Kent u ze nog... de 's-Gravenzanders

Kent u ze nog... de 's-Gravenzanders

Auteur
:   P.J.F. ter Laak
Gemeente
:   's-Gravenzande
Provincie
:   Zuid-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-0491-3
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Kent u ze nog... de 's-Gravenzanders'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Dit boekje wil niet direct het dorp 's-Gravenzande uit vervlogen jaren in beeld brengen, maar veel meer de bewoners van dit Westlandse kustdorp. En vooral die generaties van inwoners die leefden vanaf het einde van de vorige eeuw tot aan de tweede wereldoorlog. De bewoners die door de andere Westlanders vaak met de bijnaam "breeje durpers" werden betiteld. Het dorp 's-Gravenzande dat, omdat het in de dertiende eeuw stadsrechten heeft gekregen, eigenlijk als stad moet worden genoemd, had in de hierboven omschreven periode een zeer langgerekte dorpskern. Het werd daarom vaak het "breeje durp" genoemd en vandaar dat er voor de bewoners een mooie bijnaam ontstond.

Bijnamen waren in die jaren trouwens toch gemeengoed in vrijwel alle Westlandse dorpen. Men hoort ook wel eens spreken over scheldnamen, maar we geloven dat dit beslist onjuist is. Mogelijk dat dit een enkele maal de waarheid was, overwegend betrof het toch duidelijk bijnamen. En ook in 's-Gravenzande kende men er heel wat. Zij werden vooral gegeven om leden van families met eenzelfde familienaam beter uit elkaar te kunnen houden. Iemand met een zeldzaam voorkomende achternaam kreeg daarom vrijwel nooit een bijnaam, maar wel degene die een familienaam had die meerdere gezinnen voerden (Van Straalen, Van der Hout, Boers).

Bij de hier gepresenteerde foto's is het verenigingsleven uit die jaren sterk vertegenwoordigd. Dat is in feite ook wel begrijpelijk. Men was nog erg sterk op de eigen woonplaats aangewezen. De meeste bewoners kwamen slechts zelden in de grote stad en gingen ook nooit op vakantie. Het eigen vervoer was daar nog niet op ingesteld en in de arbeidsvoorwaarden waren in die dagen nog geen vakantiedagen geregeld. De betrekkelijk schaarse vrije tijd werd in 's-Gravenzande zelf besteed. Het is dan ook verklaarbaar dat onder deze omstandigheden de diverse sport-, zang-, muziek- en gezelligheidsverenigingen veel actieve leden hadden.

Het tijdvak waarin de 's-Gravenzanders hier voor het voetlicht treden was een tijdperk van sterke ontwikkelingen op velerlei gebied. 's-Gravenzande werd uit zijn isolement gehaald door de stoomtram van de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij. Later werden, in de jaren twintig, de trams door de bussen verdrongen. Maar ook de fiets en de personenauto werkten aan deze openlegging mee. Buiten het vervoer was het vooral de tuinbouw en" de handel die zich in deze periode sterk ontplooiden. Van zuiver vollegronds-tuinbouwbedrijven werd langzaam maar zeker overgeschakeld op intensieve glasbedrijven. Deze ontwikkeling heeft hier zo dicht aan zee eigenlijk na de laatste wereldoorlog pas goed doorgezet. Dit houdt verband met het zeer gunstige klimaat en de lichte zandbodem, waardoor de 's-Gravenzanders ook zonder gebruik van glas reeds vroeg in het voorjaar primeurs konden oogsten. Waarom de aan de tuinbouw verwante handel in 's-Gravenzande in deze jaren een veel grotere plaats kon innemen dan in de andere Westlandse plaatsen is nooit goed duidelijk geworden. Zat er hier meer kapitaal of ook nog andere factoren een rol in dit geheel? Zeker is dat de 's-Gravenzandse tuinder in die jaren bekend stond om vlotte betaling. De kwitantieloper werd maar het liefst naar 's-Gravenzande gestuurd, omdat men wist dat daar vrijwel nooit moeilijkheden waren met betalen. In ieder geval heerste er een goede handelsgeest die in later jaren tot uiting kwam in enkele bekende handelshuizen voor de export van groenten, dan wel als toeleveringsbedrijf voor de tuinbouw.

We hebben getracht in min of meer chronologische volgorde een groot aantal 's-Gravenzanders aan u voor te stellen. Daarbij is getracht een zo bont mogelijk beeld van de bevolking te scheppen. Uiteraard kon in het bestek van dit boekje niet al het voorhanden zijnde materiaal worden benut.

Hier en daar zult u enkele 's-Gravenzanders ontmoeten, waarvan de naam niet kon worden achterhaald. Veelal blijkt echter dat kort na het verschijnen van een dergelijk boekje deze raadsels snel worden opgelost.

Uiteraard willen we allen dank zeggen die aan de totstandkoming van dit boekje hebben bijgedragen. Zowel degenen die foto's ter beschikking stelden als zij die behulpzaam waren bij het herkennen van de vele 's-Gravenzanders uit grootvaders tijd.

1. Op deze foto uit 1893 poseert de kastelein Jan Visser met zijn vrouw (Visser-Kortekaas) en hun eenjarig dochtertje bij de achterdeur van hun café in de Kousenhoek. Een jaar later zijn zowel mevrouw Visser als haar dochtertje overleden ten gevolge van een aantasting door pokken. Tijdens de pokkenepidemie, die te 's-Gravenzande heerste van december 1893 tot in augustus 1894, stierven er op de totale bevolking van ongeveer vijfduizend zielen achtenzeventig mensen aan deze besmettelijke ziekte.

De Kousenhoek, die ongeveer schuin tegenover de huidige brandweergarage was gelegen, is niet genoemd naar het bekende kledingstuk. Men heeft deze buurt echter zo genoemd vanwege het feit dat daar ook een joodse slager was gevestigd. En vanwege hun rituele slachtingen werden de joodse slagers ook wel kousjer-slagers genoemd. Het joodse woord kousjer of koosjer betekent rein of zuiver.

2. De teelt van vroege aardappelen was een van de eerste kurken waarop de Westlandse tuinbouw dreef. In het gehele Westland, maar in 's-Gravenzande in het bijzonder, werd deze teelt op grote schaal uitgeoefend. Op een foto van omstreeks 1898 zien we hier het rooien van aardappelen in volle gang op het bedrijf van Leen Boers Bzn. De afkorting BB op de gebruikte manden, ofwel kinnetje zoals ze in het Westland werden genoemd, gaf aan dat het manden betrof die eigendom waren van Ben Boers, de vader van Leen, die we in het midden van de foto zien. Geheel links rooit Van der Kaay de vroege aardappelen. De andere personen op deze foto werden niet herkend.
Op de achtergrond zien we de berg met het koepeltje. Deze berg werd reeds eerder in het kader van werkverschaffing door burgemeester Van de Kasteele tot stand gebracht. Vanuit het koepeltje had men een prachtig uitzicht over 's-Gravenzande en over de zee. Ook schijnt het koepeltje gebruikt te zijn voor het onderbrengen van t.b.c.-patiënten, ofwel teringlijders zoals men deze zieke mensen vroeger noemde.

3. Het huis op deze foto van ongeveer 1900 stond beter bekend als "De schuur van Delfland" . Dit aan de binnenzijde van de slaperdijk gevestigde huis was in bezit van het hoogheemraadschap Delfland, dat ook de zorg had over het onderhoud van de kuststrook langs 's-Gravenzande. Voor het huis zien we bijeen de schuurbaas A.H. Vreugdenhil en zijn vrouw. Voorts zijn er aanwezig mevrouw Middelburg-Vreugdenhil en Dirk Vreugdenhil, alsmede enkele nichten van de familie. Het is bekend dat éénmaal per jaar de heren van Delfland tijdens hun jaarlijkse "schouw" in het voorjaar ten huize van de familie Vreugdenhil genoten van een asperge-diner. Men had er zelfs een apart servies voor, waarvan de borden waren versierd met enkele mooie asperges. Enkele van deze borden zijn nu nog in het bezit van het restaurant "De Spaansche Vloot" aan het Marktplein te 's-Gravenzande.

4. Al vroeg had 's-Gravenzande een gemengde zangvereniging die vooral geestelijke liederen beoefende en ten gehore bracht. Zij presenteerde zich onder de naam "Sursum Corda ad Dei Gloria", wat zoveel betekent als "Verheft Uw Harten tot Glorie van God".

Op deze in 1904 genomen groepfoto werden onder anderen herkend: Thomas Boers, Jan Burgersdijk, Jan Sonneveld, Leen van der Meer en Adam van den Bos, die in die jaren koster was van de hervormde kerk te 's-Gravenzande.

5. De reisverbindingen in het Westland en van het Westland naar Den Haag liepen in het begin van deze eeuw hoofdzakelijk via de trams van de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij. Reeds in de jaren tachtig van de vorige eeuw kregen veel Westlandse plaatsen aansluiting op de lijn van deze maatschappij.

Hier zien we een foto waar een van de trams halte maakt bij het station te 's-Gravenzande De tweede heer van rechts is dan ook Henk den Otter, stationschef te 's-Gravenzande. De rijzige figuur naast hem is de toenmalige chef van het station te Monster. De foto moet ongetwijfeld gemaakt zijn in 1907, wat ook aardig klopt met de kledingmode van de dames, toen de lijn was doorgetrokken naar Hoek van Holland. Bij gelegenheid van de feestelijke opening van deze lijn kregen destijds alle 's-Gravenzandse schoolkinderen een gratis ritje naar Hoek van Holland aangeboden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek