorigen voet gebleven. De gewezen Udenschen praeceptor J. Schrijvers is kundig, maar vadsig, en stoort zicn niet aan de raadgevingen des schoolopzieners, dien hij beneden zich acht in kunde".

Er is in Lith oak door de joodse gemeenschap onderwijs aan joodse kinderen gegeven want in het bevolkingsregister van omstreeks 1840 staat Izak J ozef Chits als joodse onderwijzer ingeschreven, Op 5 mei 1858 vertrok hij naar Grave. Er woonden vroeger veel joden in Lith. In 1798 waren er slechts tien, in 1869 vierenvijftig en in 1930 twee. Misschien heeft Jacob van den Bergh nog welles van deze Jozef Chits gehad, want hij is op 2 januari 1846 in Lith als won van Daniel van den Bergh en Betje Nagman Cohen geboren. Jacob is de grondlegger geweest van de wattenfabriek in Oss, nu Bergoss genaamd. Hij huwde met Rika Zeehandelaar en overleed in Nijmegen op 31 oktober 1921. Zijn vader vestigde zich in 1855 vanuit Lith in Oss en begon hier een wattenfabriekje, maar de grondlegger van het wereldberoemde concern is geboortig uit Lith.

4. Oak deze foto is in 1927 gemaakt en we zien van links naar rechts, zittend: onbekend, Arnold Schouten, Jet Schouten en Ernest Schouten. Tweede rij: Mien van Schijndel, Marie Romeynders, Toon van Rossum, Bertus van Schijndel, broertje Strik, Cor Ruys, Jaan van Schijndel, Albert Romeynders, Bertus van Schijndel en Has van Schijndel, Derde rij: Marietje Romeynders, Nel Schoonenberg, Dien van Schijndel, Corrie van Sonsbeek, Nellie van Sonsbeek, Mientje van Sonsbeek, Doortje van Sonsbeek, de drie zusjes Van Schijndel, Lien Schouten, Marietje Ruys en Riek Ruys, Vierde rij: Johanna Staal, Marie van de Sluys, Kee van Schijndel, Jaan van Schijndel, Tonia Strik, Marietje van Sonsbeek, Gontje Schouten, Bertha van Schijndel, Nellie van Schijndel, Tonia van Schijndel en Mien Schouten. Bovenste rij: Lies van Schijndel, Anna van Sonsbeek, Miep Staal, Diena van Sonsbeek, Lien van Schijndel, Tonia Smits, Johanna Staal, Nel Smits, Maria Schouten en, links, handwerkzuster Wilbertha.

Velen vragen zich af hoe de scholen er vroeger uitzagen. Welnu, ik vond een oude aanbesteding van schilderwerk aan het .Dorps-schoolhuijs" van Lith. Ook mer bestond het bestek uit vele artikelen: "art. 1. De aannemer zal van aile deuren, vensters, cosijnen, ramen, oak de deuren van het privaat daarbij begrepen, aIle vuyligheid schoon afschrappen en de stopverf, die los. zich aan de glazen afsteken. Art. 2. De aannemer zal het geheele huys van buy ten moe ten gronden en wel ter deegh in alle scheuren en gaten en glasramen, daar de stopverf afgestooken is ter deeglt moeten inverwen, en droog zijnde, de glaazen met goede stopverfaansmeeren, en aile scheuren en gaten ter deegh stoppen naar den eijsch van het werk. Art. 3. De aannemer zal het gehele huys van buy ten nag eens of tweemaal moeten gronden, daar het noodig is en bequaam om op de deuren en vensters olij-couleur op te leggen naar naar den eijsch van de couleur wijt, zwart en geel. De deuren van het privaat (bedoeld is hier het huis van de onderwijzer) moeten van binnen en buy ten meede olij-couleur geverft worden. De kepkes op de schoorstenen en al het eyserwerk moet naar den eysch van het werk geverft en het laatste zwart gemaakt worden. Art. 12. De aannemer zal de meesters stoel moe ten lijmen, gronden en met appelbloesem couleur op verwen. Art. 14. De aannemer zal tot dit werk moeten neemen fijn gemaakte verw met goede gekookte lijnolie naar den eysch van het werk. Art. 15. De aannemer is verplicht het voornoemde werk heeden den neegenden julij 1700 drie en neegentigh over vier weeken in orde te hebben volbragt en eenigen daagen te vooren aan de Heeren Bestuurderen daarvan kennis te geeven".

Het werk werd ingezet door Raphael van den Braak voor f 64,- en het werd gegund aan Hendrik van Oploo voor f 50,.. Borgen waren Lambertus van Teeffelen en Coen Rovaal,

5. Dit is de vierde foto uit 1927 en we kunnen aannemen dat het grootste gedeelte van de leerlingen uit dat jaar in dit boek afgedrukt zijn. We zien van links naar rechts op de eerste rij: Jan van Geffen, Harrie van Heck, Bert van Dijk, Gerard v.d. Dank, Jos v.d. Donk en Wim van Doorn. Tweede rij: Truus Sprengers, Tonia v.d. Horst, Annie Huismans, Martien Huismans, Bertha van Doorn, Riek van Doorn, Hanneke v.d, Donk, ? Disco, Fritske Disco, ? Disco en Annie van Dijk. Derde rij: Lena Dumas, Mieke v.d, Horst, Riek Huismans, Lena Huismans, Marie van Geffen, Diena v.d, Hurk, Diena v.d. Donk, Anna v.d. Horst, ? Disco, Diena van Dijk en Riekske v.d. Hurk. Vier de rij: zuster Angelica, ? Disco, Marie van Heck, Mien van Grinsven, Riek van Eerd, Hanneke van Dijk, Bertha van Dijk, Diena van Dijk en Maria v.d, Horst.

Ook vroeger had het onderwijs de grate zorg van de gemeente. In oude boeken komen we veelvuldig tegen dat er veranderingen en verbeteringen werden aangebracht in het "dorpsschoolhuys". Op 28 juni 1798 werd aanbesteed "aan den minstaannemende eenige noodige reparatie aan het gemeentenschoolhuys". Er kwamen vele artikelen in voor waarin alles ornschreven werd, zoals: "en buy ten wei naarzien en aile oude pannen of gescheurde daar moe ten uitnemen en weer nieuwe in de plaats leggen".

Deze schoolfoto's zijn allernaal genom en op de plaats waar de openbare school in die tijd stond: vlakbij de tegenwoordige hervormde kerk. Op 14 januari 1945 werden de oude hervormde kerk, de school en de pastorie door een V-I verwoest.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek