Marssum in oude ansichten

Marssum in oude ansichten

Auteur
:   G. Verf
Gemeente
:   Menaldumadeel
Provincie
:   Fryslân / Friesland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-5167-2
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Marssum in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

VOORWOORD

De oude dorpskern van Marssum zal over enige tijd door het rninisterie van VROM aangewezen worden als "besehermd dorpsgezicht". Niet ten onrechte, zo bleek uit een onderzoek van de Rijksdienst van de Monumentenzorg. De gave stegenstructuur , de karakteristiek-friese terpbebouwing, de grote historisch-ruimtelijke waarde , het vrijwel onaangetaste dorpsaanzicht aan de oost- en zuidzijde en de aanwczigheid van verscheidene monumenten werden van groot belang geaeht.

De laatste jaren ondergaan in het bijzonder de kleinere dorpen sorns meer of minder ingrijpende veranderingen. Deze zijn van invloed op de leefbaarheid en soms bepalend voor het uiterlijk van het dorp. Daarnaast heeft het dorp Marssum te rna ken met de geluidsoverlast van de nabijgelegen vliegbasis en de daaruit voortvloeiende "zonering". Dit houdt in dat het dorp sterk beknot wordt in zijn mogelijkheden, Strueturele nieuwbouw is niet meer rnogelijk en incidentele nieuwbouw slechts in een enkel geval onder strenge voorwaarden. Marssum zal het dan ook niet moe ten hebben van kwantitatieve groei, maar zal meer de kwaliteit van het bestaande moeten benadrukken en versterken. Nadat in 1984 de Werkgroep Dorpsvernieuwing door mij werd geinstalleerd is aan dit kwalitatieve aspect niet aileen door het gemeentebestuur, maar vooral ook door de inbreng van de inwoners zelf duidelijk gestalte gegeven. Dit heeft geresulteerd in een arnbitieus meerjarenplan Dorpsvernieuwing, waarvan de laatste twee jaren het merendeel is gerealiseerd. Daarnaast is veel aandacht be steed aan een verantwoorde wijze van isoleren van de woningen tegen de geluidsoverlast.

Behalve de gelden die het ministerie van Defensie hiervoor jaarlijks ter beschikking stelt, hebben ook de provincie , het gemeentebestuur en de bewoners zelf het nodige bijgedragen om de kwaliteit en het aanzien van de woningen sterk te verbeteren. Hierdoor onderging het merendeel van de woningen sterke verbeteringen of zelfs gehele renovatie. Het resultaat van al deze inspanningen mag er zi j n!

Dit jaar worden de grootschalige activiteiten in het kader van het genoemde Dorpsvernieuwingsplan afgerond. Ter gelegenheid hiervan heeft het "Selskip foar Marsumer Skiednis" het initiatief genomen dit boek "Marssum in oude ansichten" uit te laten geven. De afbeeldingen en teksten benadrukken nog eens hoe juist de keuze het "historisch perspectief" in belangrijke mate mee te nemen in "de besluitvorming over de inrichting en het gebruik van de oude dorpskern" is geweest. Het attendeert ons op de historische rijkdom van ons bezit en tegelijkertijd op onze verantwoordelijkheid om dit culturele erfgoed te behouden voor het nageslacht. Ook confronteert het ons eehter met het vele waardevoJle dat in het recente verleden toeh nog verloren is gegaan, Dat ook de spijt hie rover een aansporing mag zijn am op de ingeslagen weg van behoud en herstel verder te gaan. Ik wil hierbij dan ook mijn dank uitspreken aan de samenstellers van dit boek.

rnaart 1991

J .H.G. Goeman Borgesius Burgemeester van de gemeente Menaldumadeel

INLEIDING

Met het uitkomen van dit boek is een lang gekoesterde wens in vervulling gegaan. Ansichten, foto's en andere afbeeldingen van Marssum waren weliswaar in mime mate voorhanden; tot publikatie daarvan kwam het echter niet. De financiele rniddelen en de vereiste inzet ontbraken daartoe. Met de oprichting van het "Selskip foar Marsumer Skiednis" kon deze laatste hindernis worden geslecht. Het Selskip bleek een belangrijke stimulans te zijn om intensief met het bepaald niet arme verleden van het dorp Marssum aan de slag te gaan. Vele gegevens werden sindsdien uit de archieven opgediept en systematisch samengebracht. Een aantal van de resultaten hiervan werd in een drietal uitgaven publiekelijk gemaakt. Nog steeds kon echter publikatie van de immer aangroeiende collectie foto's en ansichten vanwege het te grote financiele risico niet plaatsvinden. Dankzij de geldelijke ondersteuning die wij hiertoe ontvingen van de Dr. Popta-stichting, de gemeente Menaldumadeel, Dorpsbelang Marssum, het Nibag (architectuur en complete bouwadviezen) en de Rabobank kon dit risico echter zodanig worden verkleind, dat wij publikatie aandurfden. Marssum is met zijn 1200 inwoners geen grote plaats; de oplage moest daarom beperkt blijven. Niettemin is gekozen voor een fraaie gebonden uitgave. Mede door genoemde ondersteuning kon de prijs echter aantrekke!ijk blijven. Omdat publikatie van ons voIledig materiaal te kostbaar zou zijn, treft u hiervan slechts een selectie aan. Niettemin vindt u in dit boek 76 fraaie afbeeldingen. Zij nemen u mee op een wandeling door het Marssum in de periode van circa 1880-1940. Een enkele keeris ter aanvuIling gebruik gemaakt van ouder of jonger materiaal. De beeldgang door straten en steegjes rond de steeds weer in het midden oprijzende kerk , doet ons met recht spreken van een , .slachje om 'e toer". We hebben echter ook afbeeldingen opgenomen van de versehillende staten, die op of random de dorpsterp en de tot het dorpsgebied behorende terpen Fran-

jum en Ritsum hebben gestaan. De meeste hiervan zijn helaas in de vorige eeuw afgebroken. Ook de beide laatstgenoemde terpen zijn rond die periode afgegraven. We mogen ons gelukkig prijzen dat het Popta-slot er nog steeds in al zijn glorie staat.

De vele dorpelingen die op de straatbeelden te zien zijn, zuIlen wellicht door de wat oudere lezers herkend worden. Om ieder terwille te zijn is daarom elke afbeelding voorzien van een onderschrift. De beschikbare ruirnte noopte ons echter om spaarzaam te blijven in de historische beschrijving daarvan. Wei hebben we geprobeerd deze onderschriften zo zorgvuldig mogelijk samen te stellen. Er is naar gestreefd om namen en eventue!e bijzonderheden van afgebeelde dorpsgenoten eveneens te vermelden. Daarbij is vooral gebruik gemaakt van de gegeyens die vele oud-Marssumers ons in gesprekken hebben meegedeeld. Ook reacties die we kregen op in de dorpskrant geplaatste ansichten hebben daartoe gediend. Dank zijn we verschuldigd aan Jan Daan uit Marssum, die ons veel materiaal uit zijn omvangrijke foto-archief ter beschikking heeft gesteld. Ook anderen hebben ons materiaal doen toekomen. Wij hopen dat hun voorbeeld een aansporing mag zijn voor anderen om toto's, ansichten en andere gegevens, die betrekking hebben op Marssum en zijn bewoners, te doen toekomen aan het Selskip. Vee! van wat anders vaak verdwijnt, blijft op deze wijze behouden en kan worden benut voor uitgaven als deze. Als schrijver van dit boekje heb ik ten slotte de behoefte mijn waardering uit te spreken voor de ondersteuning die ik bij zowel samensteIling als tekstformulering heb gekregen van mijn beide medebestuursleden Arjen Kok en Alex Wassenaar. Namens het "Selskip foar Marsumer Skiednis"

25 maart 1991

Geert Verf

1

. ,

1. We starten met een plattegrond van het eigenlijke dorp Marssum rond 1750. Duidelijk is de ronde terpstructuur te zien, omsloten door de rondweg en in het oosten aan de oude Middelzee begrensd door de Hegedyk. In het midden waar aIle paden en wegen samenkomen staat de kerk. De stegen rechts van de kerk zijn niet in de juiste verhouding getekend, maar redelijk herkenbaar. Het ontbreken van de Sjukeladestege is goed zichtbaar. Wat stonden er nog maar weinig huizen; maar ja, het dorp telde in 1749 slechts 383 inwoners. Popta-slot en Popta-gasthuis zijn duidelijk te herkennen. Rechts van de viersprong, aan de "Nije Landiswei" naar Leeuwarden, zien we de herberg van Wopke Doekles (Tolsma). In een mime cirkel om het dorp zien we verschillende staten en saten. Verschillende daarvan komt u verderop tegen.

/

2. Een heel bijzondere aquarel van A. de Haen uit 1734! Rechts zien we de herberg, zoals we deze nu ook kennen. We nemen aan dat de toenmalige kastelein Baas fan der Wert de oude herberg uit 1586rond 1730 liet verbouwen. Het zal toen zijn huidige uiterlijk hebben gekregen. De schilder heeft gemakshalve aIleen de voorgevel van het van 1713 daterende Popta-gasthuis vastgelegd. Links zien we de toren van het Popta-slot, die in belangrijke mate het aanzicht van Marssum bepaalt. Het van circa 1520 daterende slot heeft menige eeuw overleefd. Het mag uniek genoemd worden dat het nog steeds in een perfecte staat verkeert. Daarachter de toren van de kerk , toen nag met zadeldak. Blijkens een advertentie in de Leeuwarder Courant werd het zadeldak i111849 vervangen door een houten spits.

3. Waar kunnen we de wandeling door grootrnoeders tijd beter beginnen als op de zo bekende viersprong, beter bekend als , ,de Hoeke". De foto geeft de situatie weer aan het eind van de vorige eeuw. Rechts het cafe van Sjoerd Jans Kuperus. In 1877 vestigde hij zich hier. Meer dan negentig jaar bleef het in de farnilie. Van 1913 tot 1948 zwaaide zijn zoon Tsjitse de scepter, daarna namen diens dochter Pietje en haar man Doeke Sinnema het cafe over. Achter het kaatsveld "de Tsiene" zien we op de hoek de winkel van Pieter Roelofs Hovinga. Daarnaast de herberg en stalling van Gerrit Harmens Herrema en diens vrouw Froukje Hovinga. Later zal hun dochter Antje bekendheid krijgen als "Moeke Verf", de veelbesproken kasteleinsvrouw. De stijlvolle gevel van het Popta-gasthuis trekt nu nog de meeste aandacht.

4. In dezelfde tijd werd deze ansicht gemaakt. Aan de pui van het linker hoekpand hangt een bord, waarop staat: "Bier en koffijhuis bij P. Hovinga." "Sterke drank was hier uit den boze. Dit had een kastelein Meyer tijdens een eerdere verkoop bedongen om concurrentie te beperken. Er mag, ,nimmer eenige herberg, logernent, tapperij of slijterij worden uitgeoetend". In 1870 was sprake van het stichten van een Christelijke Nationale School in Marssum. De vroegere kastelein Meyer wilde voorkomen dat dit in zijn pand zou komen. Daarom bepaalde hij ook dat .mirnmer eenige kerk, of godsdienstoefening of eenige christelijke nationale of bijzondere school" in het pand mocht komen. Zo kon Hovinga noch de gelovige, noch de dorstige bedienen. De man met de witte kiel is Jacobus Kuperus, die een slagerij had in "de trochreed" van de herberg rechts.

Marsurn. Viersprong.

5. Nog zo'n sfeervol plaatje van de Hoeke rond 1905. De ANWB had reeds een aanwijsbord geplaatst. Bij logement Kuperus konden de dorstige kelen gesmeerd worden. Rechts van het logement zien we dat er een nieuwe veranda gebouwd is, die tijdens kaatswedstrijden op de Tsiene ook als tribune gebruikt wordt. Zoals vele Marssurners zich zullen herinneren bleef deze tot het begin van de jaren zeventig bestaan. De twee linden en het hekwerk voor het logement zorgden voor veel sfeer. Nu rijden hier meer dan 5000 auto's per dag. De bomen en het hekwerk hebben dan ook plaats moeten maken voor de eisen van deze tijd. Gelukkig is nog vee I van het Dude bewaard gebleven, zoals zal blijken uit de verdere wandeling door het oude Marssum.

6. We lopen even een stukje richting Leeuwarden en bekijken dan de Hoeke nog eens. Links zien we de eeuwenoude smederij, waar Anne Veeman, voorvelen beter bekend als "baas Anne" of nog beter als "Anne Snoekje", in 1909 eigen baas werd. Rechts zien we de vroegere dokterswoning, die in februari 1923 volledig in vlammen opging. Het dienstmeisje had de kachel helemaal gevuld en was daarna naar het zangkoor gegaan. Toen de vrouw van dokter Heineman de brand merkte, was het al te laat. De oude brandspuit van Marssum deed weliswaar haar best, maar het ijs in de sloot vertraagde het blussen. De Leeuwarder brandweer kwam ook te hulp. Zij deed voor hoe het moest. Een korf voor de slang. Maar het was al te laat. Het huis brandde geheel af en de hond kwam om.

7. Een ietwat vage foto van een kaatspartij in Marssum. Het was in de jaren dat ons dorp hoogtijdagen kende in de kaatssport. In 1905 won Marssum de bondspartij, die toen juist op de Tsiene werd gespeeld, met het partuur Gerrit Terpstra, Pieter Hovinga en H. v.d. Vliet. "Den geheelen dag reden trams van en naar Leeuwarden am de duizenden toeschouwers te vervoeren." Deze foto is niet op die pinkstermaandag gemaakt (er stonden toen tribunes rond het he le veld), maar tijdens een kaatspartij met de kerrnis. De carrousel stond op de Hoeke. Links daarvan zien we op de Hegedyk een kiosk staan. Later was dit de standplaats van de verrijdbare kiosk van "Lytse Yde" nit de Binnenbuorren.

t:itg. :5. Huismans, sueok.

8rae! uii C/"}farssum.

8. We staan weer op de Hoeke en kijken in de richting van Leeuwarden. De ansicht is gemaakt rond de ceuwwisseling. Links is de ingang naar her witte doktershuis. Achter de woning zien we de trambaan, die aan het eind van de vorige eeuw is aangelegd, een bocht maken om de dokterstuin heen. De dokter was toendertijd dr. Reitsma. Het jongetje links op de foto is Gerrit, de zoon van de doktersknecht, naast hem de knecht Sjuck de Vries, dan dokter Reitsma, daarnaast vermoedelijk ene Brouwer en rechts daarvan politie J.P. Waanders. Zoals we gewend zijn bij foro's nit die tijd, zorgt de plaatselijke jeugd ervoor om ook op de foto te komen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek