Leusden in oude ansichten deel 2

Leusden in oude ansichten deel 2

Auteur
:   J.M. Schouten en F. van Loenen
Gemeente
:   Leusden
Provincie
:   Utrecht
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-6487-0
Pagina's
:   96
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Leusden in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Inleiding

Het dorp Leusden kan bogen op een geschiedenis van ruim twaalf eeuwen. In het tijdperk van Karel de Grate wordt de 'Villa Lisiduna' voor het eerst genoemd.

Met een 'villa' werd in die tijd een domein oflandgoed bedoeld, toebehorend aan een persoon of instelling.

De instellingen waren meestal van kerkelijke aard. Dat gold zeker voor Lisiduna, dat op 8 juni 77 7 door Karel de Grate werd geschonken aan de St.-Maartenskerk te Utrecht.

Bisschop Ansfridus stichtte in 1005 een klooster op het hooggelegen Hohorst onder Leusden. Een jaar later schonk hij het klooster aan de kerk van Loysden.

Een enkele kloosterling beheerste de schrijfkunst, zodat vaak verbasteringen van de oorsprankelijke naam ontstonden, zoals Losiduna, Loysden en Loesden. Pas rand 1 230 kreeg Amersfoort zijn eerste kerkje, de H. Geestkapel, hetgeen erop duidt dat Leusden als moederkerk fungeerde voor een zeer uitgestrekte omgeving.

De bisschoppelijke macht heeft eeuwen bestaan, totdat ook hier de hervorming haar stempel op de gemeenschap drukte.

In 1580 is de kerk geplunderd. Vijf jaar later werd pastoor Van Ameringe afgezet en vervangen door de eerste predikant, Lambertus Brinxius. Laatstgenoemde heeft te kampen gehad met een weerspannige bevolking die raoms-katholiek wilde blijven,

zodat de nieuwe leer van Calvijn slechts weinig navolging kreeg. Echter, bij doop en begraven was een geestelijk voorganger verplicht en hierdoor heeft de predikant uiteindelijk toch vaste voet in Leusden gekregen.

Tijdens de Franse overheersing is de kerk in verval geraakt.

In 1799 stonden nog slechts zeven huizen rand de kerk in OudLeusden.

In 1 827 werd de kerk gesloopt, op de toren na die tot op de dag van vandaag in volle glorie behouden bleef. In het huidige Leusden-Zuid verrees een nieuwe kerk.

De middelen van bestaan waren karig. Tussen de 16de en 1 7 de eeuw was er schapenteelt op de uitgestrekte heidevelden. In Leusbroek mochten echter alleen diegenen die een paard bezaten schapen laten weiden. De keuterboertjes mochten niet verder dan het gebied om hun woonstee.

Er bestond ook bijenteelt, maar ook dat was voorbehouden aan hen die een zekere welstand bezaten. Het daggeldersvolk werd arm gehouden. Enkele honderden verdienden enkele stuivers aan de tabaksteelt.

De armoede was algemeen en hield aan tot ver na 1800. De schrijnendste nood werd gelenigd via de armenzorg. Onder

invloed van de bevolkingsaanwas is de grand ontgonnen voor veeteelt en akkerbouw.

De eerder genoemde middelen van bestaan hebben lange tijd het aanzien van Leusden bepaald, een plattelandsdorp dat de kernen Hamersveld en Leusbraek omvatte. In 1969 werden Stoutenburg en Achterveld daaraan toegevoegd. Hierbij sneuvelde de naam Hamersveld ten behoeve van Leusden-Centrum.

Een beeld van dat dorp yond zijn weerslag in het eerste deel van 'Leusden in oude ansichten', dat twintig jaar geleden verscheen. In die twee decennia is het dorpsaanzicht, zo daar nog sprake van is, ingrijpend gewijzigd. Nieuwe woonwijken zijn verrezen waar voordien louter agrarische bedrijvigheid de stilte doorbrak. Bovendien is de voor autochtone Leusdenaren vertrouwde bebouwing verdwenen, of vanwege herbestemming nauwelijks nog herkenbaar. AIle reden derhalve om alles wat niet meer is voor verdere vergetelheid te behoeden.

Dit boekje wil daar een bijdrage aan leveren. We hebben ons dit keer beperkt tot de oorspronkelijke dorpskernen Hamersveld en Leusbroek en omgeving.

AIle uithoeken van dit gebied komen op de navolgende pagina's aan bod. Voor relatief nieuwe inwoners is dit tweede deel wellicht een kennismaking met hun woonplaats zoals die er ooit heeft uitgezien.

Gevoelens van nostalgie en treurnis om wat verdwenen is zullen wellicht om voorrang strijden. Wij hopen echter dat eerstgenoemde gemoedstoestand de overhand heeft bij het doorbladeren van dit boek.

Immers, zonder intensieve woningbouw zouden niet zoveel inwoners genieten van wat Leusden ondanks de veranderingen nog aan rust en schoonheid te bieden heeft.

De samenstellers,

Jan Schouten en Frans van Loenen.

Wij bedanken Jan Verduin voor zijn medewerking en adviezen.

1 Een landschapsfoto van vijfentwintig jaar geleden. De paarden en koeien grazen tot vlak bij de kerk. Het malse weiland is minder vlak dan we nu gewend zijn en de moderne landbouwwerktuigen stellen andere eisen aan de bodemgesteldheid. Men leefde vroeger dichter bij de dieren,

ook al omdat twee keer per dag, op vaste tijden, met de hand werd gemolken. De melker zat

op een driepootje, met de emmer tussen zijn knieen geklemd. De kerk stond in het midden. Als vanuit de toren het Angelus luidde, ging de pet af en werd er gebeden: 'De Engel des Heeren heeft aan Maria geboodschapt.' Het leven was minder jachtig dan nu en was aangepast aan het ritme van de seizoenen.

WeI was er veel minder welstand en moest er £link worden aangepoot.

Wij boeren en bocrinnen, wij werken dog en nacht; /Wij zwoegen en wij spinnen, en zingen uit aile macht: / Lim Heer, kost en kleer, 't Hemelrijk en dan niet meer.

2 De toren van de Sint-Josephkerk is al van verre te zien. Van vlakbij springt een aantal bijzonderheden in het oog. Het ijzeren hek scheidt het kerkplein af voor de Utrechtse tentwagens van het kerkvolk. Rechts van de in gang van de kerk is een steen gemetseld met het opschrift: 'Steenlegging van de Parochiekerk Hamersveld 1840. A. Otten R. C. Priester en Pastoor. C. Kram architect.' Een jaar na de steenlegging is de kerk afgebouwd voor f 10.975. In

1 852 voIgt de bouw van een grote pastorie voor f 6739. Anno 1912 loopt pastoor c. van Leemkolk in zijn lange toog op het kerkplein. Volgens de geschiedschrijver is hij eenvoudig en oprecht, immer kalm en bedaard, zachtmoedig, gastvrij en joviaal. In het portaal van de kerk is een gebedsruimte waar parochianen rust en devotie kunnen vinden. Het kerkplein wordt later met het beeld van de parochiepatroon Sint Joseph verrijkt. De voedstervader, met een lelie in zijn hand,

draagt het Kind Jezus dat een kruis in de hand houdt en een kleine krans aanbiedt.

it l. lerk Ie 7{ammueld

+

. 4

.,.

?

3 De pastorie van de Sint-Josephkerk ligt wat naar achteren temidden van een goed onderhouden tuin. Het is een gastvrij huis, ondanks zijn imponerende entree met de marmeren vloer en de kleurige glasschildering van de Goede Herder met zijn schapen. Op de zijwanden van de gang zijn de vier evangelisten afgebeeld:

Mattheiis, Marcus, Lucas en Johannes. De plafonds zijn rijkelijk met ornamenten versierd. De schouw in de achterkamer toont de gemeentewapens van Leusden en Stoutenburg en nodigt in calligrafisch schrift tot rust:

Vrient sijt gij gast of sijt gij went / komt hier een weniqh aen den heert.

4 Het Kostershuis van Hamersveld is bijna honderd jaar oud. H.]. van Ieperenburg, die tientallen jaren als koster de Parochiekerk van Sint Joseph heeft gediend, dreefhier een winkel in beeldjes, rozenkransen, prentjes, kerkboeken en verdere devotionalia. De rozenkrans liet je door de pastoor ofkapelaan wijden, want dan ging er meer hem else kracht van uit. De fotograaf ].H.Schaefer uitAmsterdam maakte foto's van het dorp. De uitgever ervan was H.].van Ieperenburg. Hij verkocht de kaarten voor een stuiver, met een cent extra voor de postzegel. Je kocht bij hem ook tabakswaren, kluwtjes touw, plaksel en blaadjes schrijfpapier. De laatste koster, Albert van de Tweel, heeft het assortiment uitgebreid met huishoudelijke artikelen en speelgoed. In 1982 kwam er een einde aan het Kostershuis. Nu is er een makelaardij gevestigd.

loslmhuis Ie 1<amersueld

5 'De Eembode' bericht over Hamersveld: 'Alhier is een monumentaal gebouw verrezen, dat voorzeker groots en schoon genoemd mag worden n.!. het SintAnsfridus Gesticht. De eenvoudige en toch fraaie bouwtrant van het uitwendige oefent onwillekeurig een machtige invloed uit aan iedere voorbijganger. Er zijn drie ruime frisse schoollokalen en tien nette ingerichte kamers voor de kostkamers.' Vier Dienstmaagden van Christus uit Lutterade, de zusters Elisabeth, Eumenis, Goswina en Rainaldis, vormden de eerste bewoonsters. Zij hebben zich vooral ingezet voor het geestelijk en stoffelijk welzijn van vrauwelijke hulpbehoevenden. Het 'Zusterhuis' bood in voorkomende gevallen onderdak en verzorging aan mindervaliden -lichamelijk of geestelijk - en aan wezen. Het heeft in het Leusden van vroeger een grate ral vervuld, die in de jaren zeventig uitgespeeld raakte. Het Gesticht werd in 1975 ontruimd

en in 1981 afgebraken. In de tuinen ervan ligt een parkje met 16 bungalows. Uiterst links op de foto is de witte gevel van het eeten drinkhuis "t Zustertje' nog net zichtbaar.

i

J

6 Huize Sint Ansfridus werd in 1898 gesticht. De rooms-katholieke meisjesschool Bernadette vond hier onderdak. De school verhuisde in 1973 mar de huidige Klimopschool. De rooms-katholieke meisjesschool te Hamersveld in 1927, met van links naar rechts, bovenste ri j :

Cato Hartman, Anne v.d. Heiden, Anna Tijmensen, Heiltje v.d. Pol, Jo van Keulen en Gerarda v.d. Hengel. Tweede rij: Mie Vrijhoef, Mien v.d. Tol, Coba Voskuilen, Neeltje v.d. Heiden, Grietje Tijmensen, Jaantje Kleinveld en Grada v't Klooster. Derde rij: juffrouwWillie Onland, Grada Vrijhoef, Tijn Vrijhoef, Grada Hilhorst, Riek Roest, LiesVrijhoef, CorTijmensen, Cilia van Daatselaar, Mijntje v.d. Tol, Rijertje van Maaren, Grada Hoogland, Trijn van Burgsteden, Leen v.d. Hengel, Eef de Groot, Maartje v. 't Klooster, Aal Brouwer en Riek Brouwer. Vierde rij: Trijn Verhoef, Marie

Smal, Giep v.d. Berg, Ant Smit, Iaan Kaas, Sien Brouwer, Marie van Daatselaar, Tijn v.d. Hengel, Tonia van Esveld, Mien van Esveld, Alie Kaas en Geertje Kleinveld. Vijfde rij: Geertje Kok, Rika Blom, Mie Berg, Grada van Beek, Mie Vrijhoef, Heintje v.d. Heiden, Riek v.d. Hengel, Aaltje v.d. Hei-

den, Jan van Roomen, Grada Verhoef, Heintje Kaas, Mien Smit, Sien Hartman en Mien van Eijden. Onderste rij:

Marie Staal, Marie v.d. Koedijk, Riek Kleinveld, Marie van DaatseIaar, Rieka Kleinveld, Peet v.d. Heiden, Jaantje Schimmel, Catrien van Doorn, Marie van

Doorn, Riek v.d. Berg, Tonia v.d. Hengel, Cecil Staal, Caroline Staal en Annie van Eijden.

7 De rooms-katholieke jongensschool in Hamersveld werd in 1919 gesticht. Tot die tijd stond er in Hamersveld slechts een school, die voor openbaar onderwijs was ingericht. De Boerenleenbank heeft het kerkbestuur in genoemd jaar een voorschot van f 25.000 verleend tegen 4 procent rente, waarna de nieuwbouwplannen voor een eigen school konden worden verwezenlijkt. Dit werd de 'Rooms Katholieke Lagere School Sint Johannes Evangelist' , die tot 196 8 dienst heeft gedaan. Dat jaar werd de nieuwe jongensschool 'De Rossen berg , in gebruik genomen. In het oude pand werd het roomskatholieke jeugd-en jongerencentrum 'De Til' gevestigd, met als beheerder de bekende Hamersvelder Gradus van den Hengel. Een notariskantoor yond onderdak in de ernaast gelegen schoolmeesterwoning.

8 De rooms-katholieke jongensschool te Hamersveld in 1927. Van links naar rechts, bovenste rij: BertusTijmensen, ?,JanTijmensen, Tijmen Rutten, Reinier Roest, Tijmen Prinsen en Arie Houtveen. Middenvak om en om wisselend: Gradus van den Hengel, Kees Kaan, Wim Tijmensen, Piet van Daatselaar, Henk Houtveen, Gerard van den Hengel, Johan van Kooi, Ioop Greefhorst, me ester Pijpers, Jan Tolboom, Arie Vrijhoef, Hannes van Esveld, Rijer van den Hengel, Jan van Burgsteden, Jan Roest, Bertus den Ouden, Johan Tijmensen, Gradus van den Hengel en Gerbrand van Eijden. Onderste rij, zittend:

Steven van den Berg, Piet Hilhorst, Gerard van den Hengel en Peter van de Heiden.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek