Kent u ze nog... de Zaandammers deel 1

Kent u ze nog... de Zaandammers deel 1

Auteur
:   J. Hottentot
Gemeente
:   Zaanstad
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1773-9
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de Zaandammers deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

INLEIDING

De mogelijkheid een woordje vooraf te tikken gebruik ik graag om alle mensen (en dat waren er zeer vele) die mij toegang verschaften tot hun woning en vaak tot hun familiealbums te danken voor de hartelijkheid en de opgewektheid waarmee zij dit deden. Aan de hand van die ervaring meen ik te mogen opmaken dat alle mensen met wie ik in aanraking kwam het fijn vonden dat ik dit uitzoek-werkje ter hand had genomen. Er bestaat, zo is me opnieuw duidelijk geworden, een verlangen naar de voltooid verleden tijd toen alles aardiger schijnt te zijn geweest, gezelliger, intiemer, rustiger, menselijker, hetgeen, zo mag ik veronderstellen, niet op alle punten met de werkelijkheid overeenstemt. Want er was, zeker op het sociaal-economisch terrein, op het gebied van de medische verzorging en op het terrein van bejaardenzorg wel een en ander te wensen in de jaren van ver en minder ver voor de oorlog.

Toen ik met het verzamelen van de foto's begon, geheel onervaren, want van huis uit ben ik geen verzamelaar, heb ik verschillende foto's aangenomen die naderhand, toen ik er welhaast onder werd bedolven, moesten plaats maken voor (volgens mij) de beste. Wie met enige gramschap mocht ontdekken dat zijn of haar foto's er niet bij zijn vraag ik verschoning, hoewel (en dat is nou weer het leuke in mij) er best een kans is dat die foto's zullen worden geplaatst in een vervolgboek. De uitnodiging hiervoor ontving ik aI, toen ik met het eerste nog moest beginnen, in januari 1975.

Als u mocht ontdekken dat er enige namen van personen bij een foto ontbreken, werp mij niet met uw stenen, doch weest ervan overtuigd dat ik mijn best deed, dat tientallen andere mensen hun best deden (wat ware ik zonder die tientaIlen? ) en dat we er gezamenlijk niet zijn uitgekomen. Het is altijd weer jammer te moeten ervaren dat op welhaast geen enkele foto een naam staat. U moet daar toch eens aan beginnen, opdat mensen die na mij nog eens aan de gang gaan om het zoveelste vervolg te maken in de reeks "Kent u ze nog ... de Zaandammers" het wat gemakkelijker zullen hebben.

Hier is het boek. Ik heb er met plezier aan gearbeid en ik hoop dat u het op uw beurt met plezier zult bezien.

1. In 1922 is de foto gemaakt van de jongemannen die lid waren van de christelijke jongelingsvereniging "Hebt de Waarheid en den Vrede lief". De leden verenigden zich in het Volkspark, ook voor andere groeperingen een plaats van samenkomst. De leden kwamen uit hervormde, gereformeerde en christelijk gereformeerde kring en uit de vergadering van gelovigen. Het verenigingslokaal stond (en staat trouwens nog, zij het niet meer voor het oorspronkelijke doel) aan de Langestraat. De muziekvereniging "Soli Deo Gloria" is uit de vereniging voortgekomen en was er geruime tijd onderdeel van. De jongelingsvereniging was aangesloten bij het nationale .Nederlandse Jongelingsverbond" dat op zijn beurt deel uitmaakte van de "Young Men Christian Association" (YMCA) waarvan het embleem, met dat van de landelijke organisatie, in het vaandel was opgenomen.

En dit waren de jongemannen die poseerden voor de fotograaf. Van links naar rechts staat op de bovenste rij een drietal jeugdige personen: Tjerk Tromp, Willem de Lijster en Frits van Oostveen. Een rij lager: Rikus van der Molen, Gijs van Leeuwen, Adriaan van Betlehem, Gerbrand de Vries, Jo Bergwerf, Willem de Carpentier, Jaap Visser, Arend Bouman, Kees Kraaij, Jan Kuijt, Jacob Harder, Peek (Comelis) Visser en Piet Langendijk. Volgende rij: Frans van As, Gerrit van Betlehem, Adriaan (Janus) Prins, Reinier Bulder, Comelis Veeter, Jo Bart, Jo Bets, Jan Henkes, Hein Ragetli, Jan Kuijper Mzn., Arie Kraaij, Maarten Nel, Hendrik Roskam en Carel Willem Bouman. Zittend: Bertus Gobels, Hielke Visser, Siern Weij, David van der Lelie, Andries Bouman, Klaas Marees, Hendrik Kroeze, Nico Hermanides, Willem van der Woude, Nic Pos, Tom Pos, Jan Kuijper, Cor de Lijster en Dirk Beunder.

2. De mannen van de vrijwillige brandweer zijn terug van een poosje weggeweest. En in de Klauwershoek poseren zij voor een fotograaf. Mogelijk hebben zij hem besteld, maar wie weet liep er toevallig een man met zo'n grote kiekkast over straat, bij de apotheek die in die buurt als een van de weinige pan den nog resteert. De mannen van de brandweer zijn terug uit Wormerveer, waar zij assistentie hebben verleend bij een brand in een fabriek van de heren Wessanen en Laan, op 15 augustus 1898. Het paard heeft een flinke rit gemaakt. Zaandam-Wormerveer en terug, zij het niet direct heen en terug, is niet niks met zo'n geladen wagen achter de benen. Wie niet zo goed thuis is in het brandweerwezen van vroeger zou kunnen veronderstellen dat aIleen die mannen op de wagen zaten en stonden. Er stond echter ook een spuit op, een kleine brandspuit. Men ziet ze nag weI eens in antieke komische films, maar bij gebrek aan het moderne materieel van nu (alles heeft zo zijn groeitijd nodig) kon er weI wat worden gedaan met water en slangen, als het vuur tenminste niet al te hoog en te breed was. Alvorens we even de deelnemers aan de reis naar en van Wormerveer bezien, moeten we wijzen op het fraaie Zaanse pand op de achtergrond. Het is het woon- en winkelhuis van Jukkenekke, een koek- en banketbakker die toen in een veel kleiner Zaandam grote bekendheid genoot, ook al omdat er in die tijd niet zo erg veel andere koek- en banketbakkerijen waren. De mensen waren nog niet zo snoeperig, omdat het geld niet ruim voorhanden was.

En dan nu de brandweermannen die, zonder enig blijk van uniformiteit, hun werk hebben gedaan. Achterop staande: C. Woerdeman. Zittend achterop: Cees Middelhoven. Achteraan staande, met licht pak: Jo Schoen. Voor hem staande, met strohoed op: Piet Jukkenekke. Dan volgt, even naar rechts (de man met de kaasbol): Felix Buijs. Daarna, staande, met helm: W. Middelhoven. Zittend op de voorgrond, met lichte hoed: Nico Kluyver. Boven hem, staande, met pet: Frans Oostmeijer. Zittend naast Nico Kluyver: Ab Woerdeman. Vervolgens, met touw om het bovenlijf: August Oostmeijer. Liggend met een hand onder het hoofd: Piet Latenstein. Op de bok zit koetsier Dirk Schoen en bij hem staat commandant Van Doesburgh. Naast het hoofd van Piet Latenstein is nog een gezicht zichtbaar, maar dat is van een jongen die precies door alles heen kijkt.

3. Men hoort oudere Zaandamrners nog weI eens met enige vertedering spreken over een niet meer bestaande voetbalclub: Q.C.C.; de "Quick Concordia Combinatie". Sommigen zeggen dat de naam afkomstig is van de gymnastiekvereniging die een voetbalafdeling lOU hebben gehad. Mensen die zeggen het beter te weten (en zij schijnen gelijk te hebben) zeggen dat "Quick" een clubje was van h.b.s.-Ieerlingen en dat "Concordia" is ontstaan uit leerlingen van de handelsavondschool. Toen de foto werd gemaakt, op een voetbalveld in Westzaan (Q.C.C. speelde een uitwedstrijd), was het 1922, tien jaar na de oprichting. Op het Blauwe Zand, het terrein waarop naderhand de fabrieken van Bruynzeel kwamen, begon, zoals zovele Zaandarnse voetbalclubs, Q.C.C. Er is ook nog aan de Westzanerdijk gespeeld en op een terrein aan de Oostzijde, toen de Rosmolenbuurt er nog niet was. De vereniging was niet groot. De leden waren vrienden en toen die vrienden, ouder geworden, zich moesten bezighouden met vele andere menselijke zaken, zoals vrouwen, kinderen en werkzaarnheden, is Q.C.C. rond 1930 vrij pijnloos gestorven. Het rood-zwarte shirt waarin de jonge mannen hun wedstrijden speelden (in de Noordhollandse Voetbalbond) behoefde niet meer te worden gedragen. Zij die toch wilden blijven voetballen gingen naar een andere vereniging.

En hier dan de spelers van het eerste elf tal. Staande van links naar rechts: Wolter Bekrnan, Piet Zomer, Dirk Husslage, Jaap Fijma, Jan de Vries, Roel Greshof en Joop Meijer. Geknield: Jan Husslage. Vooraan van links naar rechts: Dirk Mars, Henk Valk en Henk Rem.

De bekendste voetballer van dit elftal is later Jaap Fijma geworden. Hij werd lid van "Zaanlandia", maar meldde zich later bij Z.F.C., waarbij hij verscheidene jaren in het eerste elftal speelde. Toen zijn voetbalactiviteit achter de rug was heeft hij nog enige jaren veel werk gedaan toen de roodwitten betaald voetbal speelden.

4. Er was een aanbod van een foto met havenarbeiders, maar uit de fraaie voonaad van Rein van Houten te Koog kwam opeens deze foto die veel ouder is. Bij de andere waren de namen gevoegd, bij de oudere niet. En dat wordt dan een hele zoekerij, Piet Winter, die vele jaren voorzitter was van de scheeps- en bootwerkersvereniging "Eensgezindheid", zei, zonder de foto te hebben gezien, dat hij het wel even voor elkaar lOU maken, omdat hij reeds op zijn zesde jaar op en rond de zeeboten zwierf. Doch toen hij de gefotografeerde mannen bezag schudde hij teleurgesteld het hoofd. Hij kende slechts een van de mannen: Piet Blaauw. Hij adviseerde Arie Lastdrager te consulteren, dit voorjaar (1975) bijna tachtig jaar oud en vele jaren werkzaam in de haven. Arie Lastdrager heeft met een aantal van die mannen gewerkt, al was hij negen jaar toen de foto werd gemaakt. En hij noemde het overgrote dee I op. De man die uiterst links zit was hem niet bekend. De andere zitters wel en het zijn van links naar rechts: Jan Maas, Kees Hoogmoed, Piet Keijzer, Henk Schoen, Jaap Ideco (wiens vrouw een cent-van- 't bladwinkeltje aan de Westzanerdijk had), Jan Dekker, Genit Houwertjes, Meindert Dral, Siem Kef, Willem Duyvis en Remmert Dekker. De man die uiterst links staat is niet bekend. Een enkeling noemt de naam Jan Hoede, maar anderen zeggen: Jan was dikker. Vervolgens zien we Genit Blaauw, Piet Geugjes, Piet Vink, Gerrit Prins en Herman van Dijk. Wie de twee knaapjes zijn is niet bekend. Er is in de loop van de jaren heel wat hout in Zaandam uit zeeschepen gelost en ook, maar dat is lang geleden, rijst. Ook balken, maar balkenboten komen niet of nauwelijks meer binnen. Zaandam is een houthaven, een belangrijke houthaven. De havenarbeiders vormden vooral organisatorisch een sterke groep in het plaatselijk legertje van werknemers. Zij bezaten zelfs hun eigen gebouw, "Ons Huis" aan de Ged. Gracht, gebouwd en in exploitatie gehouden met bijdragen uit de lonen van de mannen. .Dns Huis" heeft als centrum voor tal van activiteiten, ook voor die welke volkomen buiten de sfeer van de haven lagen, jarenlang een belangrijke taak vervuld. "Ons Huis" was toneel- en concertzaal, diende voor vergaderingen en heeft in de crisisjaren, v66r de tweede wereldoorlog, heel wat stempelaars naar binnen laten komen. Het grate gebouw is verdwenen voor een vestiging van de Hema, waarvoor trouwens ook nog enige belendende pan den moesten worden gesloopt. En het hout uit de nog altijd naar Zaandam komende boten wordt nu vrijwel geheel mechanisch overboord gebracht. Je lOU je, bij het zien van die oude foto, kunnen afvragen: waar is die boot gebleven?

5. Zaandammers en Zaandamsen die bij meester C.Joh. Kievit in de klas hebben gezeten, en dat zijn niet direct jonge Zaandammers en Zaandamsen, willen dat best weten. Meester Kievit, hoofd van de school aan de Stadswerf, ook weI de Bakkerschool genoemd, was een populaire man die graag, zo zeggen zijn oud-leerlingen, voorlas. Hij werd op 8 maart 1858 te Hoofddorp geboren; Camelis Johan, het tiende kind (er zou later nag een kind komen) van aannemer Kievit die feitelijk in Houtrijk-Polanen woonde, gemeente Hoofddorp. Cornelis Johan studeerde in Delft voor onderwijzer en kwam, afgestudeerd, naar Vijfhuizen, niet zo ver van de ouderlijke woning. Hij trouwde met Gezina Velthuijzen van Zanten, dochter van een bollenkweker te Lisse (er staan in het telefoonboek onder Lisse nag altijd Velthuijzen van Zantens als bollenkwekers) en hij vertrok na enige tijd naar een eenmansschool in Etersheim, gemeente Oosthuizen. Sommigen willen weI eens beweren dat zijn nag altijd bekende boekenfiguuur Dik Trom in Etersheim, vlak bij de IJsselmeerdijk, heeft geleefd, maar de Hoofddorpers hebben terecht beslag gelegd op Dik. Zij hebben, om dit nog duidelijker te maken, zijn standbeeld in de dorpskom geplaatst: Dik op de ezel.

In 1901 werd C.Joh. Kievit benoemd tot hoofd van de school in Zaandam. Hij liet zich een riante waning bouwen in de Botenmakersstraat (nr. 141), het laatste huis links, gerekend vanaf de Westzijde, bij de Vaart. Hij werd in 1917 afgekeurd voor zijn werkzaamheden in verband met suikerziekte. Hij en zijn echtgenote verhuisden naar Wassenaar, waar hij op 12 augustus 1931 overleed. De foto toont hem met vrouw en kinderen. Links staat zijn dochter Margaretha Agnes Maria die later mevrouw M.A.M. van Kempen-Kievit werd. Zij woonde met haar man in Zeist en is daar in 1971 op achtenzeventigjarige leeftijd overleden. De zoon Marinus, die tan darts werd in Den Haag, is op betrekkelijk jonge leeftijd gestorven. Het eerste kinderboek dat Kievit schreef was De Twee Neven (1890), waarmee hij jaren heeft moe ten venten alvorens een uitgever bereid was het in de handel te brengen. In 1891 schreef hij het eerste deel van Dik Trom. Hij bood het zes jaar lang vele uitgevers aan. Toen hij er tach nog een vond, ontving hij voor het manuscript f 75,-. De tweede druk bracht f 37,50 op. Hij schreef vervolgen in 1907, 1912, 1920 en in 1923: De zoon van Dik Tram. Hiermee sloot hij de reeks af, maar hij schreef veel meer. Verschillende van deze boeken zijn oak vandaag nag in de boekhandel: Fulco de Minstreel, In den Otter, Jongens van Oud-Holland, Okke Tannema, Wilde Bob, De geheimzinnige koepel, De Woelwater, Frans van Dorentil, Claes Compaan, Het slot op de Hoef, De club op reis, De club van zessen klaar en De club in Valkenburg. Stuk voor stuk fijne boeken, maar Dik Trom werd een nation ale figuur.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek