Middelstum in oude ansichten deel 2

Middelstum in oude ansichten deel 2

Auteur
:   G.A. Brongers en A.J. van Maar
Gemeente
:   Loppersum
Provincie
:   Groningen
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4417-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Middelstum in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Ter inleiding van ons eerste deeltje over Middelstum schreven wij: Met de boodschap "De groeten van Aaltje" leverde .Aaltie" onbewust een bijdrage tot de historische beeldvorming van stad en lande. Welnu, de Middelstummers bleken er gevoelig voor te zijn. Het boekje is uitverkocht en yond zijn weg naar vele werelddelen. Vooral de vele geemigreerde families waren getroffen door deze wijze van confrontatie met hun oude dorp.

Van dat oude dorp gaat helaas steeds meer verloren. Een weloverwogen, gericht beleid om dat typische, oude dorpsbeeld door conservering en renovatie te behouden, vindt nauwelijks plaats, Zo was het mogelijk dat onlangs een van de dominant sfeer bepalende bouwwerken kon worden afgebroken. De eens zo beroemde herberg "Het Wapen van Leiden" (afbeelding 31 in het eerste deeltje, afbeelding 18 in dit deeltje) is voorgoed verdwenen en daarmede een karakteristiek stukje dorpsbeeld.

Gebeurt er dan niets in Middelstum? Gelukkig kunnen ook positieve meldingen worden vastgelegd, De restauratie van de "Bakkerij Mendels" kwam in 1969 al klaar, de restauratie van de Hippolytuskerk nadert haar voltooiing en door particulier initiatief werden de beroemde zestiende-eeuwse landhoeve Melkema en het middeleeuwsepoortgebouw van de borg Asinga in restauratie genom en. Beide naderen eveneens hun voltooiing, terwijl Monumentenzorg subsidie heeft toegezegd voor de restauratie van het zeldzame achttiende-eeuwse kabinetorgel in de doopsgezinde kerk. Ook moet vermeld worden dat de in 1855 gebouwde koren- en pelmolen aan het Boterdiep onder Toornwerd "als nieuw" werd opgeleverd. Dat lijkt veel ten opzichte van wat verloren ging. Men moet daarbij echter bedenken dat door de razendsnelle ontwikke-

lingen Van onze dorpen in planologische zin, niets meer kan worden afgestaan om de karakteristiek van het dorp te behouden. Moge de voorzienigheid ons behoeden voor het afglijden naar eentonigheid, waarvan onze moderne woonwijken getuigenis afleggen!

Middelstum is nog altijd, ondanks afbraak en verandering, een van demooiste en sfeervolste dorpen van noord-Groningen. Met Toornwerd, Westerwijtwerd en Huizinge heeft het een aantrekkelijk buitengebied, dat helaas (en ook hier weer een bevestiging van onze opmerking dat we niets meer te verliezen hebben! ! ) werd geteisterd door de aanleg van een autosnelweg van Groningen naar de Eemshaven, waarvan het gekozen trace in landschappelijke zin zeker nog steeds twijfelachtig is. Dit alles wordt ten slotte, wat de buitengebieden aangaat, nog beinvloed door het ruilverkavelingsgebied "Stedum-Loppersum". Wat blijft er over van het historisch gegroeide landschap, dat zich in opperste schoonheid aan de mens toonde? Ook hier zijn grote twijfels!

Vastleggen van het historisch gegroeide dorpsbeeld is meer dan ooit nodig en dit prentbriefkaartenboekje hoopt daar een bescheiden bijdrage aan te mogen leveren.

Een bezoek aan Middelstum en omgeving is de moeite wei waard. De geschiedenis staat sterk onder invloed van de families die eens de borgen Asinga, Mentheda, Ewsum en Fraam bewoonden. Van de borgen rest slechts de poort van Asinga, waarin een kapel was ondergebracht, en een geschuttoren van Ewsum met nog singels en grachten, alles in magnifieke omgeving gelegen. In het dorp is het "Bakkerijmuseum Mendels", waar men kennis kan maken met de oude baktech-

niek der Groninger bakkers. Het museum kan na afspraak worden bezichtigd. Achter het Huis Mendels vindt men het voormalige borgterrein van Mentheda. Uit dit huis stamde de bekende watergeus Bartold Entens van Mentheda, die onder Lumey in 1572 Den Briel veroverde.

Na te hebben deelgenomen aan een kruistocht naar Cyprus en Jeruzalem, stichtte Onno, ridder van Ewsum, in 1445 de aan de hei!ige Hippolytus gewijde dorpskerk. Zij groeide uit tot een aanzienlijke kapittelkerk met vele altaren, waarvan er onder andere een gewijd was aan St. Nicolaas. In de toren hangt een van Neerlands mooiste carillons, in 1661 door de gebroeders Hemony ter plaatse gegoten. Achter de kerk wandelt men de oude hofvan Asinga binnen. Hier stond eens de trotse borg binnen zijn gracht. Deze gracht is nog gedeeltelijk aanwezig, terwijl de Grachtstraat aan een verdwenen deel de herinnering levend houdt,

Erg bekoorlijk is ook de in 1976 klaargekomen, gerestaureerde dorpskerk van Westerwijtwerd. Deze kerk, die gerekend wordt tot de groep Den Andel, Bierum en Obergum, werd in de periode 1225-1250 gebouwd op instigatie van de bewoners van de borg Ewsum. De toren is laat dertiende- of begin veertiende-eeuws. Op de muren en gewelven bleven diverse schi!deringen bewaard. Heel opmerkelijk is de afbeelding van twee strijdende ridderfiguren in de toen gebruikelijke Groninger kledij (dertiende eeuw). Mogelijk wi! deze voorstelling de strijd tussen het goede en het kwade symbolisereno Het meubi!air in de kerk is grotendeels zeventiendeeeuws. Zeker opmerkelijk zijn ook de gietijzeren kroonluchters uit de negentiende eeuw.

In hun speelse boekje, getiteld "Enige historische schetsen van het dorp Huizinge", schrijven Eggeraat en Wobbes in

1975: Wanneer in Huizinge voor het eerst een kerk gebouwd is, is niet bekend. Als in 945 het dorp onder de naam Hustinga voor het eerst genoemd wordt in de lijst van goederen van het klooster Fulda (Duitsland), wordt hierover niets vermeld. Als Emo, de bekende stichter en eerste abt van het klooster Bloemhof te Wittewierum, rond 1200 pastoor in Huizinge wordt, is er reeds een kerk. De tegenwoordige kerk van Huizinge is een Romano-Gotische kerk uit het tweede kwart van de 13e eeuw. Het interieur is adembenemend mooi en de bezoeker kan zich slechts verbazen over zoveel schoonheid in het verleden geschapen!

Ten slotte een enkel woord over Toornwerd. Eens een zelfstandig kerspeldorp met een waarschijnlijk nog vrij gaaf bewaarde romaanse kerk. Deze werd helaas in het begin van de negentiende eeuw wegens "vermeende" bouwvalligheid gesloopt en de gemeente voorgoed gefncorporeerd bij Middelsturn. In de tweede helft van dezelfde eeuw werd een aparte klokketoren gebouwd omdat men het "tijdsein" om twaalf uur en zes uur niet kon missen! Ook het uitluiden van het oude en het inluiden van het nieuwe jaar was een traditie die tot voor enkele decennia stand heeft gehouden. Het traditionele "kloksmeer" hield de moed en de kracht der luiders erin, doch menig luider begon het nieuwe jaar met een zware kater!

Thans heerst in Toornwerd een waarlijk pastorale sfeer. De bezoeker treft er de rust die zovelen in ons goede vaderland node missen. Wie werkelijk wi! genie ten van rust en natuur, van dorps- en landschapsschoon, hij bezoeke Middelstum en noord-Groningen, waar dit alles kan worden gevonden! Moge het zo blijven!

EWSUM Sf} MIDDELSTUM IN

1850

1. De borg Ewsum, zoals de Groninger schilder-tekenaar Jan Ensing (1797-1867) hem in 1843 tekende. Het huis werd toen bewoond door Edzard Jacob Lewe. Als ontvanger der belastingen kon hij nauwelijks rondkomen. In 1851 was de borg "uit de hand" te koop, doch er bleek geen liefhebber voor de gevraagde prijs te zijn. Op 26 januari 1856 yond ten slotte publieke verkoop plaats. H.W. Wierda uit Winsum werd koper voor rond veertigduizend gulden. Hij liet het sierlijke kasteeltje, dat helemaal niet verwaarloosd was, in 1863 afbreken. Alleen de geschuttoren bleef staan.

MENTHEDA TE MIDqELSTUM AFGEBROKEN IN 1738.

2. De Borg Mentheda werd waarschijnlijk in 1738 afgebroken. De naam is zo goed als zeker afgeleid van de geslachtsnaam Mentata, waarnaar een der drie ede1e heerden in Middelstum was genoemd,.Mentadaheerd. Het oudste bekende lid van deze familie is Albert Mentata. Zijn naam wordt al in 1371 a1s aanzienlijke der Ommelanden genoemd. In het gemelde jaar van afbraak werd de borgstede met "rondeel", grachten en appelhof door de toenmalige bezitster, de douairiere Lewe van Middelstum, verkocht aan Hendrik Wichers, arts te Middelstum. Een deer van de terreinen wordt thans gebruikt door de familie Bosma, b1oemkwekers.

MIDDELSTUM

Oude Poort Burchtstraat

3. Al in 1322 wordt een Adego of Asego van Middelstum genoemd, wiens naam waarschijnlijk verbonden mag worden aan een andere edele heerd, de Asingaheerd. De naam bleef aan de borg verbonden, doch eigenaars werden de Van Ewsums. In de zestiende eeuw verrees een gebouw achter de kerk, op de wierde in de appelhof van de heerd. Tot 1596 woonden er leden van het geslacht Van Ewsum, toen werd het verkocht aan de familie Veelcker. Omstreeks 0 1611, toen het thans nog bestaande poortge bou w werd gezet, was de borg in be zit van de familie d'Embda, geparenteerd aan de familie Veelcker. Zij waren katholiek en in het poortgebouw werd een kapel ondergebracht. In de negentiende eeuw werd van het poortgebouw een woning gemaakt. In die toestand ziet men het op de hier afgebeelde prentbriefkaart, gedateerd 1907. Het werd toen bewoond door C.J. Huizenga.

4. Het begin van de weg naar Kantens, omstreeks 1925. Op de voorgrond, in het midden, het "theebusje", de woning die gedurende meer dan een eeuw de elkander opvolgende brugwachters tot huisvesting diende, laatstelijk de weduwe Ten Have-Pot. Omstreeks 1965 werd het afgebroken. Links ziet men de oude draaibrug, waarop de smalle Grindweg aansluit. Achter de brug het in 1880 gebouwde huis van de familie Van der MolenNoordhof, sindsdien onafgebroken in de familie gebleven en thans door hun achterkleindochter bewoond. Daarnaast de vee schuur, thans in gebruik bij de familie Zuidhof. Dan het huis met schuur, tot voor enige jaren eigendom van de familie Van Houten, thans van de familie Mus. Daarnaast het molenhuis met de molen "De Hoop", in 1855 ge bouwd en in 1977 gerestaureerd. Het huis hoort niet meer bij de molen en wordt thans bewoond door de familie Panman. Men lette vooral op het jaagpad langs het brugwachtershuis en de rolpaal.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek