Meppel in oude ansichten deel 3

Meppel in oude ansichten deel 3

Auteur
:   K. Bijl
Gemeente
:   Meppel
Provincie
:   Drenthe
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4273-1
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Meppel in oude ansichten deel 3'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Meppel

in Dude anslchtan deal 3

door K. Bijl

Tweede druk

jubileumeditie ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de uitgeverij Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXXXVI

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 4273 x ISBN13: 978 90 288 4273 1

© 1979 Europese Bib1iotheek - Zaltbomme1

© 2008 Reproductie van de tweede druk uit 1986

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

INLEIDING

De prentbrietkaart vindt haar oorsprong in het Schotse graafschap Leith, waar een boekhandelaar uit Kirkgate in 1841 een kerstkaart voor de verkoop in zijn etalage uitstalde. Twee jaar later gaf de voortvarende Engelsman Sir Henry Cole, eigenaar van een uitgeverij in Londen, zijn vriend de kunstschilder John Calcott Horsley opdracht een kerstkaart voor commerciele doeleinden te ontwerpen. Het werd een succes; de afbeelding stelde een Victoriaanse familie voor, gezeten met geheven, volle glazen aan een tafel, vol geladen met heerlijke, feestelijke gerechten. Toch waren er lieden die de afbeelding atkeurden, omdat er frivole taferelen op voorkwamen: personen die genoeglijk het volle glas hieven alsof zij de toeschouwer van de kaart een goede gezondheid toewensten. Maar de kaart sloeg in als een born, want in de volgende jaren vonden de kerstkaarten hun weg naar alle uithoeken van de wereld. De prentbrietkaart was geboren en het bleef niet alleen bij kerstkaarten vol afbeeldingen met roodborstjes, sparren, mooie vrouwen, sneeuw, hulst met bessen, kaarsen, naakte meisjes, Christus' geboorte, kerstmannen, wijnglazen en klokken. Hoe het ook zij: Cole's kaart werd een enorm succes en werd spoedig nageaapt door vele anderen en vanzelfsprekend bleef het niet bij kerstkaarten. AI spoedig verschenen prentbriefkaarten met leuke en interessante afbeeldingen, kortom de geiUustreerde brietkaart deed haar intrede. Kaarten met de meest uiteenlopende afbeeldingen van vorstelijke personen, staatshoofden, bloemen, dieren, paddestoelen, kaarten met .Jiartelijk gefeliciteerd", "vroolijk Paaschen", "gelukkig nieuwjaar" en andere wenskaarten.

Tijdens de Frans-Duitse oorlog van 1870 verschenen de eerste Duitse humoristische kaarten, die bestemd waren voor de soldaten aan het front en in Zwitserland werd in 1872 de eerste Ansichtpostkarte vervaardigd door de firma Locher uit Zurich; het was een kaart met een stadsgezicht erop, de eerste topografische of aardrijkskundige kaart. In de jaren negentig van de vorige eeuw werden deze - meestal in Duitsland gedrukte - Ansichtpostkarten in enorme aantal1en vervaardigd. De uitgevers stuurden fotografen door Europa om foto's van stad en dorp te maken en om daarop bij de boekhandels en andere verkooppunten orders te ontvangen. Een bekende uitgever uit die jaren was de firma Dr. Trenkler & Co. uit Leipzig. Daama zagen de uitgevers uit de hele wereld er een goede boterham in, vandaar dat ook de Nederlandse drukkers zich begonnen te roeren. Zo verschenen de eerste prentbrietkaarten met afbeeldingen van Nederlandse steden en dorpen in het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw. De oudste in mijn verzameling zijnde prentbrietkaart, met een stadsgezicht van Meppel erop, is gedateerd 31 december 1898, gedrukt in een groene kleur, waarop afgebeeld het Oosteinde met de Kuperusyonder. De uitgever is H. ten Brink, die woonde op de hoek van de 2e Hoofdstraat en de Groenmarktstraat. Andere bekende Meppeler uitgevers rond de eeuwwisseling zijn: F. Wolfers, die gevestigd was op de hoek van de

Ie Hoofdstraat en de Hagenstraat, P. van Straaten in de Kerkstraat en de weduwe B. van Engelen uit de Woldstraat. In 1904 vestigt Albert Huisman zich aan het Zuideinde. Hij heeft grote hoeveelheden prentbriefkaarten doen drukken van Meppel en de omliggende dorpen. In diezelfde jaren rond de eeuwwisseling opereerden ook landelijke uitgevers die Meppeler kaarten hebben uitgegeven, zoals "Vivat" uit Amsterdam, veel kaarten in een licht groene kleur en genummerd, en editeur J.H. Schaefer, eveneens uit Amsterdam, ook genummerd en handgekleurd, stuk voor stuk juweeltjes van kaarten. En dan de prachtige kaarten van J.M. Schalekamp uit Buiksloot, S. Bakker Jr. uit Koog-Zaandijk, N.J. Boon uit Amsterdam en in latere jaren de bruin gekleurde, maar ook veelkleurige kaarten van uitgever Nauta uit Velsen. Nog vele Meppeler en andere uitgevers hebben prentbriefkaarten met afbeeldingen van Meppel laten verschijnen, te veel om hier te vermelden, maar met elkaar hebben zij knusse bee1den uitgegeven.rvaak prachtig en van uitstekende kwaliteit, met soms nergens elders vastgelegde bijzonderheden en, rand de eeuwwisseling, beslist zonder snelverkeer.

De belangstelling voor dergelijke kaarten kan een reactie zijn op het huidige, jachtige leven, een al dan niet bewuste hunkering naar het nabije verleden. Waren de eerste kaarten in een groene kleur gedrukt, weldra verschenen de zwart-witte en handgekleurde en de twintigste eeuw was nog maar nauwelijks begonnen of de gedrukte gekleurde kaarten verschenen. En, wat erg belangrijk is, er werd vroeger veel meer aandacht besteed om mooie, leuke kaarten te vervaardigen, beter dan de waardeloze bos-, berg-, park- en zeegezichten van vandaag de dag. En dan niet te vergeten de kaarten met de Waterpoort in Sneek, de Sassenpoort in Zwolle, de Dom in Utrecht en het Centraal Station in Amsterdam. Duizenden kaarten zijn van deze steden verstuurd, maar ook van andere plaatsen met markante punten. De prentbriefkaart is bij lange na niet meer wat zij vroeger was, namelijk een fraai stukje drukwerk en fotografisch dikwijls van hoge klasse. En, wat erg belangrijk is, echt en eerlijk. Tegenwoordig komt men kaarten met afbeeldingen van het "skiitsje zielen" in Friesland tegen in souvenirswinkels in Belgie en andere landen, met als bijschrift .Zeilen bij Wondelgem". Wat weet de tourist van dit verrukkelijk ogende plaatje? Voor de eeuwwisseling waren het steendrukken, maar daama is de techniek van het drukken van de prentbriefkaart sterk vooruitgegaan.

Al vrij spoedig begon men de toegezonden kaarten te verzamelen, daarenboven verzamelde men ook onverstuurde kaarten. Mooie albums kwamen in de handel, die niet uitsluitend kaarten met topografische afbeeldingen gingen bevatten, maar ook kaarten van uiteenlopende aard. (In 1903 werd door de politie van 's-Hertogenbosch een onderzoek bij enkele winkeliers ingesteld naar "voor de zedelijkheid aanstoot gevende aanzichtkaarten".) Bijna

iedere familie bezat zo'n album, waarin de kaarten in volgorde, zoals ze ontvangen waren, werden verzameld. Van specialisatie was geen sprake en het werd een gezellig tijdverdrijf om met gasten het album door te bladeren, iets dat men tegenwoordig met een fotoalbum doet. Nadat in Duitsland de eerste ansichtkaartenverzamelaarsverenigingen waren opgericht, kwamen in ons land de verenigingen ook van de grond en de bekendste en grootste vereniging was de A.V.A.V. "Wilhelmina" uit Dordrecht. (A.V.A.V. zijn de initialen van .Algemene Vereeniging voor Ansichtkaarten Verzamelaars".) De initiatiefnemers van deze vereniging uit 1901 - het jaartal is vrij zeker waren de heren Marang en Versteeg. Er was zelfs een intemationale prentbriefkaartenverzamelaarsvereniging, namelijk de "s.l.e.", waarvan de Nederlandse tak zijn zetel had in Leiden. De verzamelrage nam echter snel af en stierf uit bij het begin van de Eerste Wereldoorlog. Nadien worden prentbriefkaarten nog wel op grate schaal verzonden, doch nauwelijks meer door de geadresseerden bewaard. Tegenwoordig worden nog kaarten van het vakantieadres verstuurd en de grote golf die de posterijen met de kerstdagen bereikt is in ons land meer dan honderd miljoen, een ontstellend aantal voor onze ijverige P.T.T.-ers.

De in dit boek gereproduceerde kaarten behoren tot mijn verzameling en zijn weer enigszins in volgorde van een imaginaire wandeling door de stad gerangschikt. Beginnend met het station en eindigend voor het station zal men merken dat de tijd kalm zijn gang gaat. Er is gebouwd en gesloopt, geplant en gehakt, gegraven en gedempt, vaak zonder zich om klacht of vreugde te bekommeren. Veel van het oude rand de eeuwwisseling is veranderd, maar enkele essentiele delen zijn nog gehandhaafd, zoals een deel der grachten, enkele patriciershuizen en oude pakhuizen, een schultehuis, een herenhuis, een boom, de markten en de gezellige en aantrekkelijke binnenstad. Deze gedachten komen onwillekeurig naar voren wanneer we de grate veranderingen aanzien die het uiterlijk van Meppel heeft ondergaan, helaas vaak niet ten goede.

Ten slotte bedank ik via dit boek de Meppelers die foto's afstonden en de nodige informatie hebben gegeven over het leven in Meppel van 1900 tot 1940 en ik verzoek de lezer oak voor dit derde deel bij voorbaat om clemen tie ten aanzien van eventuele fouten en onvolledigheden. Niet alle brannen zijn even betrouwbaar. Het blijkt uiterst moeilijk bronnen aan te boren die een volledigheid aan gegevens inhouden en vaak moesten die gegevens, vermeld in dit boek, van her en der worden gehaald om tot een eenheid te worden samengesmeed. Zonder ook maar iemand te kort te doen, wil ik hier mijn moeder, M.F. Bijl-Hagedoorn, noemen, die zoveel van het oude Meppel weet en die mij zo geweldig heeft geholpen.

1. De eerste steen van het stationsgebouw werd gelegd op 4 juni 1867, 's morgens om elf uur, door de toenmalige burgemeester H.Th. Hosteijn en ter gelegenheid daarvan werd er de gehele dag feestgevierd, zowel door de jeugd als door de ouderen. De "Vereeniging voor Volksvermaak" organiseerde de volksspelen, die bestonden uit zaklopen, tobbesteken, ringrijden te paard en harddraverij. Om half acht 's avonds werd de ballon van L. Steenbergen opgelaten en tot slot werd een vuurwerk ontstoken. Het gehele feest werd opgeluisterd met muziek van de stedelijke schutterij en het instmctiebataljon. Heel Meppel vlagde. Op dinsdag 1 oktober 1867 werd de lijn van Zwolle naar Meppel geopend en de dienstregeling trad in werking. Het was nog in de tijd dat ons land verschillende spoorwegmaatschappijen telde. Zo moesten de reizigers van Utrecht naar Meppel in Zwolle van het station der N.C.S. (Nederlandsche Centrale Spoorwegmaatschappij) naar dat van de S.S. (Maatschappij tot Exploitatie van Staats Spoorwegen) lopeno

Rechts is nog juist een gedeelte van een goederenwagon te zien van de Spoorweg-Maatschappij Meppel-Balkbrug N.V., afgekort als M.B., die werd opgericht op 28 december 1905 en was gevestigd te Meppel.

2. De M.B. had wel eigen materieel en vier locomotieven, die locomotieven waren geleverd door de Machinefabriek Breda, voorheen Backer & Rueb, maar gaf de exploitatie in handen van de D.S.M. (Dedemsvaartsche Stoomtramweg Maatschappij). Na het gereedkomen van de gehele lijn werd de dienst op 15 februari 1908 geopend. Op die dag arriveerde de eerste tram uit Balkbrug in Meppel en de laatste personentram vertrok op zaterdagavond 6 oktober 1934 uit Meppel. Het was een miniatuurlijn, want de lengte bedroeg circa twintig kilometer en de spoorbreedte was 1067 millimeter. Zo kwam het voor dat op de Parallelweg tussen ,,1916 en 1933" het smalspoor tussen het breedspoor van 1435 millimeter van de N.T.M. (Nederlandsche Tramweg Maatschappij) lag. De M.B. kruiste de spoorbaan en vervolgde haar weg in de berm langs de Hoogeveensevaart, om via De Knijpe, voorbij Rogat, op een eigen baan, die dwars door de landerijen voerde en die tot op heden nog zeer goed is terug te vinden, even ten westen van De Wijk uit te komen. Tot juli 1938 reed de goederentram nog tweemaal per dag en tot de opheffing van de lijn, op 10 mei 1939, nog eenmaal per dag.

3. Een bij uitstek rustige en burgerlijke straat, toen dit deel van de Emmastraat nog niet was opgeslokt door de Koninklijke Pharmaceutische Fabrieken v.h. Brocades-Stheernan en Pharmacia, thans deel uitmakend van het concern Gist-Brocades N.V. Het plaatje dateert van de tijd dat de huiskamers, winkels en werkplaatsen met petroleumlampen werden verlicht. Rechts is hotel Bloksma, voordien was het een cafe in handen van Pluis, die zich daar in 1909 had gevestigd. Na diens overlijden komt het in handen van R. Bloksma, die het na een grondige verbouwing inricht tot hotel. Later komt dit hotel in handen van Bouwman en thans zwaait G. Gruppen er de scepter. Dit gedeelte van de Emmastraat, tussen het station en de .Jcnik" ter hoogte van de gereformeerde school, werd in de volksmond het "zwarte weggie" of .zwarte pattie" genoemd. Deze bijnaam was een gevolg van het feit dat het lang een sintelweg is geweest en pas vrij laat is bestraat. Aan het einde van de straat is op de achtergrond de Meppeler toren te zien, die sinds jaar en dag een dominerende plaats inneemt in het hart van onze stad.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek