Middelburg in oude ansichten deel 1

Middelburg in oude ansichten deel 1

Auteur
:   dr. J. van Ham en B. Leijnse
Gemeente
:   Middelburg
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2570-3
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Middelburg in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

door

dr. J. van Ham en B. Leynse

Negende druk

Europese Bibliotheek - Zaltbommel MCMLXXXIII

W~OEN

OEKJE

ISBNlO: 90 288 2570 3 ISBN13: 978 90 288 2570 3

© 1971 EuropeseBib1iotheek-Zaltbomme1

© 2008 Reproductie van de negende druk uit 1983

Niets uit deze uitgave mag worden vervee1voudigd en/of openbaar gemaakt door midde1 van druk, fotokopie, microfihn of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte1ijke toestemming van de uitgever.

Europese Bib1iotheek Postbus 49

5300 AA Zaltbomme1 te1efoon: 0418 513144 fax: 0418 515515

e-mail: pub1isher@eurobib.n1

INLEIDING

Toen aan het eind van de vorige eeuw de nog jonge fotografiekunst in het vervaardigen van prentbriefkaarten een nieuwe commercie yond, duurde het niet lang, of het verzamelen van deze kaarten in daartoe in de handel gebrachte ansichtalbums was een algemene liefhebberij, in het bijzonder bij dejeugd.

Deze verzamelingen, waarvan er al vele "opgeruimd" zijn of in een vergeten hoekje rusten, blijken in onze tijd vruchtbaar voor historisch en folkloristisch onderzoek en het is buitengewoon gelukkig, dat de liefde voor stad en gewest particuliere en professionele verzamelaars (archieven en bibliotheken) er toe brengt bijeen te brengen wat anders dreigt verloren te gaan. Het is jammer dat deze verzamelingen slechts onder de ogen van weinigen komen; de uitgaven van de Europese Bibliotheek, een keuze uit het meest karakteristieke van deze verzamelingen, stellen een groter publiek in de gelegenheid er kennis van te nemen, de ouderen om het in liefde gekoesterde verleden weer voor ogen te toveren, de jongeren om zich een voorstelling te vormen van de rust en de waardigheid van een stad zonder verkeersproblemen, zelfs zonder verkeersvoorschriften, en met een intimiteit die nooit

meer de onze zal kunnen zijn.

Door het moderne verkeer, de versnelde bevolkingsgroei en het industrialisatieproces is het stadsbeeld zo ingrijpend gewijzigd, dat het soms lijkt, of er een afstand van eeuwen ligt tussen de stad van nu en die omstreeks 1900.

Dit geldt in verdubbelde mate voor de steden die onder het geweld van de Tweede Wereldoorlog hebben geleden, onder welke Middelburg een van de zwaarst getroffene is.

Het merkwaardige van Middelburgs herbouw is echter - in tegenstelling met bijvoorbeeld Rotterdam - dat men hier getracht heeft de tegenstelling tussen oud en nieuw tot een minimum te beperken.

Wie de oude stad niet gekend heeft, kan rnenen, dat er niet zo ingrijpend veel veranderd is als in werkelijkheid toch het geval is.

Het was natuurlijk onmogelijk de stad na de verwoesting steentje voor steentje weer in de oude toe stand terug te brengen. Dat heeft men zelfs niet geprobeerd bij de restauratie van Stadhuis en Abdij. Hoewel deze herbouw met de uiterste pieteit is geschied en tot een prachtig resultaat heeft geleid, heeft men bijvoorbeeld

de laat-18e-eeuwse aanbouw aan de achterzijde van het stadhuis niet hersteld, maar vervangen door een zuilengang en enkele dienstvertrekken rond een sfeervol pleintje. In de Abdij is het Hotel de Abdij niet teruggekeerd, maar vervangen door het statige gebouw der Provinciale Griffie, terwijl de ambtswoning van de Commissaris der Koningin, het Goeverneurspaleis, door een open galerij een nieuwe aanblik heeft gekregen. Ook is de derde toegang tot het Abdijplein (tegenover de oude Botermarkt) bij de restauratie gedicht. Een derde belangrijke wijziging - niet door ieder evenzeer gewaardeerd - is de inkrimping en de asverplaatsing van de Grote Markt. Twee motieven hebben hierbij gegolden. Noodzakelijk was door de moderne verkeersomstandigheden een standplaats voor de bussen, die Middelburg met Vlissingen, Veere en de ornringende dorpen verbinden. Door de tussenvoeging van een huizenrij heeft men een bussenplein - Plein 1940doen ontstaan, om het Marktplein niet te ontsieren en onrustig te maken door de vele gaande en komende verkeersbussen. Verder heeft men uit esthetische overwegingen het uitmondingspunt van de Lange Delft op de Markt zo verschoven, dat van de Lange Delft uit

men een fraai uitzicht he eft op het glorievolle Stadhuis. Om overeenkomstige motieven rust de blik nu bij het betreden van de Lange Burg op de daarachter opdoemende Abdijgebouwen, Dit resulteerde in het niet meer aaneensluiten van Lange en Korte Burg. Een nieuwe straat - Bachten Steene - moest daar enige vergoeding voor geven. Het grootste verlies van de verschuiving van het Marktprofiel is misschien weI, dat de Gravenstraat verhuisd lijkt en de Gortstraat van de Markt verdwenen is. Toch is nog steeds de Grote Markt een prachtig stadsplein.

Bij de herbouw van de verdwenen straten heeft men op gelukkige wijze - zonder in imitatie van oude gevels te vervallen - door wisselende daklijnen en een grote variatie in de winkel- en woongebouwen - het karakter van een oude stad weten te behouden. Oak heeft men geen straten rechtgetrokken, zodat het verrassingselement, dat zo karakteristiek is voor oude steden, bewaard is gebleven.

Dat de oude stad toch nog veel voor had op het Middelburg van nu, moge blijken uit de in dit boek bijeengebrachte afbeeldingen, een keuze uit een vele malen grotere verzameling, door de heer Leynse in de loop

der jaren bijeengebracht.

Middelburg is door ligging en hi storie het natuurlijk mid del punt van het eiIand Walcheren. AIs een spin in een web ligt Middelburg in het knooppunt van aile belangrijke wegen van het eiland. Als de natuurlijke marktpIaats van Walcheren richten zich al de grote buitenwegen naar "de stad", Ook deze wegen hebben in de laatste decennia veel van hun landelijke aanblik verioren. Door intense lintbebouwing, hier en daar door de aanleuning van geheeI nieuwe wijken, zijn ze min of meer stadsdeeI geworden. Wij openen ons boekje met enkeIe kaarten die deze toegangswegen van de stad in hun oude toe stand laten zien.

Aan het eind van de Middeleeuwen was Middelburg een sterk groeiende stad en omstreeks 1600 was de omvang bereikt van de stad zoals deze nu binnen de singeIs gelegen is. We moeten dan weI even het Kanaal door Walcheren wegdenken en de SegeersingeI bij de Veerse en de Vlissingse singel laten aansIuiten. Van de oude vestingwal zijn fraaie wandeIpIaatsen gemaakt, de BoIwerken. Van de vele poorten, die de toegangen tot de stad bewaakten, is aileen de Koepoort nog geheel bewaard. Al de andere poorten waren a1 lang

voor 1900, op enkele resten na, verdwenen.

Aan de oude handel: wijn, laken, wol, de handel met de Oostzeelanden, het aandeel in de bedrijvigheid van de Oostindische Compagnie en de handel op West-Indie met zijn uitloper, de slavenhandel, en aan de kaapvaart had Middelburg rijkelijk dee!. De prachtige huizen langs de Middelburgse .Jcaaien" en langs de Dam vertellen ons van de schatten, die met deze handel zijn verdiend. Ook oude pakhuizen herinneren aan deze handel. Het grote pakhuis, het fraaiegebouw van de Oostindische Compagnie, "het Entrepot", is in de brand van 1 940 verloren gegaan.

Van de drie schuttershoven is het prachtige St.-Jorisgebouw op de Balans in de dagen van het oorlogsgeweld bezweken, het Schuttershof van St.-Sebastiaan i: maar zeer gedeeltelijk bewaard; aileen de fraaie Kloveniersdoelen, omstreeks 1900 zwaar in verval, tussen 1910 en 1920 gerestaureerd en op het ogenblik opnieuw in restauratie, staat nog als een fraai monument van de oude Middelburgse schutterijen.

Ook een enkel oud gildehuis is bewaard. De Kuiperspoort, door zovele schilders en fotografen vereeuwigd, is genoemd naar het gildehuis der kuipers, een fraai

gebouw aan het einde der poort.

N atuurlijk was Middelburg ook een stad van kerken. Van enkele veri oren gegane kerken is een beeld op oude prentbrietkaarten bewaard.

De bedoeling van onze beeldverzameling is echter niet aileen, en zelfs niet in de eerste plaats, om de oude monumenten van Middelburg te tonen, al zijn we er als aile rechtgeaarde Middelburgers trots op, dat er in onze stad zoveel moois te zien was en in niet geringe mate nog steeds is, maar het gaat om al onze straten, straatjes, pleinen en aardige hoekjes en om het leven, zoals het zich daar afspeelde zo omstreeks 1900, dus ook om enkele winkels van reputatie, om mens en en gebeurtenissen uit die tijd. Wij hopen, dat onze kaartverzameling daarvan genoeg zallaten zien om het oude Middelburg enigszins tot leven te brengen. Daartoe werkt het straatbeeld met meisjes met lange, witte schorten, dames met lange, zwaar getailleerde japonnen, dienstboden met gesteven japon en witte muts, een oude groentekar, een boer met 'n "tunoed" (tonhoed), de oude stoomtram en het bargebootje meer mee dan een haarscherpe foto van een fraaie gevel.

Daarom was het een vreugdevolle, maar ook wei een

verantwoordelijke arbeid om uit het vele materiaal die kaarten te schiften, die tot het doel het meeste bijdroegen.

De verleiding was groot om door oude gravures en oude foto's de uitgave vollediger, misschien nog fraaier, te maken; ze zou echter minder inti em zijn geworden. Daarom hebben we ons bijna geheel, zoals ook de bedoeling was, tot de pretentieloze oude ansichten beperkt.

Wij hopen, dat onze lezers-kijkers al bladerend iets van dezelfde vreugde zullen ondervinden, die wij in het bijeenbrengen gevoelden-).

1) Voor historische gegevens over gebouwen hebben we op verschillende plaatsen een dankbaar gebruik gemaakt van De monumenten van Middelburg door Dr. W. S. Unger, Maastricht 1 941.

De Oude Vlissingse Weg, een slingerende weg met mooie begroeiing en onder de rook van Middelburg een paar buitenplaatsen, is bij de inundatie van 1944 van zijn luister beroofd; door nieuwe aanplant krijgt de weg weer iets van de oude vriendelijkheid terug. In de Napoleontische tijd kreeg hij als concurrent de Nieuwe Viis singse Weg, een rechte, weinig fraais biedende weg; weI heeft deze als kortste verbinding het leeuwendeel van het verkeer.

(Jude ~lissir.gsc~e weg.

Noordweg

]rtiddelburg

10

De N oordweg loopt via Serooskerke, Oostkapelle naar Domburg. Rechts het oude Tolhuis.

$chroeweg onder jY[iddelburg

Qj

De Schroeweg was een stille landweg, ongeplaveid, aileen door een smal voetpad langs de weg "begaanbaar". Door de aanbouw van een nieuwe, sterk groeiende woonwijk (Middelburg Zuid) is het karakter van deze buurt totaal veranderd en is de Schroeweg min of meer onherkenbaar geworden.

11

Koudekerkscheweg - 't Zand

12

De Koudekerkse Weg, nog eerder ingebouwd dan de Schroeweg, is vooral bekend door de prachtige buitenpJaats Toorenvliedt en het slot Ter Hooge.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek