Luyksgestel in oude ansichten

Luyksgestel in oude ansichten

Auteur
:   A.J.C. van Leeuwen
Gemeente
:   Bergeyk
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3876-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Luyksgestel in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

WOORD VOORAF

Deze ansichten geven ons een indruk hoe mooi Luyksgestel vroeger was. Zonder de wet op de ruimtelijke ordening, woningwet en bouwverordeningen, bouwden de mensen dorpstraten met hun eigen eenvoudige middelen, binnen de van nature gegeven beperkingen en het resultaat was van een verbluffende schoonheid.

Ret is mij opgevallen dat deze foto's weer eens aantonen dat eenvormigheid van lijnen en gebruik van dezelfde materialen (alle woningen werden immers in dezelfde stijl en met dezelfde stenen gebouwd) nog geen eentonigheid of saaiheid met zich mee behoeven te brengen. En t6ch zijn onze modeme straten eentonig en saai ...

Misschien moe ten we ons verder gaan verdiepen in de ongeschreven regels van vroeger, die ruimte laten voor een eigen ordening, waardoor een karakteristiek woonmilieu ontstond.

Met de grootste zorgvuldigheid zal getracht moeten worden het oude in het nieuwe te integreren. Door het zoveel mogelijk handhaven en het opnieuw invullen van "eigen"-aardigheden in het woonmilieu, zal een dorp zijn aantrekkingskracht kunnen behouden. Ret is juist vanwege de herkenbaarheid van de schaal, de overzichtelijkheid, de simpelheid van de gebouwde structuren en de openheid van de "eigen"-aardige bebouwing dat de "stadsmens" tegenwoordig naar de dorpen vlucht. Laten wij daarom van de dorpen dan weer geen steden maken.

Misschien is dit boekje wel meer dan een les uit het verleden. Ret zou een houvast kunnen bieden bij het creeeren van nieuw te bebouwen ruimten in de toekomst.

De burgemeester van Luyksgestel mr. F.J.M. Houben

INLEIDING

Luyksgestel heeft in het verleden een uitzonderlijke positie ingenomen in de Kempen en in Brabant. Tot in het begin van de vorige eeuw was Luyksgestel een enclave in het generaliteitsland Brabant. Hierdoor kwamen van heinde en verre katholieken uit de omgeving naar grenskerken op Luyksgestels gebied, om hier in vrijheid hun godsdienst uit te oefenen. Nu nog bezit de nieuwe dorpskerk van 1958 een fraaie collectie beelden, die door deze omstandigheden aan vernieling ontsnapte. Vanaf het midden van de zeventiende eeuw zijn bovendien veel Luyksgestelnaren handel gaan drijven in onder andere koper en haar. Deze handel bracht hen tot in Denemarken, waar zij het monopolie voor de handel in koper verwierven. Deze zogenaamde koperteuten zijn onlangs herdacht met de plaatsing van een bronzen beeldje op het nieuwe dorpsplein. Enkele oude teutenhuizen die aan sloop ontkwamen sieren nu nog de straten.

In de voor u liggende selectie foto's en ansichten, kunt u al deze aspecten terugvinden. Het materiaal is gerangschikt in de vorm van een wandeling, die u voert door Luyksgestel, zoals dat er uit zag tussen 1900 en 1935. De wandeling begint bij de kerk en voert u via Straat, Boscheind en Kapellerweg door het dorp. Telkens wordt gepauzeerd bij person en en verenigingen die toen het dorpsleven bepaalden. Verge-

ten personen en gebouwen komen naar voren en we herinneren ons veel, al half vergeten zaken.

Helaas is het ons onmogelijk gebleken ansichten of foto's te vinden die een beeld konden geven van de Rijt en het Sengelsbroek maar desondanks hopen we dat de lezer en de kijker veel plezier zal beleven aan het terugdenken aan wat onherroepelijk verdween. Veel situaties zijn nog in hoofdzaak bewaard gebleven en duidelijk herkenbaar. Dat geldt vooral voor de Straat, die door een eventueel aangepaste beplanting in de toekomst weer veel van zijn oude karakter lOU kunnen terugkrijgen, ook al zijn veel oude huizen dan verdwenen.

Voor de samenstelling van het boekje kon gebruik gemaakt worden van foto's in bruikleen van dorpsbewoners en van de gemeentelijke verzameling. In deze verzameling bevinden zich enkele afdrukken en glasplaten van de vroegere Luyksgestelse fotografenfirma Verhappen en Das, waarvan door omstandigheden nooit ansichtkaarten gemaakt zijn.

Ten slotte willen de samenstellers allen die meewerkten aan deze uitgave hartelijk dank zeggen, vooral de heer Van Grootel die door deskundig commentaar veel van de oude foto's opnieuw voor ons levend maakte.

pl:Ol'lxnt: XOORUUII.IJ .. -T.

GE)fEEXn; L~J ISGE TEL.

---- -- --------------------- ....?

S~haal I: ':;0.000.

'q-_ J1,,!f....:..~: 9nn~.. _.;

???? 40. o.-..:I;',=-~"_~ . , ,

'.J

IXG1'

1. In 1867, toen dit kaartje, afkomstig uit de gemeenteatlas van Kuijper, werd gemaakt, bezat Luyksgestel nog maar weinig huizen. Door het dorp liep de grote provinciale kunstweg van Bergeyk naar Lommel. Links en rechts lagen huizenconcentraties in de gehuchten Sengelsbroek, De Straat en Boscheind. De vrijwel onbebouwde Kerkstraat verbond de Straat met de druk bebouwde Kapellerweg, waar ook de school lag. Vanaf de Kerkstraat voerde de vrijwel onbebouwde Rijt naar de verspreide huizen van Hooge Rijt en Neerrijt. Door de Reiderakkers liep de Hooge Rijt verder naar het tot Bergeyk horende Wee bosch.

2. Tot in de zeventiende eeuw was Luyksgestel een vrij gefsoleerd gelegen gemeenschap. Wilde een inwoner in materieel opzicht vooruit gaan, dan moest hij er op uit trekken. Hij werd dan koopman, verliet zijn geboorteplaats en keerde daar eerst definitief terug wanneer hij rijk was. Vooral de handel in koperwaren was geliefd. Van 1627 tot 1896 trokken Luyksgestelnaren naar Denemarken. De koperteut hing zijn handelswaar aan de ijzeren haken van zijn lederen vest en ging op weg. De herinneringen aan deze handelspioniers vindt men onder andere thans nog voortleven in de straatnamen van de wijk Hasselsestraat-Noord en in het door de beeldhouwer Peter Roovers vervaardigde beeld "De Koperteut" dat in het centrum van Luyksgestel is geplaatst.

3. De linker foto is het portret van de Luyksgestelnaar Hendrik Wils, een van de voornaamste koperteuten. Hij was gemeenteraadslid en directeur van de eerste spaar- en leningsbank van de stad Faaborg in Denemarken. De Deense koning gaf hem de eretitel "Meester der Kanselarij". De Hendrik Wilslaan in de wijk Hasselsestraat-Noord is naar hem genoemd.

De rechter foto toont Franciscus van de Reijdt, Hij was samen met koperteut P.C. Peters eigenaar van een koperwaren fabriek in de stad Horsens in Denemarken. Deze fabriek bestaat thans nog. In de archieven van deze fabriek zijn nog vele geschriften, onder meer kasboeken in de Nederlandse taal, welke uit het rijke verleden van deze koperteuten stammen. Hun namen leven voort in de Franciscus van de Reijdtlaan en de Peter Peterslaan.

4. De voormalige Martinuskerk in 1788. Dank zij deze tekening van Hendrik Verhees kunnen we zien hoe de oude kerk, die in 1450 gebouwd werd, er uit zag v66r de brand van 1840. Ret gebouw, dat nooit in protestantse handen is geweest, had een toren met hoge spits, een schip met hoog zade1dak en een lager koor met sacristieen, Aan de zuidkant was een portaal.

''>

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek