Molens in Noord-Brabant in oude ansichten

Molens in Noord-Brabant in oude ansichten

Auteur
:   drs. H.A. Visser
Gemeente
:  
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1561-2
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2-3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Molens in Noord-Brabant in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

INLEIDING

De bedoeling van het boekje, dat hier nu voor u ligt en dat de titel "Molens in Noord-Brabant in oude ansichten" draagt, behoeft nauwelijks toelichting. In 155 afbeeldingen is getracht een beeld te geven van de rijke verscheidenheid aan molens die deze provincie heeft gekend. Met de nadruk op het verleden, want men moet bedenken dat van het totale aantal molens dat in Noord-Brabant heeft gestaan, nog slechts zo'n tien procent over is. Derhalve zal men op de volgende bladzijden weliswaar enkele foto's zien van nog bestaande molens (zij het dan dat in die gevallen gekozen is voor oude toto's, zodat men die molens kan zien in hun vroegere orngeving) , maar toch voor 't grootste deel molens die reeds kortere of langere tijd geleden zijn verdwenen.

Maar daar komt nog iets bij. De samensteller is zelf in 't bezit van een uitgebreide verzameling van foto's en kaarten van molens van geheel Nederland en ook nog daarbuiten. Al van jongsaf waren de molens voor hem de grote hobby. Nu leek het hem niet juist om een dergelijke verzameling, waarin zich veel interessant materiaal bevindt, te "koesteren" en geheel voor het eigen genoegen te bewaren. Hij meende dat hij in dit opzicht, zoals de Bijbel dat uitdrukt, zijn licht niet onder een korenmaat moest plaatsen, maar de verzameling ook yo or anderen toegankelijk moest maken. Ook dat is een van de redenen geweest die hem ertoe brachten - overigens met veel genoegen - deze deeltjes samen te stellen. Zoals men voorin dit boekje kan zien, is dit deeltje het twaalfde dat hij in deze reeks mocht samenstellen, alles gei11ustreerd met materiaal uit eigen verzameling, hier en daar aangevuld met enkele door anderen welwillend ter beschikking gestelde afbeeldingen. Men zou kunnen opmerken dat de titel van deze deeltjes weliswaar steeds de toevoeging heeft: "in oude ansichten", maar dat die benaming de inhoud niet geheel dekt. Immers, het zijn niet allemaal ansichtkaarten die werden opgenomen, maar ook een aantal oude foto's. Die conc1usie is juist, maar

de uitgever stelt nu eenmaal prijs op een zekere eenvormigheid in de titels van de vele deeltjes, die bij haar op velerlei gebied reeds zijn verschenen en nog zullen verschijnen. Op het terrein van de molens, waar het hier om gaat, is het even wei niet mogelijk een zo groot aantal molens te laten zien, uitsluitend afgebeeld op oude ansichtkaarten. Derhalve moest vaak ook van foto's gebruik worden gemaakt. Maar men kan zich terecht afvragen of dit er in het onderhavige geval veel toe doet. Hoofdzaak is toch dat men genoegen beleeft aan het zien van zoveel molenschoonheid, hetgeen vaak ook betekent het weerzien van een bepaalde molen waaraan men nog herinneringen bewaart, maar die men nooit meer zag afgebeeld.

Wat de volgorde betreft waarin de toto's zijn opgenomen: gekozen is voor een indeling naar type. Dat heeft het voordeel dat men een aantal molens van dezelfde bouw gemakkelijk onderling kan vergelijken, maar een nadeel is weer dat molens van verschillend type, staande in een bepaalde plaats, verspreid in het boekje staan. Toch menen wij dat de voordelen groter zijn dan de nadelen en dat de gevolgde indeling daarom de voorkeur verdient, te meer omdat de index achterin het opzoeken zeer vergemakkelijkt. Achtereenvolgens komen dan eerst de korenmolens aan de orde en wei: standerdmolens, achtkante grond-, berg- en stellingmolens, ronde grond-, berg- en stellingmolens. Vervolgens de poldermolens: eerst de wipmolens en daarna de achtkante en ronde molens. Ten slotte nog enkele waterradmolens.

Nu zijn in deze zelfde serie molenboekjes ook drie deeltjes verschenen over Nederlandse molens. Zoals de titel aangeeft, bevatten deze boekjes afbeeldingen van molens in geheel Nederland. Het eerste deeltje is van de hand van L. van Lambalgen en het tweede en derde werden samengesteld door schrijver dezes. Het zal duidelijk zijn dat niet was te voorkomen dat enkele molens die in een van deze drie deeltjes

staan, ook werden opgenomen in het hier nu voor u liggende deeltje. Nog afgezien van de omstandigheid dat in die gevallen, indien mogelijk, nu meestal een geheel andere foto van die molens werd gekozen, meent de samensteiler toch dat dit geen bezwaar behoeft te zijn. Immers, elk deeltje dat een provincie omvat, behandelt ook alleen die provincie en niets daarbuiten, terwijl een .Jandelijk" deeltje uit elke provincie een kleine bloemlezing geeft.

Voorts zij nog opgemerkt dat, waar jaartailen, persoonsnamen en dergelijke worden genoemd, de samensteller getracht heeft zo nauwkeurig mogelijk te zijn. Het opsporen van deze gegevens blijkt in de praktijk heel vaak geen eenvoudige zaak te zijn en zelfs bij navraag ter plaatse is het nog niet altijd zeker dat men de juiste informatie krijgt. Onjuistheden blijven dus aItijd mogelijk, alhoewel de samensteller die uiteraard betreurt. Mocht de welwillende lezer van dit en de elf voorgaande deeltjes zo'n onjuistheid opmerken, dan zou de samensteller het op prijs stellen als de juiste gegevens hem alsnog zouden worden toegezonden. In een eventueel te verschijnen nieuwe druk zou een en ander dan kunnen worden rechtgezet. Zijn adres is: Veerdam 30, 3351 AK Papendrecht.

Ten slotte mag niet onvermeld blijven dat van de hand van ing. P.W.E.A. van Bussel (een zoon van de bekende molendeskundige ChI. van Bussel) in 1979 bij Bura Boeken te Eindhoven een boek verscheen getiteld "Molens in NoordBrabant". Aan dit goed gedocumenteerde werk, dat een deel van de Brabantse molens behandelt, heeft de samensteiler voor dit deeltje hier en daar enkele gegevens ontleend.

Dat de vele geinteresseerden in het wei en wee van onze molens ook aan dit deeltje veel genoegen zuilen beleven en het met belangstelling ter hand zullen nemen, is de welgemeende wens van de samensteller.

drs. H.A. Visser

Verantwoording

Aile in dit boekje opgenomen foro's en kaarten zijn afkomstig uit het archiefvan de schrijver. De foto's 8, 10,48, 54, 69, 71, 72, 87, 103 en 113 werden door hemzelf genomen.

4

Geraadpleegde literatuur

1. "Molens in Noord-Brabant" door ing. P.W.E.A. van Bussel. Eindhoven, 1978.

2. "De Brabantse molens" door S.H.A.M. Zoetmulder e.a.

Helmond, 1973.

3. "Gelders Molenboek" door diverse auteurs. Zutphen, 1968.

4. "Met de kuierstok langs de molens" door A. Bicker Caarten. Zaltbommel, 1977.

5. Weekblad "De Molenaar".

4

Van dezelfde schrijver verschenen in deze reeks reeds eerder:

De molens van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden De molens van de Hoeksche Waard

De molens van Dordrecht en het eiland IJsselmonde De molens van het eiland Goeree-Overflakkee Molens in Zuid-Holland, deel 2

Molens in Zeeland, deel 2

Molens in Utrecht

Molens in Noord-Holland

Molens in Gelderland

Nederlandse m olens, deel 2

Nederlandse molens, deel 3.

1. SIJTAART (gemeente Veghel)

Zo beginnen we dan aan een nieuwe zwerftocht Iangs de molens, ditmaal die in de provincie Noord-Brabant, We zuilen voornamelijk reeds verdwenen rnolens zien, maar ook enkele nog bestaande. Deze Iaatste dan afgebeeld in hun vroegere omgeving. In onze inleiding hebben we opgemerkt dat op onze toeht eerst de standerdmolens aan de beurt zuilen komen en weI omdat zij het oudste zijn. De foto toont de oude standerdmolen te Sijtaart, gemeente Veghel, die in het najaar van 1924 door afbraak is verdwenen.

2. BUDEL

Ons land bezit nu nog vierenveertig standerdmolens, of weI ruim vier pro cent van ons totale molenbestand. Gelderland heeft er tien, Limburg zes, Zeeland vier, Groningen twee, Overijssel een en Noord-Brabant zelfs nog eenentwintig, zodat dit molentype in deze provincie nog het rijkst is vertegenwoordigd. Oorspronkelijk kwamen ze in geheel Nederland voor, maar nu nog in zes van de elf provincien. We zien hier de molen van molenaar W. Beelen-Rooymans te Budel, die in december 1921 is afgebrand.

3. LAGE MIERDE

Verreweg de meeste standerdmolens (veertien) in Noord-Brabant behoren tot het gesloten type, drie stuks zijn half gesloten en vier zijn open standerdmolens. Bij deze laatste is het onderstuk, waarop de bovenbouw, of weI de kast, door middel van de standerd of standaard rust en waarop deze draaibaar is, open en niet door een dakje en een omringend muurtje tegen de weersinvloeden beschermd. Zo'n molen was die te Lage Mierde, die hier is te zien. In 1932 is hij omgewaaid en niet meer hersteld. Het bouwjaar zou 1733 zijn. Molenaar was J. Kerkhofs.

4. AARLE-RIXTEL

Wanneer de onderbouw van een standerdmolen slechts door een dak is afgeschermd - de paraplu genaamd en de zijkanten open zijn, dan spreken we van een half gesloten standerdmolen. Die van het tweeling-dorp Aarle-Rixtel behoorde tot dat type. Het was een forse molen, die aan de zuidzijde van het dorp Aarle stond en vele jaren eigendom was van de familie Jaspers. De gebroeders Jaspers, vroeger bekend als fabrikanten van kwartsmolenstenen, stammen uit deze familie. De molen, die een houten as en houten roeden had en vrij in het veld stond, werd in 1920 door brand verwoest.

Grceten uit $t. j{nthonis

5. ST. ANTHON IS

Geheel opgenomen in het fraaie Brabantse landschap, laat hier de standerdmolen van St. Anthonis bij Oploo rustig zijn wieken draaien. We kunnen het alleen maar betreuren dat een dergelijk beeld definitief tot het verleden moet behoren. Hij werd gebouwd in 1800 en in 1920 aan de plaatselijke boerenbond verkocht. Deze verhuurde hem in 1929 aan de Cooperatieve Handelsvereniging te Veghel en toen dat contract eind 1935 afliep, werd de molen ten slotte voor een luttel bedrag voor afbraak verkocht. Met een vlucht van 26 meter was het in zijn soort een flinke molen.

Graet uit OPLOO

6.0PLOO

Dit dorp, evenals St. Anthonis gelegen aan de weg van Gemert naar Boxmeer, kan zich nog steeds verheugen in het bezit van een fraaie, gesloten standerdmolen. Oorspronkelijk werd hij in 1747 te Den Dungen (bij 's-Hertogenbosch) gebouwd en in 1800 naar Oploo overgebracht. In 1952 werd de molen, na een grondige restauratie, door de familie Rutten aan de gemeente overgedragen. De roeden zijn afkomstig van de gesloopte korenmolen te Oudewater (Z.H.). Te samen met de waterradmolen van het dorp, staande op de Vloet, draagt "De Korenbloem" niet weinig bij tot de verfraaiing van het landschap. De ansichtkaart werd afgestempeld in 1913.

7. OIRSCHOT

Dit dorp heeft landelijke vermaardheid door zijn mooie Kempische marktplein met de lindebomen en zijn bijzonder fraaie en grote St-Pieterskerk. De hier nog staande forse stelling-korenmolen "De Korenaar" komt later in dit boekje ter sprake (foto 141). De andere molen, de standerdmolen van molenaar Th. van Kessel, die we op deze foto zien, werd in 1954 gesloopt. Deze molen, die stond in de buurtschap Straten, werd in 1858 overgebracht van een circa 1 kilometer zuidelijker gelegen standplaats, nu nog bekend als "de Moleneindse Akkers". In 1934 werd hij als een van de eerste standerdmolens in ons land van Dekkerwieken voorzien. Na de afbraak gingen onderdelen van het maalwerk naar de nog bestaande molen te Bosschenhoofd (Rucphen). Op zijn plaats staat nu een maalderijcomplex.

8. ZUNDERT

De molen te Zundert is een van de vier nog bestaande open standerdmolens in de provincie Noord-Brabant, De andere drie zijn de nieuw gebouwde molens op de stadswallen van Heusden. Het bouwjaar van de Zundertse molen, althans van de oorspronkelijke uitvoering, is vermoedelijk 1625. De "Akkermolen", zoals de naam van de molen luidt, kwam ten slotte in eigendom bij de erven Herrijgers. Zij deden in 1959 de rnolen, die zeer in verval was geraakt, aan de gemeente over. Restauratie volgde daarna in 1961 en later nog eens in 1972. De foto werd in 1946 gemaakt, enkele jaren voordat de roeden van de toen in verval geraakte molen werden gestreken.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  9  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek