Kent u ze nog... de Ossenaren

Kent u ze nog... de Ossenaren

Auteur
:   G.H.J. Ulijn en P. Budde
Gemeente
:   Oss
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0509-5
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Ossenaren'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

Het is ruim zes jaar geleden dat de Europese Bibliotheek het boek "Oss in oude ansichten" het licht deed zien. Dat dit een schot in de roos was, bewijst de vlotheid van deze uitgeverij om tot een tweede druk te komen. In genoemde uitgave werd vooral de nadruk gelegd op de verandering die Oss onderging met haar straten, pleinen, huizen enzovoort.

Steeds meer mensen kregen behoefte om naast "Oss in oude ansichten" een boek te hebben dat meer aandacht besteedde aan de mensen in diezelfde periode (1880-1940). De mens maakt immers de stad leefbaar en zal steeds proberen een leefsituatie te scheppen waarin hij sociaal en cultureel kan functioneren.

Wij waren blij dat de Europese Bibliotheek ons vroeg om een boek samen te stellen dat meer aandacht aan het menselijke individu zou moeten schenken. Eerlijkheidshalve moeten wij bekennen dat het achteraf bekeken een erg moeilijke opdracht is geweest. Gedurende twee jaar hebben wij vele uren besteed aan het opsporen van oude foto's, die we konden gebruiken, wat soms een groot probleem was. Een tweede moeilijkheid was om er achter te komen wie er op de foto's stonden. Tientallen gesprekken per foto, die wij stuk voor stuk aan vele Ossenaren hebben laten zien, waren geen uitzondering. Nu wij onze pen neerleggen en het resultaat overzien, hopen wij dat u net zo tevreden bent als wij. Natuurlijk zijn wij er niet in geslaagd om alle namen terug te vinden en zullen er bij ons onbekende mensen mooiere foto's liggen. Ook hebben wij tientallen foto's die een karakteristiek beeld van de Osse samenleving gaven wegens plaatsgebrek moeten laten liggen.

Wel hopen wij u een beeld van de Ossenaar te geven hoe hij leefde, werkte en zich ontspande. Het religieuze en culturele verenigingsleven en sportieve prestaties hebben bij het aanvaarden van deze opdracht een vooraanstaande plaats ingenomen. Hopenlijk zijn wij in uw ogen geslaagd.

Tot slot willen wij iedereen bedanken die of foto's hebben geleend of ons te woord hebben gestaan en daardoor mede de tekst hebben samengesteld. U begrijpt dat namen noemen onbegonnen werk is, maar het is daarom niet minder gemeend.

1. De hierbij afgebeelde prent van hertogin Johanna van Brabant komt uit het boek .Ducum Brabantiae Cronica" uit 1600. Zij toont ons hertogin Johanna van Brabant samen met haar gemaal Wenceslaus. Op 14 oktober 1399 gaf hertogin Johanna Oss stadsrechten. Het privilege begint als volgt: "J ohanna by der gratie Gods Hertoginne van Luxemburg, van Lothryck, van Brabant, van Limburgh, en Marck Gravinne des Heylighen Rycx; Doen condt allen Luyden, dat Wy ter vriendelyker beede Onser goede Luyden en Ondersaeten van Osch, om openbare oirbaer ende proffyte die Ons, Onsen Erffegenaemen Onser Steden en Landen van Brabant gemeenlyck daer aen gelegen is, verleent hebben, en gegeven, mit de se Brieven, voor Ons ende Onse Erffgenaemen Hertogen en Hertoginne van Brabant, den selve Onse goede Luyden ende Ondersaeten van Osch, alsulke Poincten en Privilegien als hier naer volgen, ewelyck en emmermeer te hebben besitten en te behouden vastelyck en vredelyck in deneersten ... " en hierna volgen dan de privileges met het stadsrecht.

Oss kreeg voornamelijk haar stadsrecht omdat deze plaats erg belangrijk was voor de verdediging van het hertogdom. De eerste Gelderse oorlog was ontstaan in 1386 en in de daarop volgende jaren was Oss al diverse malen geplunderd. Meteen nadat de stadsrechten waren verleend, begon men met de versterking van de stad. Er werden grachten gegraven en wallen aangelegd en in het begin van de vijftiende eeuw kwamen de twee stadspoorten klaar; te weten: de Bosschepoort op de hoek van het Walplein en de Bosschestraat (nu Kruisstraat) en de Graafschepoort aan de Heuvel (nu halverwege de Hooghuisstraat), De grachten die de stad omsloten volgden ruwweg de volgende lijn: vanaf de Bosschepoort in noordelijke richting naar de Arendsvlucht, dan richting Eikenboomgaard achter het kerkhof langs naar de Graafschepoort. Via de Walstraat en het Walplein komen we dan weer bij de Bosschepoort uit. Tot in deze eeuw zijn de resten van deze verdedigingswerken blijven bestaan. De wereldwinkel in de Hooghuisstraat en de bomen ten noorden van het kerkhof aan de Eikenboomgaard herinneren ons nog hieraan.

---r-

~]'JC'l<'-C:T t>. .??? re: H'rr Trll>. N1'I.T t>. TO A J>TJ>TH:: TT 'I

2. Deze foto van het voltallige gemeentepersoneel, met op de achtergrond het "nieuwe gemeentehuis" van Oss is gemaakt ter gelegenheid van het bronzen ambtsjubileum van burgemeester H. van den Elzen op 12 maart 1922.

de foto ziet u, op de eerste van links naar rechts: Jozef Smits, chef afdeling onderwijs en kabinetschef;

later werd hij burgemeester van Alem (later Alem, Maren en Kessel). Naast hem zit de onderwijzer van de openbare lagere school aan de Eikenboomgaard, de heer Verbiest met zijn vrouw. Vervolgens een dochter van de burgemeester, mevrouw Hustinx, getrouwd met een directeur van Jurgens, Naast haar staat mevrouw Van den Elzen en dan volgt de burgemeester zelf. Vervolgens weer een dochter van de burgemeester, mevrouw Rutten, getrouwd met uiteraard de heer Rutten, die naast haar staat, Dan volgen Jack Pulles, gemeenteontvanger Lou Meyers en A. Bijl, gemeenteambtenaar en later gemeenteontvanger. Op de tweede rij: Thé van Aanholt, tweede gemeenteambtenaar; Jan Couwenberg, eerste gemeenteambtenaar en later burgemeester van Waspik; Jan van Bijnen, afdelingschef, Frans Gevers, gemeenteambtenaar, Vorsterrnans, gemeentearchitect, Jan de Poot, conciërge; Vic Le Poetre, waarnemend secretaris en later secretaris van Wijchen en Toon Verhulst, ambtenaar en later burgemeester van Heesch. Op de achterste rij zien we de leden van het politiekorps van Oss. Het zijn: Hendrik Verreijt, Bok (! ), Piet Jong, Piet Albers, inspecteur Van Kempen, Antoon Keultjes, Bernardus van de Geer, Antonius van Dijk, Herman Veldkamp en Bart de Ruiter.

3. De gemeenteraad in 1930. Van burenrechtspraak in de germaanse tijd kwam men in de middeleeuwen op het bestuur van schout en schepenen. De zittingen duurden van "Bamis tot Bamis" (loktober). Op deze datum werden dan eventueel nieuwe schepenen aangesteld. De aantekeningen werden gemaakt door de secretaris. Sinds 1368 was dit een recht dat een bepaalde familie per privilege ontving en hieruit ontstonden de zogenaamde erfsecretarissen, die in huize "De Aren dsvlucht" woonden. Dit recht kwam in 1818 te vervallen.

De schout was tot 1399 schout van het kwartier Maasland en sindsdien van Oss, dat toen stadsrechten kreeg. De schout stelde in naam van de hertog de schepenen aan; dit waren er telkens zeven; deze laatsten benoemden de burgemeesters, tot 1776 twee en daarna vier, die de belastingen moesten innen. Ook stelden zij de gezworenen aan, vijf in getal. Dit waren meestal oudere schepenen uit voorafgaande jaren; zij beslisten over de geldelijke aangelegenheden binnen het "Corpus van Oss" waartoe ook de burgemeesters en de kerk- en armmeester behoorden. Toen ons land werd binnengevallen door de Franse troepen, aan het einde van de achttiende eeuw, betekende dat de grote ommekeer in de besturing van de gemeenten.

De rechterlijke functie ging in 1803 over naar het rijk en in 1810 werd de schout vervangen door een maire, die in 1825 werd vervangen door de tegenwoordige functie van burgemeester. In 1851 kwam een wet tot stand die de huidige bestuursvorm van burgemeester, wethouders en gemeenteraad regelde.

Op deze foto zien we dan ook deze vorm van bestuur vertegenwoordigd in de volgende personen. Van links naar rechts: M. van Zonnenberg, M.F. van Erp, J. Ploegmakers (sinds 1932 burgemeester), J. van Grunsven, Jac. Cox, J, van Erp, J. Pulles, burgemeester H. van den Elzen, H. van Erp, J. van Dinther, J. Smulders, J. Pulles, A. Wiltens, Ceelen en C. van Herpen. De bode die u links achter de raadsleden ziet zitten is Jantje de Poot.

4. Op 11 maart 1932 stierf de zevende burgemeester van Oss, H. van den Elzen. Hendrikus van den Elzen was op 9 maart 1856 te St-Oedenrode geboren en vestigde zich als bierbrouwer in Oss op 9 november 1877. Dat de zaken goed gingen kunnen we zien aan het huis dat hij liet bouwen op de hoek van de Kruisstraat en het Anton Jurgensplein, In de gevel zien we nog een "eerste steen" met zijn initialen en het jaartal 1885. Naast zijn huis stond de brouwerij, waar het Elzasbier werd gebrouwen. Op 14 juli 1883 trad hij in de Osse raad en op 1 maart 1886 werd hij wethouder. Op 12 september 1910 werd hij plechtig als burgemeester van de stad Oss beëdigd. Hij stierf als eerste burgemeester nog in functie op 15 maart 1932. Hij heeft een enorme periode van bloei meegemaakt. De margarine-industrie nam in die tijd grote vormen aan. Van zijn voorgangers, de schouten van Oss, stierven Le 'Heu in 1809 en Dirk Bressy in 1695 in functie. De foto toont de begeleiding van de koets vanaf het raadhuis aan de Molenstraat. De vijf begeleiders links zijn van voor naar achter: inspecteur Van Kempen en de agenten H. Feldkamp, B. van de Geer, Leemhuis en Ten Westenend.

Burgemeester Van den Elzen heeft ook een zeer moeilijke periode meegemaakt toen de margarinefabrieken van Jurgens werden verplaatst en de criminaliteit sterk toenam. Onder zijn bewind is echter veel gedaan aan de eerste woningbouwprojecten in Oss, zoals het "Vierhoekje" de Boterstraat-Nieuwstraat en Heesche Pad. Ook werd op 8 september inl de voormalige villa "Johanna" van Jurgens als gemeentehuis in gebruik genomen.

5. Mr. L. de Bourbon neemt wel een zeer bijzondere plaats in in de rij van burgemeesters van de stad Oss. In verband met de tweede wereldoorlog is zijn ambtstermijn in tweeën gesplitst. Op 15 mei 1941 werd hij als burgemeester van Oss geinstalleerd. Hij was een kleinzoon van Karel Naundorff, die beweerde Ledewijk XVII van Frankrijk te zijn en derhalve aanspraak maakte op de troon. Dat dit niet juist is is nooit bewezen. Voordat De Bourbon burgemeester van Oss werd, was hij burgemeester van Escharen (bij Grave).

U ziet hier een overzicht van de genodigden tijdens de installatie op 15 mei. Op de eerste rij, van links naar rechts, is nog net de helft van professor Anton van Duinkerken te zien, vervolgens deken Verschuren, ir. H. van Dijk (directeur van Bergoss), professor dr. Titus Brandsma, die enkele jaren later in het concentratiekamp zou overlijden, pater Ludger Thien, prior van het carmelietenklooster, mevrouw Antoon Coolen, Antoon Coolen, de bekende schrijver, pater Cyprianus Verbeek, carmeliet, en naast hem op de tweede rij W. Kipp uit Megen, lid van gedeputeerde staten, vervolgens D. Hes van de Israëlitische Gemeente, Goldsmid, voorganger van de Israëlitische Gemeente, burgemeester Linders (van Berghem), rector Van Welie, aalmoezenier van de arbeiders (met de hand onder de kin), vlak voor de bloemen met het gezicht net achter de persoon voor hem zit gemeentearchivaris H. Kuypers, voor het gordijn de inspecteur van politie H. Kniepstra, de achterste man bij de bloemen is de directeur van Hartog, H. van de Hengel. Achter hem staat mevrouw P. van Loosbroek, naast haar staat P. van Loosbroek, industrieel te Oss. Schuin achter de heer Kipp zien we nog Jef de Brouwer, met zijn hoofd een beetje omhoog, rechts achter hem, staat dr. Tausk van Organon en tot slot rechts, met witte boord, de directeur van het St.-Nikolaas Instituut, frater Wilbertus. In 1943 moest De Bourbon onderduiken in verband met zijn verzet tegen de vele arrestaties onder de Osse bevolking door de Duitsers. Hij werd opgevolgd door de N.S.B.-burgemeester H. Apeldoorn die echter op 10 augustus 1944 door de ondergrondse werd neergeschoten. Na de bevrijding begon voor De Bourbon zijn tweede ambtsperiode die duurde tot 1 juni 1946. Hij vond toen dat hij het burgemeesterschap niet kon combineren met zijn artistieke literaire aspiraties. Zijn verdere leven wijdde hij aan het schrijven van gedichten en korte verhalen. Op 8 januari 1975 is hij in Arnhem overleden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek