Naarden in oude ansichten deel 2

Naarden in oude ansichten deel 2

Auteur
:   D. Franzen
Gemeente
:   Naarden
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3920-5
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Naarden in oude ansichten deel 2'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Van de oude stad Naarden, die in 968 werd gesticht, is weinig bekend. Het enige wapenfeit uit haar geschiedenis is de mislukte poging van de Naarders om met hulp van de Gooise dorpelingen, graaf Floris V in 1296 te bevrijden uit handen van Gerard van Velzen en zijn trawanten. De graaf werd echter vermoord, toen zijn vijanden hun voornemen, hem naar Engeland te verbannen, niet konden uitvoeren. Dr. Knijf schreef in 1651 een hoogdravend gedicht, Goijlandia, over deze streek waarvan nog een exemplaar be staat en berust in het Rijksarchief. Wij laten hier het begin van zijn lofuiting op Naarden volgen: .Hier heeft een stad gestaan, wier torens tot in de wolken scheen te boren en haar muren waren zo hoog dat zij de hemelen op hare toppen scheen te dragen. Zij bezat de stapel en de afslag van aile vis welke tussen Muiden en Kampen gevangen werd. Haar vee was zo talrijk dat men dit op Marken kon horen loeien. Helaas onze stad is niet meer en de plaats die eens der vissendood, is Owns der vissen lei gewordcn",

De stad werd namelijk in 1350 verwoest tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten en haar bouwvallen werden overspoeld door de golven van de Zuiderzee. Met de herbouw van de stad werd spoedig begonnen en in 1380 werd beg onnen met de bouw van de Grote Kerk, die in 1440 werd voltooid.

In 1481 werd zij gedeeltelijk vernield door een zware brand, die de halve stad in de as legde. Doch enkele tien tallen jaren later kreeg zij haar oude luister terug, getuige de beroemde plafondschilderijen, die in 1518 werden aangebracht. Deze schilderijen, grondig gerestaureerd, zijn in afwachting van de algehele restauratic van de kerk, in een Natobunker bij Purmercnd opgeslagen. De stad Naardcn is een gestichte stad, waarvan wij er acht in Nederland kennen, namelijk Arnemuiden, Brouwershaven, Elberg, 's-Hertogenbosch, Kortgene, Naarden, Nieuwpoort en Willemstad. Andere plaatsen zijn ge-

groeid, doch bij deze acht steden, en in dit geval Naardcn, werd de plek uitgekozen voor de kerk en de markt en daarna werden vier hoofdstraten uitgezet, aangevuld met dwarsstraten. Daar ons stratcnnet er vrijwel hetzelfde uitziet als op de bekende kaart van Jacob van Deventer uit het midden van de zestiende eeuw kunnen wij aannemen dat ons stratcnnet onveranderd is gebleven.

Na de verwoesting in 1350 had de lakenindustrie het grootste aandeel in de opbloei van de stad. Deze industrie was zo belangrijk dat zij de lakenhandel van Leiden wel ecns overtrof. Omstreeks 1475 fabriceerde Naarden 24.000 lakens. In 1504 was de produktie 18.000 totdat zij in 1514 terugviel op 9.000 stuks. Oorzaak was de ongunstige ligging van Naarden op de grens van Holland en het Sticht, waardoor de stad herhaaldelijk van invallen te lijden had. Na de moord in 1572 door de Spanjaarden, waarbij de burgeri] gcdeeltelijk werd atgeslacht, ging deze tak van nijverheid langzaam maar zeker ten gronde, wat ook van invloed was op de dorpen. Want wij lezen in de Informacie van 1514 dat burgemeester en schepenen van Hilversum verklaren, dat zo Naarden daar niet was, zij "omme brood" moesten gaan. (Dat zij moesten bedelen.) In de zeventiende eeuw biocide de stad weer op en werden weer gilden opgericht: zeals dat van de bakkers, schoenrnakers, brouwers, chirurgijns en nie t te vergeten de gilden van de lakenindustrie, met als bclangrijkste het Fluweelwerkers- en Zijdewevcrsgilde. De gilden worden allen opgeheven in 1798 bij Keizerlijk Decreet van Napoleon. Doch in de zeventiendc eeuw ging het al bergafwaarts met de bedrijvigheid in onze stad. Slechts een tak van nijverhcid kon zich staande houden en wel de Wagenpost van Naardcn op Osnabruck die in 1664 was opgericht door de familie Heshuijzen. De Wagenpost gaf aansluiting van Osnabruck op Hamburg en andere Hanzcstcden in Duitsland en werd daar-

om hier te lande de Hamburgerpost genoemd, terwijl zij te Osnabriick bekend stond als de Naarderpostwagen. Zij vervoerde passagiers en goederen, maar had de meeste bekendheid door het vervoer van geldtransporten voor de rijke kooplieden te Amsterdam. Dit bedrijf verdween aan het begin van het stoomtijdperk. In 1821 verkreeg zij het predikaat Koninklijk, doch werd in 1831 opgeheven. Ook had Naarden, zoals aile oude steden en dorpen, een schutterij. Deze stond in de middeleeuwen onder het bestuur van de vroedschap, kreeg in 1668 ham zelfstandigheid en vanaf dat jaar had zij haar eigen archief. En zoals wij uit de stukken !ezen, kwamen voor de leidinggevende functics aileen de regentenfamilies in aanmerking. Een proces dat zich tot aan onze eeuwwisseling he eft staande gehouden. Wij lezen in 1701 dat Adolf Heshuijzen toen Capitein der Schutterij was, zijn broer Andries Luitenant en zoon Francois Vaandrig. Uit de manschappen werd het brandweerkorps samengesteld, aangevuld met de zestien stadsturfdragers.

Dit brandweerkorps bestaat heden ten dage nog en is vermoedelijk een van de oudste brandweerkorpsen van ons land. In 1800 werd de schutterij opgeheven.

Een andere instelling, die in ons stadje eeuwenlang stand hicld, was het College van Potmeesters, waarvan het bestaan teruggaat tot in de middeleeuwen. Deze potmeesters waren belast met de armenzorg. Vanaf de stichting van de stad werden deze licden benoemd door de kerkbestuurders, doch op 1 februari 1563 worden de potmeesters voor het eerst door de vroedschap benoemd. De ondcrstcunden werden potarmen genoernd. In 1854, bij de invoering van de armenwet, wcrd het College van Potmeestcrs opgchcven en werd de armenzorg toevertrouwd aan het Burgerlijk Arrnbestuur, waarna door de bisschop van Utrecht ook een armenzorg werd opgericht, narnelijk de Vincentiusvereniging.

De Gereformeerde Gemeente nam direct na de Reformatie de zorg voor haar armlastige leden van de potmeesters over. Wat de krijgskundige geschiedenis van onze stad betreft: deze spreekt van tranen en bioed. Eens in de honderd jaar werd Naarden gedeeltelijk verwoest. In de veertiende eeuw door de Hoekse en Kabeljauwse twisten, in de vijftiende eeuw door de invallen van de Stichtenaren. In de zestiende eeuw werd Naarden zo geteisterd door het Spaans geweld, dat dit na vier eeuwen nog voortleeft in de geschiedenis van onze stad. Na de Spanjaarden kwamen in de zeventiende eeuw de Fransen, terwijl in de achttiende en negentiende eeuw de Pruisen en Fransen Naarden teisterden. Het laatste hoofdstuk wat oorlog betreft werd in 1814 afgesloten, toen de Hollandse troepen met het belegeren van Naarden begonnen, dat duurde van 17 november 1813 tot 12 mei 1814. Sindsdien heeft de stad niet meer te Iijden gehad van oor1ogsgeweld en kon zi] langzaam maar zeker aan haar toekomst bouwen en velen zullen het met mij eens zijn, dat het een voorrecht is Naarder te zijn.

In 1922 was er een dreigend gevaar voor de zelfstandigheid van onze stad. De hoge heren besloten tot een samenvoeging van de gemeenten Naarden en Bussum. Doch door de felle acties van alle burgers onder aanvoering van wijlen dominee F.W. Drijver ging dit niet door. Groot was de vreugde te Naarden en er werd feestgevierd in de Veste. Doch nog groter was de vreugde dat een van haar zonen tot burgemeester werd benoemd, namelijk de heer M.P. van Wettum, geboren uit een geslacht dat al eeuwen te Naarden woont.

Ten slotte dank ik al degenen die door het afstaan van foto's het mogelijk hebben gemaakt deze uitgave tot stand te brengen.

1. Het Burgerweeshuis, naar een foto van 1888. Voordat de wezen daar hun in trek namen, was er van 1664 tot 1821 de "Hamburger Post" gevestigd. Dit was een wagenpost van Naarden op Osnabruck, In Duitsland werd hij de "Naarder Post" genoemd. Sinds 1930 krijgen de wezen gezinsverpleging. Ernaast stond de herberg "Het Vliegend Hert". Hier konden de reizigers van de postwagen overnachten, alvorens de reis per trekschuit naar Amsterdam te maken. Dat de herberg zeer oud was, blijkt wei uit het feit, dat P.C. Hooft reeds schreef over "den waerd in 't Hart" te Naarden. Ook vinden wij hem genoernd in een oud reisboek uit 1729. De herberg is reeds lang verdwenen. Een van de laatste exploitanten was de weduwe Daalwijk. Thans staat er een zeer modern winkelpand, waarin de heer De Leeuw een meubelzaak drijft.

Naarden

1.

2. De Vrouwenstraat, in 1905 herdoopt in Cattenhagestraat. Links de kruidenierswinkel van Thuring. Deze had ook een eigen koffiebranderij. Bet huis aan de overkant kreeg een moderne winkelpui. Rechts de melksalon van H. v.d. Veldc. Ook de bakkerswinkel van Kuijer is er niet meer. Naast het in 1902 gebouwde postkantoor zien wij een uithangbord, "Scheren en Haarsnijden" vermeldde dit, en het vak werd uitgeoefend door A. van Dijk. Daarnaast woonde Sijpestein. De oude Naarders noemden hem "de dodcnkijker", want bleef hij plotseling voor een huis stilstaan, dan kwam daar volgens hen spoedig ecn dode. Daarnaast was de manufacturenzaak gevestigd van Van Wilderen. De heren Thuring, Kuijer en Van Wilderen werdcn door katholiek Naarden oneerbiedig "De Vader", "Dc Zoon" en "De I-leilige Geest" genoemd, aldus naar de "I-l. Drievuldigheid".

3. De Amsterdamse Poort, gebouwd in 1651, zoals hij zich vertoonde tijdens de afbraak in 1915. Jammer dat nict, evenals bij de Utrechtse Poort, een doorbraak emaast werd gemaakt, zodat dit gebouw, dat eeuwenlang het stadsbeeld beheerste, niet gesloopt behoefde te worden. Na de verbouwing van de vesting in 1673 werd de poort gebouwd in Dorische stijl. Vroeger mocst een ieder die de poort in- of uitging poortgeld betalen. 's Avonds en's nachts golden hogere tarieven. Menige Naarder zal met weemoed aan de poort terugdenken, want iedere Naarder jongen haalde wel ecns de kwajongensstreek uit om de graspollen uit de wal te trekken, door de gracht te halen en dan van boven de poort op passerende wagens neer te gooien.

4. De V-Loodsen zijn eeuwenlang een vertrouwd beeld in de vesting gewcest. In 1747 verkocht de toenmalige Raad der Gemecnte het stadsplein aan de Staten van Holland en Westfriesland. Deze lieten er, ten behoeve van het garnizoen, een vijf-talloodsen bouwen voor berging van geschut en materieeL In de eerste wereldoorlog waren er te Naarden meer dan 2000 militairen gelegerd en daar de kazernes niet berekend waren op zoveel manschappen, werden ook deze loodsen gebruikt als huisvesting. Tevens kregen veel inwoners van Naarden inkwartiering van soldaten. Tijdens de tweede wereldoorlog waren de Duitsers er heer en meester en gebruikten de loodsen als veldlazaret voor paarden. In 1950 werden de loodsen gesloopt en kon de gerncente op dit grote terrein een groot aantal woningen laten bouwen,

5. De Turfpoortstraat is zo'n vijftig jaar geleden van naam veranderd. Voordien sprak men van Gasthuisstraat, naar het gasthuis dat in die straat was gevestigd. In het huis rechts woonde Groenhard, meester klcerrnaker. Daarnaast het gebouw "Concordia"; rond 1912 werd het herbouwd en werd er links een spitsgevel aan toegevoegd. Het gaf nog enige tijd onderdak aan de lee*ingelf vas de S t. .?. J ozefschool to en deze werd verbouwd. Ook het Katholiek Militair Tehuis was er in ondergebracht. Ais bijzonderheid zij vermeld dat de bestrating thans nag hctzelfde is als een paar honderd jaar geleden, als voorbeeld van zeventiende-eeuwse straataanleg. Rechts van de kinderwagen zicn wij nag cen zogenaamd sportkarrctje, waarin twec kinderen ruggelings tegen elkaar konden plaats nemen.

6. Deze oude foto toont de leerlingen van de St.-J ozefschool. Zij werd in gebruik genomen in 1906 en de foto dateert van 1914. Sehoolhoofd was J.W. Jagers en de andere leerkraehten waren J.e. Nagel en D. Slager. Wij zien, van links naar rechts, geknield: J. de Bruin, A. Rog, R. Mulder, 1. Boerebaeh, B. Koopmansehap, C. Vlek, J. Eijpen, J. Brand, T. Ooievaar en Fr. Wilhelm. Op de tweede rij: onderwijzer D. Slager, G. de Ruijter, D. Pijpers, C. Klinkenberg, A. v.d. Pluijm, H. van Wilderen, Th. Sambeek, J. Eijpe, E. Jagcrs, A. Vrakking en P. Frijhof. Op de derde rij: N. Rijs, B. Boerebaeh, H. Gies, G. van Rhijn, 1. de Gooijer, Th. Snoek, Th. Pooijer, G. Kamer, J. Verhoeven, C. van Rhijn, M. Jagers en F. Marquenie. Op de vierde rij: J. van Dijk, J. van Eijden, J. Eijpe, G. Hellingman, Th. Rog, J. de Ruijter, G. van Wees, W. Mulder, J. Frijhof, F. van Dijk, M. Boerebaeh, W. Jagers en het schoolhoofd J.W. Jagers,

7. Hier zien wij de tweede en derde klas van de St.-Jozefschool in 1924. De foto werd genomen ter gelegenheid van een schoolreisje naar "De Gooise Boer" te Bussum. Binnen tien minuten was men op de plaats van bestemming. De onderwijzeres was mejuffrouw Thuring, terwijl mejuffrouw J. Jagcrs ter begeleiding meeging. Dat waren de schoolreisjes nit de goede oude tijd. Naar "De Gooise Boer" of naar Valkeveen. Beide afstanden waren gelijk. Wij zien van links naar rechts, liggend vooraan: ChI. van Eijden met botaniseertrommel en P. van Breemen. Op de eerste rij: L. Jansen, M. Maier, G. Vos, W. Snoek, H. Osterman, Gerard Vos, H. Pronk, E. van Eijden en W. Eijpe. Op de tweede rij: mejuffrouw T. Thuring, H. van Rooijen, K. Kok, H. Splinter, B. Krijnen, C. Eijpe, J. Krijncn, C. Krijnen, J. Koopmanschap, G. Vrakking en J. Berends. Op de dcrde rij: P. Pouw, W. Heus, M. Pouw, W. Steenman, A. Bogaard, ChI. van Dijk, E. Frakking, H. Klinkenberg, W. Frank en mejuffrouw H. Jagers.

8. De Turfpoortstraat met links het voormalige klooster van de Zusters van het Kindeke Jezus. De zusters beheerden de Mariaschool, die in 1904 in gebruik werd genomen. Het was een meisjesschool, doch ook bestemd voor de jongens van de eerste en tweede klas. Naast het tweede huis links beyond zich een koetshuis. Op die plaast was vroeger de manege gevestigd van de farnilie Heshuijzen. De manege had ook cen uitgang in de Bergstraat, thans St.sAnnastraat geheten. Aan de rechterzijde is niets veranderd. Bekijk het Iraaie hekwerk op de voorgrond. In het cerste huis woonde de farnilie Collen, die dit hek liet plaatsen, Ook de pomp is uit het straatbeeld verdwenen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2017 Uitgeverij Europese Bibliotheek